Güveni Kötüye Kullanma Suçu (TCK 155): Cezası, 2025 Değişikliği ve Dolandırıcılık Farkı

Son mevzuat kontrolü: 28 Eylül 2026Hazırlayan: Av. Gülşah MutluDayanak: mevzuat.gov.tr ve Resmî Gazete

Satması için bir oto galerisine bıraktığınız araç el değiştirmiş, bedeli size hiç ulaşmamış ve galerici şimdi aracı sizden hiç teslim almadığını söylüyorsa, karşınızdaki tablo güveni kötüye kullanma suçunun ta kendisi olabilir. Türk Ceza Kanunu’nun 155. maddesi, rızayla ve hilesiz biçimde başkasına bırakılan malın sonradan sahiplenilmesini cezalandırır. Aşağıda suçun unsurlarını, 25 Aralık 2025’te yürürlüğe giren taşıt artırımını, mağdurun izleyebileceği yolu ve dosyanın uzlaştırma ya da zararın giderilmesiyle nasıl kapanabileceğini sırasıyla ele alıyoruz.

Güveni kötüye kullanma suçu hangi durumda oluşur?

Suçun çekirdeğinde bir teslim vardır. Mal sahibi, malını karşı tarafa ya saklaması ya da belli bir amaçla kullanması için bırakır. Teslimle birlikte zilyedlik, yani mal üzerindeki fiili hâkimiyet karşı tarafa geçer; mülkiyet ise sahibinde kalır. Suç, bu kişinin malı devir amacının dışında kullanıp kendisine veya bir başkasına yarar sağlamasıyla ya da teslimi hiç olmamış gibi inkâr etmesiyle oluşur.

Kanun iki ayrı hareket tanımlar. Birincisi amaç dışı tasarruftur: emanet altını bozdurmak, tamire bırakılan telefonu satmak, depoya konulan malı başkasına kiralamak gibi. İkincisi inkârdır: malı elinde tutan kişinin “bana böyle bir şey verilmedi” demesi tek başına suçu tamamlayabilir. Her iki hâlde de fail kasten hareket etmelidir; ihmal sonucu kaybolan ya da bozulan mal, hukuki sorumluluk doğursa bile bu suçu oluşturmaz.

Sınırı en çok karıştırılan nokta ödünç paradır. Türk Borçlar Kanunu’na göre tüketim ödüncünde para, geri verilmek üzere karşı tarafa devredilir; yani paranın mülkiyeti ödünç alana geçer. Bu nedenle borç olarak verilen paranın ödenmemesi kural olarak bir alacak uyuşmazlığıdır ve icra ya da hukuk mahkemesi yoluyla çözülür. Belirli bir iş için emanet edilen paranın, örneğin tapu harcı yatırılmak üzere verilen tutarın, başka yere harcanması ise ayrı değerlendirilir.

TCK 155 cezası: temel hâl, nitelikli hâl ve taşıt artırımı

Birinci fıkradaki temel hâlde fail, şikâyet üzerine altı aydan iki yıla kadar hapis ve adli para cezasıyla cezalandırılır. İkinci fıkra, güvenin bir meslek veya iş ilişkisine dayandığı durumları ağırlaştırır: suç, meslek ve sanat, ticaret veya hizmet ilişkisinin ya da başkasının mallarını idare etme yetkisinin gereği olarak teslim edilen eşya üzerinde işlenmişse ceza bir yıldan yedi yıla kadar hapis ve üç bin güne kadar adli para cezasıdır.

Nitelikli hâle tipik örnekler şunlardır: müşteriden tahsil ettiği parayı kasaya koymayan satış temsilcisi, müvekkil adına tahsil edilen bedeli teslim etmeyen vekil, onarım için bırakılan cihazı satan servis çalışanı ya da şirket adına kullanması için aldığı ekipmanı elden çıkaran yönetici. Burada önemli olan, malın faile o iş ilişkisi nedeniyle bırakılmış olmasıdır. İlişki salt arkadaşlık veya komşuluksa temel hâl uygulanır.

Adli para cezasının gün karşılığı her yıl yeniden belirlenen ve hâkimin takdir ettiği bir tutar olduğundan, burada rakam vermiyoruz. Ceza hesabının genel kuralları için hapis cezası ve adli para cezası yazımıza bakabilirsiniz.

25 Aralık 2025 değişikliği neyi değiştirdi?

7571 sayılı Kanun’un 18. maddesi TCK 155’e yeni bir üçüncü fıkra ekledi. Buna göre suçun konusu motorlu kara, deniz veya hava taşıtıysa, birinci veya ikinci fıkraya göre belirlenen ceza bir kat artırılır. Kanun 25 Aralık 2025 tarihli Resmî Gazete’de yayımlandı ve bu hüküm yayım günü yürürlüğe girdi. Kiralanıp iade edilmeyen, satış için bırakılıp başkasına devredilen veya emanet alınıp rehin verilen araçlar artık bu fıkranın konusudur.

Aynı Kanun’un 24. maddesiyle CMK 253’teki uzlaştırma listesinde de değişiklik yapıldı. Güveni kötüye kullanma, “üçüncü fıkra hariç” olarak listede kaldı. Böylece taşıt hâlinde tarafların uzlaştırma bürosu aracılığıyla anlaşarak dosyayı kapatma imkânı ortadan kalktı. Birinci fıkradaki şikâyet şartı üçüncü fıkrada ayrıca tekrarlanmadığı için, taşıt hâlinde şikâyetten vazgeçmenin etkisi yargı uygulamasıyla netleşecek bir konudur.

Dolandırıcılıktan ve hırsızlıktan farkı nedir?

