Kişisel Verilerin Kaydedilmesinde Şikâyet: TCK 139–140’ta Resen Takip, Altı Aylık Süre ve Vazgeçme

Gözden geçirme: 28 Eylül 2026Hazırlayan: Av. Gülşah MutluDayanak: mevzuat.gov.tr ve Resmî Gazete

Kişisel verilerin kaydedilmesinde şikâyet gerekir mi, yoksa savcılık olayı öğrenir öğrenmez kendiliğinden mi harekete geçer? Kısa cevap: şikâyet gerekmez. TCK 139, özel hayata ve hayatın gizli alanına karşı suçların çoğunu şikâyete bağlarken üç suçu bilinçli olarak bunun dışında tutar: veri kaydı (TCK 135), veri aktarımı ve ele geçirme (TCK 136) ile süresi dolan verinin imha edilmemesi (TCK 138).

Bu kısa cevap, pratikte pek çok soruyu beraberinde getirir. Şikâyetli ve şikâyetsiz suçlar aynı olayda birleşirse ne olur? Altı aylık süre hangi tarihten sayılır? Vazgeçme kimi etkiler? Bu yazıda TCK 139 ve 140’ı, mağdurun ve şüphelinin karşılaşacağı somut durumlar üzerinden ele alıyoruz.

Kişisel verilerin kaydedilmesinde şikâyet aranır mı?

Aranmaz. Kişisel verilerin kaydedilmesinde şikâyet, soruşturmanın başlaması için bir ön şart değildir. TCK 139, bölümdeki suçların soruşturulmasını ve kovuşturulmasını şikâyete bağlar, ancak bu kuralın dışında kalan üç suçu adıyla sayar. TCK 135 bunlardan biridir. Savcılık, bir ihbar, bir basın haberi ya da başka bir soruşturmada ortaya çıkan bilgi üzerine hukuka aykırı kaydı öğrenirse, veri sahibinin başvurusunu beklemeden işlem yapar.

Bu tercih, veri suçlarının çoğu zaman tek bir kişiyi değil, bir listedeki yüzlerce ya da binlerce insanı etkilemesiyle açıklanabilir. Mağdurların her birinden ayrı şikâyet beklemek, soruşturmanın akıbetini rastlantıya bırakırdı. Buna karşılık yazışma, konuşma ve özel hayat suçlarında mağdurun iradesi ön plandadır: kişi, mahremiyetinin bir ceza davasında yeniden tartışılmasını istemeyebilir.

TCK 139’un çizdiği harita

Aşağıdaki tablo, şikâyet şartının her suç için pratikte neyi değiştirdiğini gösterir. Tablodaki “vazgeçmenin etkisi” sütunu, mağdurun sonradan fikir değiştirmesi hâlinde dosyanın akıbetini özetler. Son sütun ise dosyanın savcılık aşamasında uzlaştırma bürosuna gidip gitmeyeceğini gösterir.

Kişisel veri suçlarında uzlaştırmanın istisnası, adli süreçteki çocuklara ilişkin CMK 253/1-c’dir. Bu bent, kanundaki azami cezası üç yılı aşmayan suçlarda bu çocuklar için de uzlaştırmayı mümkün kılar; bu nedenle fail çocuksa somut suçun ceza sınırına ayrıca bakılmalıdır.

Şikâyet süresi nasıl hesaplanır?

Şikâyete bağlı suçlarda süre altı aydır ve mağdurun hem olayı hem de faili öğrendiği günden sayılır (TCK 73/1-2). Bir örnekle: Mart ayında çekilen bir görüntünün Mayıs’ta paylaşıldığını ve mağdurun paylaşımı Temmuz’da, paylaşanın kim olduğunu ise Eylül’de öğrendiğini düşünelim. Süre, fail öğrenildiği Eylül tarihinden itibaren işlemeye başlar.

Bu esneklik sınırsız değildir. Süre, dava zamanaşımını aşmamak kaydıyla işler. Şikâyet hakkı birden fazla kişiye aitse, birinin süreyi kaçırması diğerlerinin hakkını düşürmez (TCK 73/3). Ayrıca uzlaştırma teklifinin yapıldığı günden uzlaştırmacının raporunu teslim ettiği güne kadar dava zamanaşımı ve kovuşturma koşulu niteliğindeki süreler durur (CMK 253/21).

