Çocuğa Yönelik Sarkıntılık: Aile Ne Yapmalı? TCK 103/1’de Ceza, Şikâyet, Görev ve Zamanaşımı

Gözden geçirme: 28 Eylül 2026Hazırlayan: Av. Gülşah MutluDayanak: mevzuat.gov.tr ve Resmî Gazete

Çocuğu okuldan dönerken bir yetişkinin kısa süreli ve ani bir dokunuşuna maruz kalan bir ailenin karşılaştığı hukuki kavram, çoğu kez sarkıntılık düzeyinde kalmış cinsel istismar olur. Bu ifade, Türk Ceza Kanununun 103. maddesinin birinci fıkrasında yer alır ve çocuğa yönelik cinsel davranışın en hafif görünen, ama yine de ağır yaptırıma bağlanmış şeklini anlatır.

Aşağıda önce suçun kanundaki yerini ve cezasını, ardından mağdur çocuğun ailesinin izleyebileceği yolu, fail çocuksa değişen kuralları ve uzlaştırmanın neden mümkün olmadığını ele alıyoruz. Metin genel bilgi amaçlıdır; her olayın nitelendirmesi dosyadaki delillere göre yapılır.

Sarkıntılık düzeyinde kalmış cinsel istismar ne demektir?

TCK m. 103/1, çocuğu cinsel yönden istismar edene 8 ile 15 yıl arasında hapis öngörür. Aynı fıkranın ikinci cümlesi, fiil sarkıntılık seviyesini aşmamışsa cezayı 3 ile 8 yıl arası hapisle sınırlar. Kanun, cinsel istismarı iki gruba göre tanımlar: 15 yaşından küçük çocuklara ya da bu yaşı geçmiş olmakla birlikte olayın anlamını kavrayamayan çocuklara yönelen bütün cinsel davranışlar ile daha büyük çocuklara zor, korkutma, aldatma veya iradeyi bozan başka bir etkenle yöneltilen cinsel davranışlar.

Kanun “sarkıntılık” kelimesini tanımlamaz. Ayrım somut olayın özelliklerine göre yapılır ve dosyada temasın süresi, ani olup olmadığı ve bir süreklilik taşıyıp taşımadığı gibi hususlar tartışılır. Örneğin kalabalık bir otobüste bir yetişkinin çocuğun bedenine anlık dokunması ile aynı kişinin çocuğu bir köşeye sıkıştırıp dakikalarca dokunması aynı değerlendirmeye tabi tutulmaz.

Sarkıntılık düzeyinde kalmış cinsel istismar cezası nasıl hesaplanır?

Temel ceza üç ile sekiz yıl arasındadır. Mağdur on iki yaşını tamamlamamışsa ceza beş yıldan az olamaz. Üçüncü fıkrada sayılan hâllerde, yani suçun birden fazla kişi tarafından birlikte işlenmesi, toplu yaşam ortamının kolaylığından yararlanılması, üçüncü dereceye kadar bir akrabaya (kan veya kayın bağıyla) ya da üvey ebeveyn veya evlat edinen tarafından işlenmesi, vasi, öğretmen, bakıcı, sağlık çalışanı gibi koruma ve gözetim yükümlülüğü olan kişilerce ya da kamu görevinden veya bir hizmet ilişkisinden doğan nüfuzun istismar edilmesiyle işlenmesi hâlinde ceza yarı oranında artırılır.

Aynı çocuğa karşı değişik zamanlarda tekrarlanan fiillerde zincirleme suç hükmü (TCK m. 43/1) gündeme gelebilir ve ceza dörtte birden dörtte üçe kadar artırılır. Cinsel istismar suçları, zincirleme suçun uygulanmadığı suçlar arasında sayılmaz (m. 43/3).

Ailenin atabileceği adımlar nelerdir?

Olayı öğrenen ebeveyn, doğal olarak çocuğa ayrıntılı sorular sormak ister. Oysa çocuğun anlatımının etkilenmemesi, ileride delil değerlendirmesi bakımından önemlidir. Aşağıdaki sıra, hem çocuğu korumaya hem de dosyayı sağlıklı başlatmaya yardımcı olur.

1. Çocuğu güvene alın. Fail aynı ortamda bulunuyorsa (okul servisi, kurs, apartman) çocuğun onunla karşılaşmasını engelleyin.
2. Kolluğa veya savcılığa başvurun. Şikâyet sözlü veya yazılı yapılabilir; olayın yerini, tarihini ve varsa tanıkları not edin.
3. Dijital izleri saklayın. Mesaj, fotoğraf veya kamera kaydı varsa silinmemesini sağlayın; kamera kayıtlarının hangi işletmede olduğunu bildirin.
4. İfadenin özel ortamda alınmasını isteyin. Savcı veya hâkim, çocuğun sanıkla yüz yüze gelmesinde sakınca görürse beyan özel ortamda uzmanlar aracılığıyla alınır (CMK m. 236/4).
5. Avukat görevlendirmesini takip edin. On sekiz yaşından küçük mağdurun vekili yoksa, istem aranmadan vekil atanır (CMK m. 234/2).

Çocuk, suçun etkisiyle psikolojisi bozulmuşsa kural olarak bir defa dinlenir ve dinlenirken psikoloji, psikiyatri, tıp veya eğitim alanında bir uzman bulunur (CMK m. 236/2-3). Kovuşturma aşamasında davaya katılma hakkı da vardır; çocukların cinsel istismarı suçlarında baro tarafından avukat görevlendirilmesi ayrıca düzenlenmiştir (CMK m. 234/1, 239). Korunma ihtiyacı doğarsa Çocuk Koruma Kanunundaki tedbirler de değerlendirilebilir; bunun için Çocuk Koruma Kanunu yazımıza bakabilirsiniz.

