Basit Yargılama Tebligatı Geldiğinde: Sanık, Mağdur ve Şikâyetçi İçin İki Haftalık Rehber

Gözden geçirme: 28 Eylül 2026Hazırlayan: Av. Gülşah MutluDayanak: mevzuat.gov.tr ve Resmî Gazete

Basit yargılama, asliye ceza mahkemesinin iddianameyi kabul ettikten sonra duruşma açmadan, tarafların yazılı beyanlarına dayanarak hüküm kurduğu usuldür. Postadan ya da e-tebligatla bir iddianame ve “iki hafta içinde yazılı savunmanızı gönderin” notu geldiyse, dosyanız büyük ihtimalle bu usule alınmıştır. Tebligat yalnız sanığa değil, mağdura ve şikâyetçiye de gider; her biri için süre aynı gün işlemeye başlar.

Bu yazıda CMK 251 ve 252’yi, tebligatı alan her tarafın o iki hafta içinde neler yapabileceği sorusu etrafında ele alıyoruz.

Basit yargılama hangi dosyalarda uygulanır?

Usulün iki ölçütü vardır: mahkeme türü ve ceza sınırı. Karar yalnızca asliye ceza mahkemesince, iddianame kabul edildikten sonra verilebilir. Suç ise adli para cezası gerektirmeli ya da kanundaki hapis cezasının üst sınırı iki yılı aşmamalıdır. Bu hesapta sonuç ceza değil, suç tanımındaki üst sınır esas alınır.

Mahkeme bu usulü seçmek zorunda değildir; kanun “karar verilebilir” der. Duruşma günü belirlendikten sonra ise basit yargılamaya geçilemez (CMK 251/1). Dosya bir kez olağan yargılama rayına girdiyse artık bu yola dönülmez.

Usulün kapalı olduğu durumlar da sayılmıştır: yaş küçüklüğü, akıl hastalığı, soruşturma veya kovuşturması izne ya da talebe bağlı suçlar ve kapsamdaki bir suçun kapsam dışındaki bir suçla birlikte işlenmesi (CMK 251/7-8). Kanunda yer alan “sağır ve dilsizlik” ibaresi, Anayasa Mahkemesinin E.2024/66, K.2024/188 sayılı kararıyla iptal edilmiştir.

Uzlaştırma ve önödeme basit yargılamadan önce gelir mi?

Suç uzlaştırma kapsamındaysa, dava açıldıktan sonra bu durum anlaşıldığında kovuşturma dosyası uzlaştırma bürosuna gönderilir (CMK 254/1). Örneğin TCK 106/1’in ilk cümlesindeki tehdit, altı aydan iki yıla kadar hapis gerektirir ve hem basit yargılamanın ceza sınırına girer hem de CMK 253’teki uzlaştırma listesinde yer alır. Böyle bir dosyada tarafların önce uzlaştırma masasına oturması beklenir.

Önödeme kapsamındaki bir suçta dava önödeme işlemi yapılmadan açılmışsa, mahkeme aşamasında da önödeme hükümleri uygulanır (TCK 75/3). Bu iki yol dosyayı hükme varmadan sonlandırabildiği için sanık ve mağdur açısından öncelikle değerlendirilmelidir. Uzlaşmanın ayrıntıları için ceza davalarında uzlaşma yazısına bakabilirsiniz.

Tebligatı alan sanık iki hafta içinde ne yapmalı?

Basit yargılamaya karar verildiğinde iddianame sanığa, mağdura ve şikâyetçiye tebliğ edilir ve beyan ile savunmalarını iki hafta içinde yazılı olarak bildirmeleri istenir. Tebligatta duruşma yapılmadan hüküm verilebileceği de yazılır (CMK 251/2). Bu süre 7499 sayılı Kanunla “on beş gün” yerine “iki hafta” olarak düzenlenmiştir.

1. Tebliğ tarihini not edin. İki haftalık süre bu tarihten işler; takvime işaretleyin.
2. İddianameyi satır satır okuyun. Suç tarihi, olay anlatımı ve deliller listesi savunmanın iskeletini oluşturur.
3. Delil ve belge ekleyin. Kamera kaydı, yazışma, tanık adı veya fatura gibi belgeleri dilekçeye ekleyin ya da nereden istenebileceğini belirtin.
4. HAGB konusunda tavır belirleyin. HAGB uygulanmasını istemiyorsanız buna yazılı olarak karşı çıkmanız gerekir; aksi hâlde mahkeme bu kararı verebilir.
5. Kişisel ve ekonomik durumunuzu yazın. Gelir durumunu gösteren belgeler, adli para cezasının günlük miktarını ve seçenek yaptırım kararını etkileyebilir.
6. Duruşma talebini gerekçelendirin. Tanık dinletmek gibi bir ihtiyacınız varsa bunu açıkça yazın; mahkeme gerekli görürse her aşamada duruşma açabilir (CMK 251/6).

Mağdur ve şikâyetçi basit yargılamada nasıl söz alır?

Duruşma olmadığı için mağdurun hâkimle yüz yüze görüşme imkânı yoktur; bütün söz yazıya dökülür. Bu nedenle iki haftalık süre, mağdur açısından da tek fırsattır. Beyan dilekçesinde olay kısaca anlatılmalı, zarar kalem kalem gösterilmeli ve varsa belgeler eklenmelidir. Mağdurun davaya katılma iradesini açıkça yazması da sonraki kanun yolu hakları bakımından önemlidir.

