Arabulucu Ne Yapar? İlk Toplantı, Gizlilik, Son Tutanak ve Anlaşma Belgesinin Gücü

Gözden geçirme: 28 Eylül 2026Hazırlayan: Av. Gülşah MutluDayanak: mevzuat.gov.tr ve Resmî Gazete

Karşınıza ilk kez bir arabulucu çıktığında onun hâkim mi, avukat mı, yoksa bilirkişi mi olduğunu merak etmeniz doğaldır. Cevap: hiçbiri. Kanun onu, tarafların birbirini anlamasını sağlayan, tarafsız ve bağımsız, uzmanlık eğitimi almış üçüncü kişi olarak tanımlar. Karar vermez, hüküm kurmaz. Bu yazı, masaya oturmadan önce bilmeniz gerekenleri; görüşmenin nasıl ilerlediğini, neyin gizli kaldığını ve imzalanan belgenin ne kadar güçlü olduğunu anlatıyor.

Arabulucu kimdir, hâkimden farkı nedir?

Bu görevi yalnızca Adalet Bakanlığının tuttuğu sicile kayıtlı gerçek kişiler yapabilir. Sicile kaydolabilmek için aranan şartlar şunlardır: Türk vatandaşlığı, hukuk fakültesinden mezun olup mesleğinde beş yılı doldurmuş olmak, tam ehliyet, belirli suçlardan mahkûmiyet bulunmaması, eğitimi tamamlamak ve (yirmi yıl kıdemi olanlar hariç) Bakanlığın yazılı sınavını geçmek gerekir.

Hâkimden farkı yetkisindedir. Yargı yetkisinin kullanılması anlamına gelen, sadece hâkime ait işlemler onun görev alanı dışındadır; tanık dinletemez, tedbir kararı veremez, taraflardan birini haklı ilan edemez. Buna karşılık taraflar kendi çözümlerini üretemezse bir çözüm önerisi getirebilir. Öneriyi kabul etmek ya da etmemek tamamen tarafların elindedir.

Görevini özenle, tarafsız ve şahsen yürütmek zorundadır. Tarafsızlığından şüphe doğuracak bir durum varsa bunu açıklar; taraflar yine de birlikte isterse göreve devam edebilir. Görev aldığı dosya ileride mahkemeye taşınırsa, o davada taraflardan hiçbirini vekil olarak temsil edemez. Sürecin başında, arabuluculuğun esaslarını, işleyişini ve sonuçlarını anlatmakla da yükümlüdür.

Hangi uyuşmazlıklarda önce bu kapıya gitmek zorunlu?

Kural olarak başvuru isteğe bağlıdır; taraflar süreci başlatmakta, sürdürmekte ve bırakmakta serbesttir. Ancak bazı kanunlar, dava açmadan önce arabuluculuk bürosuna gitmeyi dava şartı hâline getirmiştir. Bu durumda başvurmadan açılan dava, başka bir işlem yapılmadan usulden reddedilir. Son tutanağı dilekçeye eklemeyi unutan davacıya ise bir haftalık kesin süre verilir.

Başvurudan ilk toplantıya

Zorunlu başvuruda doğru adres, davaya bakmaya yetkili mahkemenin bulunduğu yerin bürosudur; iş uyuşmazlıklarında karşı tarafın yerleşim yeri veya işin yapıldığı yer esas alınır. Büro, listeden görevlendirme yapar. Tarafların listeden ortak bir isim seçmesi de mümkündür; bu durumda görevlendirme o kişiye yapılır. Başvuru sırasında kendi iletişim bilgilerinizi ve biliyorsanız karşı tarafınkileri vermeniz beklenir; büro gerekirse resmî kayıtlardan adres ve telefon da bulabilir.

