ÖSYM Sınavında Tutanak Tutulursa: Aday, Görevli ve Mağdur Adaylar İçin 6114 Sayılı Kanun Rehberi

Gözden geçirme: 28 Eylül 2026Hazırlayan: Av. Gülşah MutluDayanak: mevzuat.gov.tr ve Resmî Gazete

Ölçme seçme ve yerleştirme merkezi sınavlarında yaşanan bir kopya iddiası, adayın hayatında iki ayrı dosya açar: biri ÖSYM’nin yürüttüğü idari süreç, diğeri savcılığın yürüttüğü ceza soruşturması. İkisinin dayanağı da 03.03.2011 tarihli Resmî Gazete’de (sayı 27863) yayımlanan 6114 sayılı Kanundur. Kanunun adı ve kurumsal hükümleri 703 sayılı KHK ile değişmiş, teşkilat hükümleri büyük ölçüde Cumhurbaşkanlığı Kararnamesine taşınmıştır; sınav güvenliği ve ceza hükümleri ise Kanunda kalmıştır.

Bu yazı, sınav salonunda tutanak tutulan bir adayın, sınavı başkası tarafından tehlikeye atılan diğer adayların ve görev yapan öğretmen veya memurların bakış açısından hazırlandı.

Ölçme seçme ve yerleştirme merkezi sınavlarında hangi ilkeler geçerlidir?

Kanun, sınavların dört temel değere dayanmasını ister: güvenilir olmak, gizliliği korumak, tarafsız kalmak ve bilimsel yöntemle hazırlanmak; hepsi adaylar arasında eşit fırsat sağlama amacına hizmet eder (m. 7). Sınavlarla ilgili duyurular ÖSYM’nin internet sitesinde yapılır ve bu duyurular adaya tebliğ yerine geçer. Dijital sınav kayıtları ile kâğıt cevapların elektronik kopyaları için saklama süresi on yıldan kısa olamaz.

Bu kuralların pratik sonucu şudur: Aday, internet sitesindeki bir duyuruyu görmediğini ileri sürerek süre kaçırmanın sonuçlarından kurtulamaz. Sınav sorularına ve sonuçlarına itirazlar, kılavuzda gösterilen süreler içinde doğrudan ÖSYM’ye yapılır; İdari Yargılama Usulü Kanunundaki ivedi yargılama hükümleri saklıdır (m. 8).

Sınav binasında hangi güvenlik tedbirleri uygulanabilir?

Kanun, sınav güvenliği için geniş yetkiler tanır (m. 9). Soruların hazırlandığı, basıldığı ve sınavın yapıldığı binalarda sinyal karıştırıcı ve iletişim tespit cihazları kullanılabilir. Polis veya jandarma ile bunların denetiminde çalışan özel güvenlik personeli, hâkim kararı ya da emir beklemeden adayların ve binaya girecek diğer kişilerin üstünü ve eşyasını teknik cihazlarla, gerekirse elle arayabilir. Kimlik doğrulaması biyometrik yöntemle yapılabilir; bu yöntem kullanılmıyorsa kapıda yalnızca kimlik kartı (nüfus cüzdanı) ya da geçerlilik süresi dolmamış pasaport kabul edilir.

ÖSYM, kopya şüphesi üzerine kamera ve ses kayıtlarını, yazı ve imzayı inceleyebilir, cihaz içeriklerinin kopyasını alabilir. Sonradan yapılan incelemede alışılmışın dışında bir sonuç görülürse, Yönetim Kurulu adayı gideri ÖSYM’ce karşılanan bir eşdeğer sınava davet edebilir; davete uymayan adayın sınavı geçersiz kabul edilir. Soru havuzuna adli veya idari soruşturmalarda erişilebilmesi için Cumhurbaşkanının izni gerekir.

Ölçme seçme ve yerleştirme merkezi sınav suçları ve cezaları

Kanunun 10. maddesi, sınav sürecinin her halkası için ayrı bir suç tanımlar. Soruların hazırlanmasından itibaren sınavda görevlendirilen herkes, asıl işi başka bir kurumda olsa bile, sınavdaki işi yönünden kamu görevlisi statüsündedir (m. 10/1). Bu nitelendirme, rüşvet veya görevi kötüye kullanma gibi suçların da gündeme gelebilmesi anlamına gelir.

Bu cezalar, aynı davranış daha ağır yaptırımlı başka bir suça uymuyorsa devreye girer. Suç bir tüzel kişinin faaliyeti çerçevesinde işlenmişse, örneğin bir kurs şirketi soru sızdırma organizasyonunun parçasıysa, şirkete tüzel kişilere uygulanan güvenlik tedbirleri uygulanır.

Tutanak tutulan aday neyle karşılaşır?

Ceza soruşturmasından bağımsız olarak, kopya çektiği ya da buna yönelik davrandığı belirlenen adayın sınavı iptal olur; birden fazla oturumdan oluşan sınavlarda tek bir oturumdaki kopya, o oturumlardan oluşan sınavın tamamını düşürür. Bu aday ile başkası adına sınava giren kişi, sınav gününden başlayarak iki yıl süreyle ÖSYM’nin düzenlediği sınav ve yerleştirmelerin dışında kalır (m. 10/5).

1. Tutanağı dikkatle okuyun. Salon görevlilerinin yazdığı olay anlatımı ve el konulan eşyalar tutanakta yer almalıdır; eksik veya hatalı gördüğünüz noktayı imza sırasında belirtin.
2. İnternet duyurularını takip edin. İptal ve yasak kararları ÖSYM sitesinde duyurulur ve tebliğ hükmündedir.
3. İdari süreçte itirazı planlayın. ÖSYM’ye itiraz ve idari yargı yolu, ceza soruşturmasından ayrı yürür.
4. İfade öncesinde müdafi desteği alın. Savcılık ifadesinde verilen açıklamalar, hem ceza hem idari dosyada kullanılabilir.