Şikâyet gerekli mi, şikâyetten vazgeçilebilir mi?

Kural olarak bu suçun soruşturulması şikâyete bağlı değildir. Aile şikâyetçi olmasa bile savcılık suçu öğrendiğinde soruşturma başlatır. Tek istisna, sarkıntılık düzeyinde kalmış cinsel istismar suçunu bir çocuğun işlemesidir. O zaman dosyanın açılabilmesi ve sürdürülebilmesi için mağdur çocuğun ya da velisinin veya vasisinin şikâyetçi olması gerekir (TCK m. 103/1).

Şikâyete bağlı bu hâlde şikâyet süresi, şikâyet hakkı olan kişinin fiili ve faili öğrendiği günden itibaren altı aydır (TCK m. 73/1-2). Şikâyetten vazgeçme davayı düşürür; ancak vazgeçme, onu kabul etmeyen sanığı etkilemez (m. 73/4, 73/6). Fail yetişkinse şikâyetten vazgeçmenin davaya etkisi yoktur.

Neden uzlaştırma yapılamıyor?

Ceza uzlaştırmacısı olarak bu soruyu açık cevaplamak gerekir: Cinsel dokunulmazlığı ihlal eden suçlar, şikâyet şartı taşısalar dahi uzlaştırma bürosuna gönderilmez (CMK m. 253/3). Kanun koyucu bu suçlarda mağdur ile fail arasında bir müzakere ortamı kurulmasını uygun görmemiştir. Bu yasak, fail çocuk olduğunda da geçerlidir; Çocuk Koruma Kanununun uzlaşmaya ilişkin hükmü CMK’ya atıf yapar (ÇKK m. 24).

Mağdur çocuk açısından bu yasak bir koruma işlevi görür: çocuk, kendisine zarar veren kişiyle aynı masaya oturmaya ya da bir anlaşmanın tarafı olmaya zorlanmaz. Süreç boyunca çocuğun sesini taşıyacak kişi, atanan vekil ve ailedir. Bu nedenle ailenin, failin yakınlarından gelebilecek “anlaşalım” tekliflerini dikkatle değerlendirmesi gerekir. Yetişkin failde böyle bir anlaşmanın davaya bir etkisi olmaz. Fail çocuksa yalnızca şikâyetten vazgeçme mümkündür ve bu karar çocuğun yararı gözetilerek verilmelidir. Uzlaştırmanın mümkün olduğu suçları görmek için ceza davalarında uzlaşma yazımıza bakabilirsiniz.

Sarkıntılık düzeyinde kalmış cinsel istismar hangi mahkemede görülür?

Görev belirlenirken ağırlaştırıcı veya hafifletici nedenler gözetilmeksizin suçun kanundaki üst sınırı esas alınır (5235 m. 14). Ağır ceza mahkemesi, on yıldan fazla hapis gerektiren suçlara bakar (5235 m. 12). Sarkıntılık düzeyindeki temel şeklin üst sınırı sekiz yıl olduğundan dosya asliye ceza mahkemesinde görülür; sarkıntılığı aşan istismarın üst sınırı on beş yıl olduğundan ağır ceza mahkemesi görevlidir. Nitelikli hâllerin göreve etkisi somut dosyada ayrıca değerlendirilir.

Fail çocuksa dava çocuk mahkemesinde veya ağır ceza görevine giren suçlarda çocuk ağır ceza mahkemesinde görülür (ÇKK m. 26). 7593 sayılı Kanunla on beş yaşını doldurmamış çocuklar hakkında sosyal inceleme zorunlu hâle geldi (ÇKK m. 35/3) ve çocuklara verilebilecek cezaların üst sınırları artırıldı (TCK m. 31); fiil 18.08.2026 öncesine aitse lehe olan eski sınırlar esas alınır.

Zamanaşımı ne zaman başlar?

Hem sarkıntılık düzeyindeki şekil (üst sınır 8 yıl) hem de temel istismar (üst sınır 15 yıl), beş yıldan fazla ve yirmi yıldan az hapis gerektiren suçlar grubundadır; bu nedenle dava zamanaşımı on beş yıldır (TCK m. 66/1-d). Süre kural olarak suçun işlendiği gün başlar. Ancak suç, çocuğa karşı üstsoy veya çocuk üzerinde hüküm ve nüfuzu olan kişilerce işlenmişse süre ancak çocuk on sekiz yaşını bitirdiğinde başlar (m. 66/6).

Bu istisna, ev içinde yaşanan ve ancak yıllar sonra dile getirilebilen olaylarda belirleyicidir. On yaşındayken bir yakınının istismarına uğrayan kişi için süre, on sekiz yaşını bitirdiği günden başlar.

Sarkıntılık ve Çocuk İstismarı Hakkında Ailelerin Soruları

Konunun geniş çerçevesi için çocukların cinsel istismarı ve cinsel dokunulmazlığa karşı suçlar yazılarımızı, dosya süreci için ceza hukuku sayfamızı inceleyebilirsiniz.

Yazıyı hazırlayan

Av. Gülşah Mutlu

Ankara Barosuna kayıtlı avukat (sicil 16495), Çankaya Üniversitesi Hukuk Fakültesi 2002 mezunu. Ceza hukuku, uzlaştırma ve arabuluculuk süreçlerinde çalışmaktadır.

Bu yazı genel bilgi vermek amacıyla hazırlanmıştır; somut bir dosya için suç tarihi, deliller ve yürürlükteki mevzuat birlikte incelenmelidir.