Uygulamada şikâyet süresi en çok, mağdurun olayı erken öğrendiği ama failin kimliğini uzun süre tespit edemediği dosyalarda tartışılır. Sahte bir hesaptan yapılan paylaşımlar buna örnektir. Öğrenme tarihini gösteren yazışmaları, kolluğa yapılan ilk başvuruyu ve hesabın kime ait olduğunun anlaşıldığı belgeyi saklamak, şikâyet süresi itirazlarına karşı mağdurun elini güçlendirir. TCK 139 kapsamındaki şikâyetli suçlarda bu belgeler dosyanın ilk sayfalarında yer almalıdır.

Şikâyet dilekçesi nasıl hazırlanır?

İyi hazırlanmış bir dilekçe, soruşturmanın ilk haftalarını belirler. Soyut ve genel nitelikteki şikâyetlerde savcılık hiç soruşturma açmadan “soruşturma yapılmasına yer olmadığına” karar verebilir (CMK 158/6). Bu yüzden anlatım somut olmalıdır.

1. Başvuru yerini belirleyin. Şikâyet başsavcılığa veya kolluğa, yazılı ya da tutanağa geçirilmek üzere sözlü yapılabilir. Valilik, kaymakamlık veya mahkemeye verilen dilekçe de başsavcılığa gönderilir (CMK 158/1-2).
2. Olayı tarih sırasıyla anlatın. Fiilin ne zaman gerçekleştiğini, sizin ne zaman öğrendiğinizi ve failin kimliğini nasıl tespit ettiğinizi ayrı ayrı yazın.
3. Delilleri listeleyin. Ekran görüntüleri, bağlantı adresleri, tanık isimleri ve kurum yazışmaları gibi belgeleri numaralandırarak ekleyin.
4. Taleplerinizi açıkça yazın. Delillerin toplanmasını ve sistem kayıtlarının saklanmasını isteyin; mağdur olarak bu talep hakkınız vardır (CMK 234/1-a).
5. Kararı takip edin. Kovuşturmaya yer olmadığı kararı verilirse, tebliğden itibaren iki hafta içinde sulh ceza hâkimliğine itiraz edebilirsiniz (CMK 173/1).

Tek olayda şikâyetli ve şikâyetsiz suçlar birleşirse

Diyelim ki bir şirketten ayrılan çalışan, müşteri veri tabanını kopyalıyor ve bu veri tabanındaki bir müşterinin özel fotoğraflarını internete yüklüyor. Burada hem kendiliğinden soruşturulan TCK 136 hem de şikâyete bağlı TCK 134/2 gündeme gelir. Mağdurun şikâyetten vazgeçmesi yalnızca şikâyete bağlı suçu etkiler; veri suçu yönünden soruşturma devam eder.

Uzlaştırma bakımından da sonuç değişir. CMK 253/3, uzlaştırmaya elverişli bir suçu aynı mağdura yönelik ve uzlaştırmaya elverişsiz bir başka suçla birlikte işleyen kişiye bu yolu kapatır. 2025 sonunda 7571 sayılı Kanunla getirilen ayrık durum ise yalnızca ikinci suçun önödemeye tabi olduğu dosyalar içindir. Örnekteki veri suçu önödemeli olmadığından bu istisnadan yararlanılamaz.

Tersine bir durum da olabilir. Soruşturma kendiliğinden yürütülen bir suç olarak başlar, kovuşturma evresinde fiilin aslında şikâyete bağlı bir suç olduğu anlaşılır. Bu durumda mağdur açıkça şikâyetten vazgeçmedikçe yargılamaya devam edilir (CMK 158/7).

