5395 Sayılı Kanun Ailelere Ne Söylüyor? Korunma İhtiyacı Olan ve Adli Süreçteki Çocuk İçin Adımlar

Gözden geçirme: 28 Eylül 2026Hazırlayan: Av. Gülşah MutluDayanak: mevzuat.gov.tr ve Resmî Gazete

5395 sayılı Kanunun ilk maddesi, çocuk koruma kanununun amacı olarak iki grup çocuğu sayar: korunma ihtiyacı olanlar ve adli süreçteki çocuklar. Kanun, bu çocukları korumayı, haklarını ve iyi olma hâllerini güvenceye almayı hedefleyen usul kurallarını içerir. İlk grup evde ihmal edilen, istismara uğrayan ya da bir suçun mağduru olan çocukları; ikinci grup ise hakkında suç isnadıyla soruşturma yürütülen çocukları kapsar.

18.08.2026 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanan 7593 sayılı Kanun, bu yapıya önemli eklemeler yaptı: kanunlardaki “suça sürüklenen” nitelemesi kaldırılıp “adli süreçteki” ifadesi kullanılmaya başlandı, yönlendirme tedbirleri eklendi, sağlık kurumları için hızlı bir acil korunma yolu açıldı ve tedbire uymayan ebeveyn için tazyik hapsi öngörüldü. Bu yazıda Kanunu, çocuğun çevresindeki yetişkinlerin, yani anne babanın, öğretmenin, komşunun ve mağdur çocuğun ailesinin atabileceği adımlar üzerinden anlatıyoruz.

Çocuk koruma kanununun amacı nedir ve kimleri korur?

Kanunun tanımına göre on sekiz yaşından küçük herkes çocuktur; evlenme gibi bir nedenle erken ergin olmak bu sonucu değiştirmez (m. 3). Korunma ihtiyacı olan çocuk tanımı geniştir: bedensel, zihinsel, ahlaki, sosyal veya duygusal gelişimi ya da güvenliği risk altına girmiş çocuklar, ihmal ve istismar görenler ve bir suçtan zarar görenler bu gruptadır. Adli süreçteki çocuk ise suç teşkil eden bir fiili işlediği ileri sürülerek soruşturulan ya da yargılanan veya bu fiil nedeniyle hakkında güvenlik tedbiri verilen çocuktur.

Aynı çocuk iki gruba birden girebilir. Diyelim ki on dört yaşındaki bir çocuk, evde şiddet gördüğü için sokakta kalıyor ve bir market hırsızlığına karışıyor. Bu çocuk hem korunma ihtiyacı olan hem de adli süreçteki çocuktur; hâkim ceza süreciyle birlikte koruyucu tedbirleri de değerlendirir.

Kanun, uygulamayı yönlendiren ilkeleri de sayar (m. 4). Bunlar arasında çocuğun yararının gözetilmesi, çocuk ve ailesinin bilgilendirilerek karar sürecine katılması, özgürlüğü kısıtlayıcı tedbirlerin ve hapis cezasının en son çare olması, kurum bakımının da son seçenek sayılması ve çocuğun kimliğinin başkalarınca belirlenmesini önleyecek tedbirlerin alınması yer alır.

Korunmaya muhtaç bir çocuğu fark eden kişi ne yapmalı?

Adli ve idari merciler, kolluk, sağlık ve eğitim kuruluşları ile sivil toplum kuruluşları, korunma ihtiyacı olan çocuğu bildirmekle yükümlüdür (m. 6). Kanun metninde bildirimin muhatabı olarak hâlâ eski adıyla SHÇEK geçer; 7593 ile eklenen hükümler ise koruyucu tedbirlerin koordinasyonunu merkezde Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığına, il ve ilçelerde vali ve kaymakama vermiştir (m. 45/4). Çocuğun kendisi ve bakımından sorumlu kişiler de doğrudan başvurabilir.

1. Tehlikeyi değerlendirin. Çocuğun can güvenliği risk altındaysa önce kolluğa haber verin; kolluk da bildirim yükümlülüğü taşır.
2. Bildirimi yazılı yapın. Öğretmen veya sağlık personeliyseniz kurumunuzun yazılı bildirim yolunu kullanın; tarih ve gözlemlerinizi not edin.
3. Tedbir talebini doğru kişiye yönlendirin. Koruyucu tedbir kararını anne, baba, vasi, bakımdan sorumlu kişi, ilgili kurum ya da savcı isteyebilir; hâkim kendiliğinden de karar verebilir (m. 7/1).
4. Acil durumda süreyi takip edin. Kurum, çocuğu korumaya aldıktan sonra beş günü geçirmeden çocuk hâkiminden karar ister; hâkimin talebi sonuçlandırma süresi üç gündür (m. 9/1).

