Güncelleme: Ahmet Mutlu Hukuk Bürosu, Ankara
Bu sayfada neler var?
Parası elinden çıkan kişinin ilk sorusu genellikle şudur: bu olay bir suç mu, yoksa ödenmemiş bir borç mu? Ceza hukuku ile borçlar hukukunu ayıran çizgi, ekonomik suçlarda en çok tartışılan noktadır. Ankara dolandırıcılık avukatı arayan mağdurlar ve hakkında suçlama bulunan kişiler için bu sayfada dolandırıcılık, güveni kötüye kullanma, bedelsiz senet, karşılıksız çek, belgede sahtecilik ve tefecilik suçlarını, şikâyet sürelerini ve zararın giderilmesinin sonuçlarını özetledik.
Bir bakışta
- Basit dolandırıcılık
- Bir yıldan beş yıla kadar hapis ve adli para cezası; uzlaştırmaya tabi (TCK m. 157)
- Nitelikli dolandırıcılık
- Üç yıldan on yıla kadar hapis; bilişim ve banka araç olarak kullanılmışsa alt sınır dört yıl (TCK m. 158)
- Şikâyet süresi
- Şikâyete bağlı suçlarda fiil ve failin öğrenilmesinden itibaren altı ay (TCK m. 73)
- Etkin pişmanlık
- Zararın tamamen giderilmesiyle cezada indirim (TCK m. 168)
Dolandırıcılık ile borcu ödememek arasındaki fark
Dolandırıcılık, hileli davranışlarla bir kimseyi aldatıp onun zararına kendisine veya başkasına yarar sağlamaktır (TCK m. 157). Belirleyici unsur hiledir. Hile, karşı tarafın gerçeği fark etmesini zorlaştıracak yoğunlukta olmalıdır. Sadece verilen sözün tutulmaması ya da borcun ödenmemesi kural olarak hukuki bir uyuşmazlıktır ve alacak davasıyla ya da icra takibiyle çözülür. Hile ile kasıt ise bazen olaydan önceki davranışlardan anlaşılır. Sahte kimlik, var olmayan bir malın satışı veya gerçek dışı belgeler bu tür davranışlara örnektir.
Suç kamu kurumlarının zararına, bilişim sistemleri ya da bankalar araç olarak kullanılarak, kişinin kendisini kamu görevlisi veya banka çalışanı olarak tanıtmasıyla ya da tacirlerin ticari faaliyetleri sırasında işlenirse nitelikli dolandırıcılık söz konusu olur (TCK m. 158). Üç veya daha fazla kişi birlikte işlerse ceza yarı oranında, örgüt faaliyeti çerçevesinde işlenirse bir kat artırılır.
Dikkat: 7589 sayılı Kanunla 31 Temmuz 2026’dan itibaren TCK m. 158’e yeni bir fıkra eklendi. Kişinin dolandırıcılığa katkısı, haksız menfaat amacıyla kendi banka hesabını, kartını, kripto varlık hesabını veya bunlara ait zorunlu bilgileri başkasına vermekle sınırlıysa ceza yarı oranında indirilir. “Hesabımı kullandırdım, ne olduğunu bilmiyordum” savunması ise ayrı bir değerlendirmedir. Bu savunmada kastın bulunup bulunmadığı tartışılır.
Güveni kötüye kullanma, bedelsiz senet ve karşılıksız çek
Güveni kötüye kullanma suçunda mal faile hileyle alınmamıştır. Muhafaza etmek veya belirli bir şekilde kullanmak üzere zaten teslim edilmiştir; fail bu malı teslim amacı dışında kullanır ya da teslimi inkâr eder. Basit hâli şikâyete bağlıdır. Meslek, ticaret veya hizmet ilişkisi gereği teslim edilen eşyada ceza artar. 7571 sayılı Kanunla eklenen fıkraya göre suçun konusu motorlu taşıt ise ceza bir kat artırılır (TCK m. 155). Bkz. güveni kötüye kullanma.
Bedelsiz senedi kullanma, ödenmiş veya başka bir nedenle bedelsiz kalmış bir senedi takibe koymak gibi fiilleri kapsar ve şikâyete bağlıdır (TCK m. 156). Ayrıntılar bedelsiz senedi kullanma rehberinde.
Karşılıksız çek ise TCK’da değil, 5941 sayılı Çek Kanununda düzenlenir. Hamilin şikâyeti üzerine her çek için adli para cezası ile çek düzenleme ve çek hesabı açma yasağına hükmedilir. Dava icra ceza mahkemesinde görülür (m. 5). Bu suçta önödeme, uzlaşma ve hükmün açıklanmasının geri bırakılması uygulanmaz. Karşılıksız kalan bedel faiziyle tamamen ödenirse yargılama aşamasında davanın düşmesine, kesinleşmeden sonra ise hükmün bütün sonuçlarıyla ortadan kaldırılmasına karar verilir (m. 6). Bkz. karşılıksız çek suçu.