Görevlendirilen kişi tarafları her türlü iletişim aracıyla bilgilendirip ilk toplantıya çağırır ve bu işlemleri belgeye bağlar. Avukatı olan tarafın kendisi de ayrıca bilgilendirilir. Büronun yetkili olmadığını düşünen karşı taraf bunu ilk toplantıda, belgeleriyle birlikte ileri sürmelidir; itirazı sulh hukuk mahkemesi dosya üzerinden inceler ve verdiği karar kesindir.

İsteğe bağlı yolda başvuru için bir zaman sınırı yoktur; dava henüz açılmamışken de, yargılama devam ederken de bu yola gidilebilir. Karşı tarafa yapılan teklife otuz gün içinde olumlu cevap gelmezse teklif reddedilmiş sayılır. Dava sürerken birlikte başvuru beyan edilirse mahkeme yargılamayı üç aya kadar erteler; bu süre ortak talep üzerine üç ay daha uzatılabilir.

Görüşmede söyledikleriniz delil olur mu?

Olmaz. Arabuluculuğa davet, görüşmede ileri sürülen teklif ve görüşler, bir vakıanın kabulü ve yalnızca bu süreç için hazırlanan belgeler, ileride görülecek bir hukuk davasına veya tahkim yargılamasına delil olarak sunulamaz; kimse bunlar hakkında tanık olarak da dinlenemez. Mahkeme, hakem ya da idari makam bu bilgilerin açıklanmasını isteyemez; yanlışlıkla sunulsalar bile hükme esas alınmazlar.

Bu korumanın bir sınırı vardır: davada zaten kullanılabilecek bir delil, yalnızca görüşmede gösterildi diye kullanılamaz hâle gelmez. Diyelim ki bir işçi, fazla çalışmasını gösteren mesai çizelgesini masaya koydu. Anlaşma olmazsa bu çizelgeyi davada da sunabilir; ancak aynı görüşmede “şu tutara razıyım” demesi aleyhine delil yapılamaz.

Görüşme hangi hâllerde sona erer?

Süreç; tarafların anlaşmasıyla, taraflara danışıldıktan sonra daha fazla çabanın gereksiz görülmesiyle, taraflardan birinin çekildiğini bildirmesiyle, tarafların ortak kararıyla ya da uyuşmazlığın bu yola elverişli olmadığının anlaşılmasıyla biter. Her durumda bir son tutanak düzenlenir ve tarafların ya da temsilcilerinin imzasına sunulur. İmzadan kaçınılırsa arabulucu sebebini yazarak tek başına imzalar.

Belgeler ve son tutanak beş yıl saklanır; son tutanağın bir örneği bir ay içinde Hukuk İşleri Genel Müdürlüğüne gönderilir. Zorunlu başvurularda görüşmeler, aksi kararlaştırılmadıkça görevlendirmeyi yapan büronun bağlı olduğu adalet komisyonunun yetki alanında yapılır. İş uyuşmazlıklarında işveren, yazılı belgeyle yetkilendirdiği bir çalışanıyla da temsil edilebilir.

İlk toplantıya katılmamanın bedeli nedir?

Zorunlu başvuruda bir taraf geçerli mazereti olmadan ilk toplantıya gelmez ve süreç bu yüzden biterse, bu durum son tutanağa yazılır. Açılan davayı kazansa dahi, normalde karşı tarafa yüklenecek yargılama giderlerinin yarısı ona bırakılır ve lehine vekâlet ücretinin yalnızca yarısına hükmedilir. Bu hâli 7531 sayılı Kanun 2024’te belirledi; önceki metin giderin tamamını yüklüyordu.

İki taraf da gelmezse herkesin gideri kendi üzerinde kalır. Tüketiciler için ayrı bir koruma vardır: bu yaptırım tüketici aleyhine uygulanmaz ve tüketicinin ödemesi gereken ücret, belirli sınırlar içinde Bakanlık bütçesinden karşılanır.

Anlaşma belgesi ne kadar güçlüdür?