Acil korunma kararı en çok otuz gün için verilir. Bu sürede kurum sosyal inceleme yapar ve ya tedbire gerek olmadığını bildirir ya da hâkimden koruyucu ve destekleyici tedbir ister (m. 9/2-3). Hâkim, çocuğun bulunduğu yerin gizli tutulmasına da karar verebilir.

Koruyucu ve destekleyici tedbirler hangi ihtiyaca cevap verir?

Çocuk koruma kanununun amacı en açık biçimde şu tercihte görünür: çocuk önce kendi ailesi içinde korunur (m. 5). Tehlike yoksa ya da aile desteklendiğinde tehlike ortadan kalkacaksa çocuk ailesine teslim edilir ve bu sırada bir tedbire de hükmedilebilir. Tedbirler en geç üçer aylık aralıklarla incelettirilir (m. 8/2) ve on sekiz yaş dolduğunda kendiliğinden biter; eğitimine devam eden gencin rızasıyla bir süre daha uzatılabilir (m. 7/6).

Barınma tedbirinden yararlanan kişinin talebi hâlinde kimlik ve adresi gizli tutulur (m. 5/2). Mahkeme, korunma ihtiyacı olan çocuk için tedbirle birlikte velayet, vesayet, nafaka ve kişisel ilişki konularında da karar verebilir (m. 7/7). Aile hukuku boyutu için aile hukuku sayfamıza bakabilirsiniz.

Sağlık kurumuna getirilen çocuk için 7593 ne getirdi?

7593 sayılı Kanun, akıl hastalığı, alkol veya uyuşturucu bağımlılığı, davranışsal bağımlılık ya da ağır bulaşıcı hastalık nedeniyle kendisi veya başkaları için ciddi tehlike oluşturan çocuk için ayrı bir takvim kurdu (m. 9/4-6). Çocuk, Sağlık Bakanlığına veya üniversitelere bağlı yataklı bir sağlık kurumuna getirildiğinde süreler şöyle işler:

• Uzman hekim tedavi ihtiyacını tespit ederse 24 saat içinde rapor düzenlenir.
• Sağlık kurumu, rapordan itibaren 24 saat içinde çocuk hâkimine başvurur.
• Başvurudan itibaren 48 saat içinde üç uzman hekimden oluşan resmî sağlık kurulu raporu sunulur.
• Hâkim en geç 48 saat içinde karar verir; bu sürede gerekli tıbbi müdahale yapılabilir ve kolluktan yardım istenebilir.

Suç mağduru çocuğun ceza sürecindeki hakları nelerdir?

Mağdur çocuğun ailesi için en pratik bilgi şudur: on sekiz yaşını doldurmamış mağdurun vekili yoksa, istem aranmadan kendisine bir avukat görevlendirilir (CMK m. 234/2). Katılma hâlinde de çocuk mağdur için talep şartı aranmaz (CMK m. 239/2).

Çocuğun tekrar tekrar anlatmak zorunda kalması da sınırlandırılmıştır. Suçun etkisiyle psikolojisi bozulmuş çocuk, maddi gerçeğin ortaya çıkarılması zorunlu kılmadıkça bir defa dinlenir; dinlenirken psikoloji, psikiyatri, tıp veya eğitim alanında bir uzman bulundurulur (CMK m. 236/2-3). Savcı veya hâkim gerekli görürse ifade, sanıkla yüz yüze gelinmeden özel ortamda uzmanlar aracılığıyla alınır (m. 236/4). Cinsel istismar mağduru çocuklar için ayrıntılı bilgiyi çocukların cinsel istismarı yazımızda bulabilirsiniz.

Adli süreçteki çocuk için yaş sınırları ve yeni cezalar nasıl?

On iki yaşını doldurmamış çocuğun ceza sorumluluğu yoktur; bu çocuklar yargılanmaz, yalnızca onlara özgü güvenlik tedbirlerine başvurulabilir (TCK m. 31/1). On iki ile on beş yaş arasındaki çocukta, fiilin anlamını algılama ve davranışlarını yönlendirme yeteneği yoksa yine ceza verilmez. Bu nedenle 15 yaşından küçük her çocuk için sosyal inceleme raporu alınması artık zorunludur (ÇKK m. 35/3); inceleme yaptırılmadan hazırlanan iddianame iade edilir (CMK m. 174/1-e).

