CEZA HUKUKU VE CEZA MUHAKEMESİ

Güncelleme: 28 Eylül 2026Ahmet Mutlu Hukuk Bürosu, Ankara

Bu sayfada neler var?

1. Üç aşamada ceza yargılaması
2. Şüpheli veya sanığın hakları
3. Mağdur ve şikâyetçi nelere başvurabilir?
4. Dosyayı erken kapatabilecek yollar
5. Suç türüne göre sayfalar
6. Ceza Yargılaması Hakkında Merak Edilenler

Ankara ceza hukuku avukatı arayan birinin ilk öğrenmek istediği şey çoğu zaman aynıdır: dosya şu an hangi aşamada ve hangi süre işliyor? Bir ceza dosyasında iki taraf vardır. Bir yanda hakkında soruşturma yürütülen şüpheli ya da dava açılmışsa sanık, öbür yanda suçtan zarar gören mağdur. Bu sayfada soruşturma, kovuşturma ve kanun yolu aşamalarını, her aşamada iki tarafın sahip olduğu hakları ve dosyayı erken kapatabilecek yolları özetledik. Suç türlerine göre ayrılmış sayfalara en alttaki bağlantılardan geçebilirsiniz.

Üç aşamada ceza yargılaması

1. Soruşturma. Suç ihbarı veya şikâyetle başlar, Cumhuriyet savcısının yönetiminde yürür. Kolluktaki ifade, arama, el koyma, gözaltı ve sulh ceza hâkimliğindeki sorgu bu aşamaya aittir. Savcı sonunda ya iddianame düzenler ya da kovuşturmaya yer olmadığına karar verir.
2. Kovuşturma. İddianamenin mahkemece kabulüyle başlar. Mahkeme, iddianameyi ve soruşturma belgelerini on beş gün içinde inceleyerek eksik gördüğü noktalarda savcılığa iade edebilir (CMK m. 174). 7593 sayılı Kanunla bu maddeye, on beş yaşını doldurmamış çocuklar hakkında sosyal inceleme yaptırılmadan düzenlenen iddianamelerin iadesi de eklendi.
3. Kanun yolu. İlk derece mahkemesinin hükmüne karşı bölge adliye mahkemesinde istinaf, onun kararına karşı da kanunda sayılan hâllerde Yargıtay’da temyiz yoluna gidilir.

Şüpheli veya sanığın hakları

İfade alınırken kişiye önce kendisine yüklenen suç anlatılır. Müdafi seçme hakkı, yakalandığının istediği bir yakınına bildirilmesi ve suçlama hakkında açıklama yapmama hakkı hatırlatılır (CMK m. 147). Lehine olan delillerin toplanmasını isteyebilir. Susma hakkı, kimlik sorularını kapsamaz; kimlik bilgileri doğru verilmek zorundadır.

Şüpheli, soruşturmanın her aşamasında bir veya birden fazla müdafiin yardımından yararlanabilir. İfade sırasında en çok üç avukat hazır bulunabilir ve avukatla görüşme hakkı kısıtlanamaz (CMK m. 149). Gözaltındaki kişi avukatıyla vekâletname aranmaksızın ve başkalarının duyamayacağı bir ortamda görüşebilir (CMK m. 154). Çocuklar, kendisini savunamayacak derecede malul olanlar ve alt sınırı beş yıldan fazla hapis gerektiren suçlarla suçlananlar için istem aranmadan barodan müdafi görevlendirilir (CMK m. 150). Kişi sonradan kendi avukatını seçerse görevlendirilen avukatın görevi sona erer.

Müdafi soruşturma dosyasını inceleyebilir. Bu yetki, kanunda sayılan bazı ağır suçlarda soruşturmanın amacını tehlikeye düşürecekse hâkim kararıyla kısıtlanabilir. İfade tutanakları ve bilirkişi raporları ise bu kısıtlamanın dışında kalır (CMK m. 153).

Mağdur ve şikâyetçi nelere başvurabilir?

Soruşturmada mağdur delil toplanmasını isteyebilir. Soruşturmanın gizliliğini bozmamak kaydıyla savcılıktan belge örneği alabilir. Vekili yoksa cinsel saldırı, çocukların cinsel istismarı, ısrarlı takip, kadına karşı kasten yaralama, işkence ve eziyet suçlarında ve alt sınırı beş yıldan fazla hapis gerektiren suçlarda barodan avukat görevlendirilmesini isteyebilir (CMK m. 234).

Savcılık kovuşturmaya yer olmadığına karar verirse, kararın tebliğinden itibaren iki hafta içinde sulh ceza hâkimliğine itiraz edilebilir (CMK m. 173). Dava açıldıktan sonra mağdur, ilk derece mahkemesi hüküm verinceye kadar davaya katılabilir (CMK m. 237). Katılan sıfatı yoksa hükme karşı kanun yoluna gitmek de mümkün olmaz. Bu yüzden katılma talebini ilk duruşmada açıkça dile getirmek gerekir.

Dosyayı erken kapatabilecek yollar

Her ceza dosyası uzun bir duruşma sürecine dönüşmez. Önödeme, uzlaştırma, seri muhakeme ve basit yargılama bazı suçlarda dosyayı kısa sürede sonuçlandırabilir. Hangi suçların bu yollara uygun olduğu uzlaştırma ve seri muhakeme sayfasında ayrıca anlatılıyor.

Üst sınırı üç yıl veya daha az hapis gerektiren suçlarda savcı, yeterli şüphe bulunsa bile belirli şartlarla kamu davasının açılmasını beş yıl erteleyebilir. Bunun için zararın tamamen giderilmesi de gerekir (CMK m. 171). Kovuşturma aşamasında ise hükmün açıklanmasının geri bırakılması gündeme gelir. 7589 sayılı Kanunla 31 Temmuz 2026’dan itibaren yeniden düzenlenen hükme göre iki yıl veya daha az hapis ya da adli para cezasında bu karar verilebilir. Sanığın daha önce kasıtlı bir suçtan mahkûm olmamış olması ve zararın tamamen giderilmesi gerekir. Zarar hemen ödenemiyorsa beş yıllık denetim süresinde aylık taksitlerle ödenmesi şartıyla da karar verilebilir (CMK m. 231). Ayrıntılar HAGB rehberinde.

Suç türüne göre sayfalar

Ağır ceza mahkemesinin görevine giren davalar için ağır ceza davaları, hükmün kesinleşmesinden sonraki süreç için infaz hukuku sayfasına bakabilirsiniz. Diğer alanların listesi faaliyet alanları sayfasında.

Ceza Yargılaması Hakkında Merak Edilenler

Bu sayfadaki bilgiler genel bilgilendirme amacı taşır; somut bir dosyada süreler ve uygulanacak hükümler suç tarihine ve belgelere göre ayrıca değerlendirilir.