Zararın dosyada belgelenmesi, hükmün içeriğini de etkileyebilir. Kısa süreli hapis cezası zararın tamamen giderilmesine çevrilebilir (TCK 50/1-b); cezanın ertelenmesi zararın giderilmesi koşuluna bağlanabilir (TCK 51/2); HAGB kararı için de zararın giderilmesi aranır (CMK 231/6-c). Mahkeme bu kararları verirken rakamı dosyada görmelidir.

Diyelim ki park hâlindeki aracının kapısını dikkatsizce açan bir sürücü, yanından geçen bisikletlinin düşüp yaralanmasına yol açmış ve TCK 89/1’deki taksirle yaralamadan yargılanıyor; bu suçun cezası dört aydan iki yıla kadar hapis veya adli para cezasıdır. Uzlaştırma sonuçsuz kaldıysa ve dosya basit yargılamaya alındıysa, bisikletlinin tedavi faturalarını ve bisiklet tamir makbuzunu iki hafta içinde göndermesi, mahkemenin zararı ve olası bir tazmin şartını değerlendirmesini kolaylaştırır.

Mahkeme basit yargılamada hangi kararları verir?

Beyan ve savunma süresi dolunca mahkeme, TCK 61’i dikkate alarak CMK 223’te sayılan kararlardan birini verir: mahkûmiyet, beraat, ceza verilmesine yer olmadığı, güvenlik tedbiri, davanın reddi, düşme gibi. Mahkûmiyet hâlinde sonuç ceza dörtte bir oranında indirilir (CMK 251/3). Örneğin mahkeme bütün hesaplardan sonra sekiz ay hapis belirlediyse, basit yargılama indirimiyle ceza altı aya iner.

Koşullar varsa kısa süreli hapis seçenek yaptırıma çevrilebilir, ceza ertelenebilir ya da sanık yazılı olarak karşı çıkmadıkça hükmün açıklanması geri bırakılabilir (CMK 251/4). Hükümde itiraz usulü ve itirazın sonuçları belirtilir (CMK 251/5). Beraat kararlarının genel çerçevesi için beraat kararı yazısına bakabilirsiniz.

Basit yargılama kararına itiraz edilirse ne olur?

Hükme karşı itiraz edilebilir; süresinde itiraz edilmeyen hüküm kesinleşir (CMK 252/1). Kanun ayrıca süre belirtmediği için genel kural uygulanır: itiraz, kararın öğrenildiği günden itibaren iki hafta içinde, kararı veren mahkemeye yapılır (CMK 268/1).

İtiraz üzerine dosya, o yerde birden fazla asliye ceza mahkemesi varsa tevzi kurallarına göre belirlenen başka bir asliye ceza mahkemesine gönderilir. Tek mahkeme bulunan yerde aynı mahkemedeki başka bir hâkim ya da adalet komisyonu başkanının görevlendirdiği hâkim dosyayı ele alır. Bu mahkeme duruşma açar ve genel hükümlere göre yargılamaya devam eder. Taraflar gelmese de duruşma yapılır ve yokluklarında hüküm verilebilir (CMK 252/2).

Burada önemli bir risk vardır: itirazı inceleyen mahkeme, basit yargılamada verilen hükümle bağlı değildir (CMK 252/3). Yani sanık itiraz ettiğinde sonuç daha ağır da olabilir. Buna karşılık itiraz sanık dışındaki kişilerden, örneğin mağdurdan veya savcıdan gelmişse, dörtte bir indirim yine uygulanır. İtirazdan duruşmadan önce vazgeçilirse duruşma yapılmaz ve itiraz edilmemiş sayılır.

İtiraz üzerine verilen hüküm sanık lehine olursa ve bu durum itiraz etmeyen diğer sanıklara da uygulanabiliyorsa, onlar da bu karardan yararlanır (CMK 252/4). Yeni hükme karşı genel hükümlere göre kanun yoluna gidilebilir (CMK 252/5); bunun için ceza muhakemesinde istinaf yazısına göz atabilirsiniz. İtiraz yalnızca yargılama gideri, vekâlet ücreti veya maddi hatayla ilgiliyse dosya duruşmalı yargılamaya gitmez, itiraz mercii bu noktaları inceler (CMK 252/7).

Basit yargılama ile seri muhakeme arasındaki temel ayrım

İki usul sık karıştırılır ama farklı evrelerde işler. Seri muhakeme soruşturma evresinde, savcının teklifiyle ve müdafi huzurunda kabulle başlar; yalnız kanunda sayılan suçlarda uygulanır ve yarı indirim öngörür. Basit yargılama ise kovuşturma evresinde, mahkemenin kararıyla işler; ceza sınırına göre geniş bir suç grubunu kapsar ve dörtte bir indirim sağlar. Ayrıntılar için seri muhakeme usulü yazısına bakabilirsiniz.

Basit yargılama kuralları 7188 sayılı Kanunla getirilmiş, itiraz hükümleri 7499 sayılı Kanunla değiştirilmiştir. Suç ve yargılama tarihine göre hangi hükmün uygulanacağı ile ceza bakımından lehe kanun (TCK m.7) ayrıca değerlendirilmelidir. Genel çerçeve için ceza hukuku hizmet sayfamıza bakabilirsiniz.

Basit Yargılama Hakkında Merak Edilenler

Yazıyı hazırlayan

Av. Gülşah Mutlu

Ankara Barosuna kayıtlı avukat (sicil 16495), Çankaya Üniversitesi Hukuk Fakültesi 2002 mezunu. Ceza hukuku, uzlaştırma ve arabuluculuk süreçlerinde çalışmaktadır.

Bu yazı genel bilgi vermek amacıyla hazırlanmıştır; somut bir dosya için suç tarihi, deliller ve yürürlükteki mevzuat birlikte incelenmelidir.