7593 sayılı Kanun, ceza sorumluluğu olan çocuklar için verilebilecek cezaları artırdı:

Yeni dördüncü fıkraya göre kasten öldürme ve neticesi sebebiyle ağırlaşmış bazı yaralama suçlarında mahkeme; kastın ağırlığı, amaç, işleniş şekli ve önceki kasıtlı mahkûmiyet gibi hususları gözeterek 15–18 yaş grubuna indirim hükmünü uygulamayabilir, 12–15 yaş grubuna ise 15–18 yaş grubunun hükmünü uygulayabilir (TCK m. 31/4).

Uzlaştırma, erteleme ve yönlendirme: çocuğa özgü çözüm yolları nelerdir?

Uzlaştırma açısından bakıldığında, çocuk koruma kanununun amacı ile en uyumlu araçlardan biri onarıcı adalettir. Kanunun dikkat çeken yönlerinden biri de çocuk dosyalarında onarıcı yolların genişletilmiş olmasıdır. CMK’nın uzlaşma hükümleri adli süreçteki çocuklar için de uygulanır (ÇKK m. 24). Buna ek olarak, suçtan zarar gören bir birey ya da özel hukuk tüzel kişisiyse, çocuğun yargılandığı ve kanundaki cezanın üst sınırı üç yılı aşmayan tüm suçlar uzlaştırmaya elverişlidir (CMK m. 253/1-c). Uzlaştırma sürecine dair ayrıntılar için ceza davalarında uzlaşma yazımıza bakabilirsiniz.

Uzlaşma sağlanamazsa başka yollar vardır. Kamu davasının açılmasının ertelenmesinde çocuklar için erteleme süresi üç yıldır ve on beş yaşından küçükler için CMK m. 171/2’deki üst sınır beş yıl olarak uygulanır (ÇKK m. 19). HAGB kararı verildiğinde çocuklar için denetim süresi de üç yıl olarak uygulanır; 7593 ile birlikte bu kararla beraber yönlendirme tedbirleri de denetimli serbestlik tedbiri olarak uygulanır ve zarar azsa zararın giderilmesi şartı aranmayabilir (ÇKK m. 23).

Yönlendirme tedbirleri (m. 5/A) ceza sorumluluğu olmayan çocuklar için de kullanılır: 20–300 saat arası sosyal ve toplumsal hizmet, kütüphane ya da çevre temizliği görevleri, 3 aydan 2 yıla kadar dijital risklerden korunma takibi ve bağımlılık programlarının tamamlanması. Tedbirlerin nasıl uygulanacağını, Kanunun verdiği yetkiyle Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı yönetmelikle belirleyecektir.

Çocuk koruma kanununun amacı açısından ebeveyne düşen sorumluluk

Tedbir kararları ancak aile iş birliği yaparsa sonuç verir. 7593 bu nedenle yeni bir yaptırım getirdi: koruyucu ve destekleyici tedbir kararının gereklerine aykırı davranan anne, baba, vasi veya bakım ve gözetimden sorumlu kişi, fiil ayrıca suç oluştursa bile, çocuk hâkiminin kararıyla 3 ila 10 gün arasında tazyik hapsine çarptırılabilir (m. 45/5). Bu karara karşı m. 14’e göre itiraz edilebilir ve karar kesinleştikten sonra başsavcılıkça yerine getirilir.

Diyelim ki hâkim, çocuğun bağımlılık tedavisine götürülmesine karar verdi ve baba randevulara hiç katılmıyor. Kurum bu durumu hâkime bildirdiğinde baba hakkında tazyik hapsi gündeme gelebilir. Aynı Kanunla, çocuğun ulaşabileceği şekilde özensiz muhafaza edilen ateşli silahla ilgili yeni bir suç da 6136 sayılı Kanuna eklenmiştir; ayrıntılar için 6136 sayılı Kanun yazımıza bakabilirsiniz.

Çocuk Koruma Kanununun Amacı ve Uygulaması Hakkında Sorular

Çocuk koruma kanununun amacı, cezalandırmadan çok korumak ve topluma kazandırmaktır; bu yüzden çocuk dosyalarında ceza ve aile hukuku sıkça iç içe geçer. Genel bilgi için ceza hukuku alanındaki çalışmalarımız ile alternatif uyuşmazlık çözümleri sayfalarımıza göz atabilirsiniz.

Yazıyı hazırlayan

Av. Gülşah Mutlu

Ankara Barosuna kayıtlı avukat (sicil 16495), Çankaya Üniversitesi Hukuk Fakültesi 2002 mezunu. Ceza hukuku, uzlaştırma ve arabuluculuk süreçlerinde çalışmaktadır.

Bu yazı genel bilgi vermek amacıyla hazırlanmıştır; somut bir dosya için suç tarihi, deliller ve yürürlükteki mevzuat birlikte incelenmelidir.