Şikâyetten vazgeçmenin sonuçları

Şikâyete bağlı suçlarda vazgeçme davayı düşürür; hüküm kesinleştikten sonra yapılan vazgeçme ise infazı etkilemez (TCK 73/4). Birlikte suç işleyen sanıklardan biri hakkındaki vazgeçme diğerlerini de kapsar (TCK 73/5). Vazgeçmeyi kabul etmeyen sanık ise, kanunda aksi yazılı değilse bundan etkilenmez ve yargılanmaya devam eder (TCK 73/6).

Tazminat yönünden özel bir kural vardır. Mağdur vazgeçme beyanına “şahsi haklarımdan da vazgeçiyorum” gibi bir ifade eklerse ve dava bu nedenle düşerse, aynı olay için sonradan hukuk mahkemesine gidemez (TCK 73/7). Vazgeçme metnini imzalamadan önce bu cümlenin bulunup bulunmadığına bakmak gerekir. Uzlaşma ile sonuçlanan dosyalarda ise tazminat davasına ilişkin sınır CMK 253/19’da ayrıca düzenlenmiştir.

Kişisel verilerin kaydedilmesinde şikâyet ve KVKK başvurusu

Veri sahibi aynı olay için hem KVKK yoluna hem de ceza yoluna gidebilir. KVKK’da önce veri sorumlusuna başvurulur; Kurul’a şikâyet bu yol tüketilmeden yapılamaz (KVKK 14/2). Kurul, şikâyete altmış gün içinde cevap vermezse talep reddedilmiş sayılır (KVKK 15/4). Kişisel verilerin kaydedilmesinde şikâyet, yani savcılığa bildirim ise bu idari sıraya bağlı değildir.

Şikâyete bağlı suçlar için dikkat edilmesi gereken nokta, KVKK başvurusunun TCK 73’teki altı aylık süreyi durduracağına ilişkin bir hüküm bulunmamasıdır. Bu nedenle bir özel hayat ihlali hem veri sorumlusuna başvuruyu hem de ceza şikâyetini gerektiriyorsa, iki başvuruyu paralel yürütmek daha güvenlidir.

TCK 140 şirketler için ne öngörür?

TCK 140, bölümdeki suçlar nedeniyle tüzel kişiler hakkında onlara özgü güvenlik tedbirlerine hükmedileceğini söyler. Ceza sorumluluğu şahsi olduğundan şirkete hapis ya da adli para cezası verilemez (TCK 20/2). Tedbirlerin çerçevesi TCK 60’tadır. Kamu izniyle çalışan bir şirketin yöneticisi veya temsilcisi bu izni kötüye kullanarak şirket lehine kasıtlı bir suç işlemişse iznin iptaline karar verilir; müsadere hükümleri de şirket hakkında uygulanabilir.

Hâkim, bu tedbirlerin fiile göre daha ağır sonuçlar doğuracağı durumlarda bunlara hükmetmeyebilir (TCK 60/3). Ceza yolunun yanında şirketin veri sorumlusu olarak KVKK 18’deki idari para cezalarıyla karşılaşması da mümkündür; bu cezalara karşı 7499 sayılı Kanunla yapılan değişiklikten beri idare mahkemesinde dava açılır. Mağdur açısından bu iki yol birbirinin alternatifi değildir, birlikte yürüyebilir. Kümenin tamamı için hayatın gizli alanına karşı suçlar rehberine, suç tanımı için kişisel verilerin kaydedilmesi suçu yazısına, şikâyete bağlı örnekler için özel hayatın gizliliğini ihlal suçu yazısına bakılabilir. Uzlaştırma ve arabuluculuk gibi yollar alternatif uyuşmazlık çözümleri sayfasında özetlenmiştir.

Kişisel Verilerin Kaydedilmesinde Şikâyet Hakkında Merak Edilenler

Yazıyı hazırlayan

Av. Gülşah Mutlu

Ankara Barosuna kayıtlı avukat (sicil 16495), Çankaya Üniversitesi Hukuk Fakültesi 2002 mezunu. Ceza hukuku, uzlaştırma ve arabuluculuk süreçlerinde çalışmaktadır.

Bu yazı genel bilgi vermek amacıyla hazırlanmıştır; somut bir dosya için suç tarihi, deliller ve yürürlükteki mevzuat birlikte incelenmelidir.