Anlaşmanın kapsamını taraflar belirler; belge taraflar ve arabulucu tarafından imzalanır. Taraflar isterse sulh hukuk mahkemesinden icra edilebilirlik şerhi alınır ve şerhli belge ilam niteliği kazanır. Belgede tarafların, avukatlarının ve arabulucunun imzası birlikte bulunuyorsa (ticari uyuşmazlıklarda avukatlarla arabulucunun imzası yeterlidir), kanunun şerhi zorunlu tuttuğu hâller dışında belge şerhsiz de ilam niteliğindedir.

18/B kapsamındaki kiracılık, paydaşlık, apartman ve komşuluk dosyalarında ise şerh almadan belge icraya konulamaz; taşınmazla ilgili belgelerde şerh, taşınmazın bulunduğu yer mahkemesinden alınır. Taşınmazın devrine ilişkin anlaşmada şerhten sonra tapu müdürlüğünden resmî senet düzenlenmeksizin tescil istenebilir. Üzerinde anlaşılan konularda taraflar sonradan dava açamaz. Anlaşmanın icrası için icra hukuku sayfamıza bakabilirsiniz.

Ücret ve süreler nasıl işler?

Zorunlu başvuruda taraflar anlaşırsa ücret, aksi kararlaştırılmadıkça eşit paylaşılır ve tarifedeki iki saatlik ücretten az olamaz. Taraflara hiç ulaşılamazsa, kimse gelmezse ya da iki saati doldurmayan görüşmeden sonuç çıkmazsa, iki saatlik tarife ücretini Adalet Bakanlığı öder. İki saati aşan anlaşmasız görüşmede aşan kısmı taraflar eşit karşılar. Ücreti karşılayamayan taraf sulh hukuk mahkemesinin kararıyla adli yardımdan yararlanabilir.

Zorunlu başvuruda zaman kaybı yaşanmaz: büroya gidilen gün ile son tutanak günü arasında zamanaşımı durur ve hak düşürücü süreler işlemez. Davadan önce alınmış bir ihtiyati tedbir ya da ihtiyati haczin ardından gelen dava açma süresi için de aynı kural geçerlidir. İsteğe bağlı süreçte de, ilk toplantıda devam kararının tutanağa bağlandığı günden sürecin bitimine kadar geçen zaman, zamanaşımı ve hak düşürücü sürelerin hesabına katılmaz.

1. Alanı belirleyin. Uyuşmazlığın zorunlu başvuru listesinde olup olmadığını kontrol edin.
2. Yetkili büroyu seçin. Yanlış büroya başvuru yetki itirazıyla zaman kaybettirebilir.
3. İletişim bilgilerini verin. Karşı tarafın güncel adresi ve telefonu davetin ulaşmasını kolaylaştırır.
4. Dosyanızı hazırlayın. Sözleşme, fatura, bordro, yazışma gibi belgeleri sıralayın.
5. İlk toplantıya katılın. Mazeret varsa belgeleyin; katılmamanın gider sonucu ağırdır.
6. Belgeyi okuyun. Tutar, vade ve ödeme yöntemini netleştirmeden imza atmayın.

Ceza dosyalarındaki uzlaştırma bu kanuna değil CMK m. 253’e tabidir; ayrıntılar ceza uzlaştırması yazımızda. İş uyuşmazlıkları için iş hukuku ve İSG, genel çerçeve için alternatif uyuşmazlık çözümleri sayfalarımıza göz atabilirsiniz.

Arabulucu ile Süreç Hakkında Merak Edilenler

Yazıyı hazırlayan

Av. Gülşah Mutlu

Ankara Barosuna kayıtlı avukat (sicil 16495), Çankaya Üniversitesi Hukuk Fakültesi 2002 mezunu. Ceza hukuku, uzlaştırma ve arabuluculuk süreçlerinde çalışmaktadır.

Bu yazı genel bilgi vermek amacıyla hazırlanmıştır; somut bir dosya için suç tarihi, deliller ve yürürlükteki mevzuat birlikte incelenmelidir.