Sınav iptal edilmeden önce aday bu sınavla ya da yasaklı olduğu dönemde katıldığı bir başka sınav sayesinde kamu görevine atanmış veya başka bir hak kazanmışsa, kurumu görevine derhâl son verir ve sağlanan hak geri alınır (m. 10/5). Bu sonuç, bilgi sızdırma ve sonuç değiştirme fiillerini işleyen adaylar için de geçerlidir.

Sınavı tehlikeye atılan adayların hakları nelerdir?

Soru sızdırma veya sonuç değiştirme olaylarında zarar gören, çoğu zaman kurallara uyan diğer adaylardır. ÖSYM ya da yargı mercileri bir soruyu iptal ederse, o soru hesaba katılmaz; kalan soruların puanı buna göre yeniden hesaplanır (m. 7). Sonucu kendi aleyhine değiştirildiğini düşünen aday, sonuç itirazını kılavuzdaki süre içinde ÖSYM’ye yapmalı ve aynı anda savcılığa suç duyurusunda bulunmalıdır.

Bu suçların şikâyete bağlı olmaması, savcılığın suçu öğrendiği anda kendiliğinden harekete geçeceği anlamına gelir. Ancak zarar gören adayın ihbar dilekçesinde somut tarih, oturum ve salon bilgisi vermesi, delillerin toplanmasını hızlandırır. Kamu davasına katılabilmek için mağdur ya da suçtan zarar gören sıfatı gerekir (CMK m. 237/1); diğer adayların bu sıfatı taşıyıp taşımadığı somut olaya göre değerlendirilir.

Sınav görevlileri hakkında soruşturma nasıl başlar?

Kanun, görevleriyle bağlantılı suçlarda kamu görevlisi sayılan kişiler için 4483 sayılı Kanunun uygulanacağını ve soruşturma izni vermeye ÖSYM Yönetim Kurulunun, Kurul Başkan ve üyeleri için ise Yükseköğretim Genel Kurulunun yetkili olduğunu belirtir (m. 10/8). Bu özel hüküm, görevli bir okul öğretmeni ya da başka bir kurumdan memur olsa bile, izin mercii olarak kendi kurumunu değil ÖSYM’yi belirler.

Görevli için ceza sürecinden ayrı bir idari sonuç da vardır: sınav kurallarına aykırı davrandığı tespit edilen görevlinin görevi iptal edilebilir, belirli süre veya süresiz olarak yeniden görev verilmeyebilir ve disiplin için kurumuna bilgi verilebilir. Diyelim ki bir bina sorumlusu, geç gelen bir adayı salona aldı ve giriş saatini tutanakta farklı gösterdi. Bu davranış, sınav kurallarına aykırılığın yanında görevi kötüye kullanma (TCK m. 257) yönünden de incelenebilir; ancak savcılığın işe başlayabilmesi için önce ÖSYM Yönetim Kurulunun izni gerekir. İzin sürecinin ayrıntıları için soruşturma izni rehberimize bakabilirsiniz.

Soru paylaşımı, uzlaştırma ve ceza sonrası yollar

Görevlilerin kimliğini, deneme sorularını veya sınav devam ederken sorulan soruları herhangi bir ortamda paylaşan veya yayımlayanlara ÖSYM Yönetim Kurulu kararıyla idari para cezası verilir; Kanundaki tutar 5.000 TL’dir ve tekrar hâlinde her seferinde bir katı eklenerek uygulanır (m. 10/9). Bu yaptırım, ceza hükümlerinin uygulanmasına engel değildir. Cezaya karşı dava, ÖSYM merkezinin bulunduğu yerdeki idare mahkemesinde açılır; ödeme süresi tebliğden sonraki bir aydır.

Bu dosyalarda uzlaşma masası kurulamaz. CMK m. 253/2’ye göre TCK dışındaki kanunlarda yer alan ve şikâyete bağlı olmayan suçlar, ilgili kanun açıkça izin vermedikçe uzlaştırılamaz; 6114 sayılı Kanun böyle bir izin içermez. Hapis cezalarının üst sınırı altı ayı aştığı için önödeme de uygulanmaz (TCK m. 75). Hükümde iki yıl veya daha az ceza verilirse, koşulları varsa HAGB (CMK m. 231) veya cezanın ertelenmesi (TCK m. 51) değerlendirilebilir. Temel suçlarda üst sınır sekiz yılı geçmediğinden dava kural olarak asliye ceza mahkemesinde görülür (5235 m. 11, 12). Fiil tarihi ile karar tarihi arasında mevzuat değiştiyse, TCK m. 7’deki lehe kanun kuralı işletilir.

Benzer yapıdaki suçlar için kimlik bilgilerinin kullanılması ve resmi belgede sahtecilik yazılarımıza göz atabilirsiniz.

ÖSYM Sınavları Hakkında Adayların Soruları

Hem aday hem görevli açısından süreç ceza ve idare hukukunu birlikte ilgilendirir; ceza hukuku ve idare hukuku sayfalarımızda genel bilgi bulabilirsiniz.

Yazıyı hazırlayan

Av. Gülşah Mutlu

Ankara Barosuna kayıtlı avukat (sicil 16495), Çankaya Üniversitesi Hukuk Fakültesi 2002 mezunu. Ceza hukuku, uzlaştırma ve arabuluculuk süreçlerinde çalışmaktadır.

Bu yazı genel bilgi vermek amacıyla hazırlanmıştır; somut bir dosya için suç tarihi, deliller ve yürürlükteki mevzuat birlikte incelenmelidir.