Üç suç da başkasının malına yöneliktir, ama malın faile geçiş biçimi farklıdır. Hırsızlıkta mal, zilyedin rızası olmadan alınır. Dolandırıcılıkta mal sahibi rıza gösterir, fakat bu rıza hileli davranışla sakatlanmıştır; aldatma teslimden önce gelir. Güveni kötüye kullanmada ise teslim hilesiz ve gönüllüdür; kötü niyet, mal failin elindeyken ortaya çıkar.

Ayrım cezayı da etkiler. Dolandırıcılık suçunun temel hâli bir-beş yıl hapis ve beş bin güne kadar adli para cezası öngörür ve şikâyete bağlı değildir. Satış vaadiyle baştan para toplayıp hiç teslimat yapmama niyetinde olan biri dolandırıcılıktan, gerçekten teslim aldığı malı sonradan satan biri ise güveni kötüye kullanmadan yargılanır. Bir işçinin, kendisine hiç teslim edilmemiş iş yeri eşyasını alması ise hırsızlık suçu kapsamında tartışılır. Belirleyici soru hep aynıdır: mal, failin hâkimiyetine ona bırakılarak mı geçti?

Mağdur ne yapmalı: deliller, şikâyet ve süreler

Bu suçta ispat yükünü taşıyan en önemli olgu teslimdir. Karşı taraf inkâr ettiğinde, teslimi gösteren belge veya tanık olmadan dosya zayıflar. Bu nedenle şikâyetten önce elinizdeki belgeleri toplamak zaman kazandırır.

1. Teslimi belgeleyin. Sözleşme, emanet veya teslim tutanağı, servis fişi, kargo kaydı, banka dekontu ve karşı tarafın teslimi kabul ettiği yazışmalar en güçlü delillerdir.
2. İade talebinizi kayda geçirin. Noter ihtarnamesi veya yazılı mesajla malı geri isteyin. Cevapsız kalması ya da inkâr edilmesi, kastın tespitinde değerlendirilir.
3. Süreyi hesaplayın. Temel hâlde şikâyet süresi, fiili ve faili öğrendiğiniz günden itibaren altı aydır (TCK 73). Nitelikli hâl şikâyete bağlı olmadığından bu süreyle sınırlı değildir.
4. Başvuruyu yapın. Şikâyet Cumhuriyet başsavcılığına ya da kolluğa yapılır. Ankara’da bu suçlara ilişkin soruşturmalar Ankara Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından yürütülür.
5. Uzlaştırma teklifine hazırlıklı olun. Dosya uzlaştırma bürosuna giderse teklife yedi gün içinde cevap verilmezse teklif reddedilmiş sayılır.

Dava zamanaşımı temel hâlde sekiz yıl, üst sınırı yedi yıl olan nitelikli hâlde on beş yıldır (TCK 66). Malın aynen iadesi veya bedelinin tazmini için hukuk mahkemesinde ayrıca dava açılabilir. Mağdur, şikâyet aşamasından itibaren vekille temsil edilebilir; şüpheli de ifadeye çağrıldığında müdafi yardımı isteyebilir. Hangi aşamada bir ceza avukatının dosyaya dahil olabileceğini dolandırıcılık ve ekonomik suçlar sayfamızda anlattık.

Uzlaştırma ve etkin pişmanlıkla dosya nasıl kapanır?

Güveni kötüye kullanma, birinci ve ikinci fıkra bakımından CMK 253’teki uzlaştırma listesindedir. Kamu davası açmaya yeterli şüphe varsa savcılık dosyayı uzlaştırma bürosuna gönderir; uzlaştırmacı işlemleri otuz gün içinde bitirir, büro bu süreyi her defasında yirmi günü geçmemek üzere en fazla iki kez uzatabilir. Şüpheli edimini tek seferde yerine getirirse kovuşturmaya yer olmadığı kararı verilir; ödeme taksitliyse kamu davasının açılması ertelenir. Uzlaşmanın işleyişini ceza davalarında uzlaşma yazımızda ayrıca anlattık.

Uzlaşma olmazsa TCK 168’deki etkin pişmanlık devreye girebilir. Fail, kovuşturma başlamadan önce bizzat pişmanlık gösterip zararı aynen geri vererek veya tazmin ederek tamamen giderirse ceza üçte ikisine kadar indirilir. Kovuşturma başladıktan sonra, hüküm verilmeden önce gösterilen pişmanlıkta indirim yarısına kadardır. Kısmi iade veya tazminde indirim için mağdurun rızası da gerekir.

Temel hâlde cezanın üst sınırı iki yıl olduğu için, iddianame kabul edildikten sonra mahkeme basit yargılama usulünü uygulayabilir. Ayrıca TCK 167 uyarınca suç, ayrılık kararı olmayan eş, üstsoy veya altsoy gibi yakın akrabanın zararına işlenmişse ilgili akrabaya ceza verilmez. Suçla yararına haksız menfaat sağlanan tüzel kişi hakkında ise TCK 169 gereğince güvenlik tedbirine hükmolunur.

Güveni Kötüye Kullanma Hakkında Merak Edilenler

Yazıyı hazırlayan

Av. Gülşah Mutlu

Ankara Barosuna kayıtlı avukat (sicil 16495), Çankaya Üniversitesi Hukuk Fakültesi 2002 mezunu. Ceza hukuku ve ceza muhakemesi alanında; soruşturma, kovuşturma ve kanun yolu aşamalarında müdafilik ve vekillik yapmaktadır.

Bu yazı genel bilgi vermek amacıyla hazırlanmıştır; somut bir dosya için suç tarihi, deliller ve yürürlükteki mevzuat birlikte incelenmelidir.