Sürece yeni dahil olduysanız: Taraflardan biri olarak dolandırıcılık veya ekonomik suç ile ilgili bir dosyanın içindeyseniz, haklarınızı zamanında kullanmanın yolu erken bilgi almaktır. İlk görüşmede dosyanın hangi aşamada olduğunu ve önünüzdeki süreleri birlikte çıkarabiliriz; büronun iletişim bilgileri sayfada.
Sahtecilik ve tefecilik
Resmî belgeyi sahte olarak düzenlemek, değiştirmek veya sahte resmî belgeyi kullanmak iki yıldan beş yıla kadar hapis gerektirir. Fail bu belgeyi düzenlemeye yetkili bir kamu görevlisiyse ceza artar (TCK m. 204). Özel belgede sahtecilikte suçun tamamlanması için belgenin kullanılması gerekir (TCK m. 207). Sahtecilik suçları ekonomik dosyalarda çoğu zaman dolandırıcılıkla birlikte gündeme gelir. Kazanç elde etmek amacıyla başkasına ödünç para vermek ise tefecilik suçudur ve iki yıldan altı yıla kadar hapis ile adli para cezası gerektirir (TCK m. 241). Ayrıntılar için resmî belgede sahtecilik ve tefecilik yazılarına bakabilirsiniz.
Zararın giderilmesi dosyayı nasıl etkiler?
Dolandırıcılık, güveni kötüye kullanma ve hırsızlık gibi suçlarda fail kovuşturma başlamadan önce mağdurun zararını aynen iade veya tazmin yoluyla tamamen giderirse cezanın üçte ikisine kadarı indirilir. Kovuşturma başladıktan sonra, hükümden önce giderilirse indirim yarıya kadardır. Kısmi ödemede etkin pişmanlık için mağdurun rızası da aranır (TCK m. 168).
Basit dolandırıcılık ile güveni kötüye kullanmanın ilk iki fıkrası uzlaştırma kapsamındadır (CMK m. 253). Uzlaşma sağlanır ve edim hemen yerine getirilirse soruşturma kovuşturmaya yer olmadığı kararıyla kapanır. Nitelikli dolandırıcılıkta ise uzlaştırma yoktur. Bu seçenekler uzlaştırma ve seri muhakeme sayfasında ayrıca anlatılıyor. İnternet üzerinden yapılan dolandırıcılıkta delillerin korunması için bilişim suçları sayfasına da göz atabilirsiniz.
Dolandırıcılık ve Ekonomik Suçlar Hakkında Merak Edilenler
Dolandırıldığımı fark ettim; ne kadar sürem var?
Dolandırıcılık, basit hâli de dahil, şikâyete bağlı bir suç değildir. Savcılık haberdar olduğunda kendiliğinden soruşturma başlatır ve dava zamanaşımı dolmadıkça işlem yapılabilir. Güveni kötüye kullanmanın basit hâli veya bedelsiz senedi kullanma gibi şikâyete bağlı suçlarda ise süre, fiili ve faili öğrendiğiniz günden itibaren altı aydır. Paranın izini sürebilmek için banka kayıtlarının erken istenmesi yine de yarar sağlar.
Hesabımı başkasına kullandırdım; ben de dolandırıcı mı sayılırım?
Bu, kişinin neyi bildiğine bağlıdır. Hesabın dolandırıcılıkta kullanılacağını bilerek ve menfaat amacıyla veren kişi suça iştirak etmiş sayılabilir. 7589 sayılı Kanunla bu durumda cezanın yarı oranında indirilmesi öngörüldü. Kandırılarak hesap bilgisi veren kişinin ise kastı bulunmadığı savunulabilir. Somut mesajlar ve para hareketleri belirleyicidir.
Parayı geri ödersem dava düşer mi?
Kural olarak düşmez; etkin pişmanlık cezada indirim sağlar. Ancak uzlaştırma kapsamındaki basit dolandırıcılıkta uzlaşmayla edimin yerine getirilmesi dosyayı kapatır. Karşılıksız çekte ise bedelin faiziyle ödenmesi davanın düşmesine yol açar. Hangi sonucun doğacağı suç vasfına göre değişir.
Dolandırıcılık davasına hangi mahkeme bakar?
Basit ve nitelikli dolandırıcılık davaları kural olarak asliye ceza mahkemesinde görülür. Ceza artırımıyla üst sınır on yılı aşıyorsa ya da dosya ağır cezalık bir suçla birleşmişse dava ağır ceza mahkemesine gidebilir. Karşılıksız çek davaları ise icra ceza mahkemesinde görülür.
Dolandırıcılığın unsurlarını ve nitelikli hâllerini daha ayrıntılı anlatan dolandırıcılık suçları yazısı da okunabilir.
Dayanak mevzuat
Görüşme için
İlk görüşmeden önce konuyu bir iki cümleyle özetlemeniz ve varsa çağrı kâğıdı, tutanak veya kararları yanınıza almanız yeterlidir.
Büro telefonu: 0 312 231 93 93 · Adres ve iletişim formu
Bu sayfadaki bilgiler genel bilgilendirme amacı taşır; somut bir dosyada süreler ve uygulanacak hükümler suç tarihine ve belgelere göre ayrıca değerlendirilir.
