Açık Cezaevine Ayrılma Şartları: Süreler, İyi Hâl, Kapalıya İade ve Hükümlü İzinleri

Son mevzuat kontrolü: 28 Eylül 2026Hazırlayan: Av. Gülşah MutluDayanak: mevzuat.gov.tr ve Resmî Gazete

Diyelim ki Ankara’da dört yıl hapis cezası kesinleşen bir baba, cezasını çekmeye kapalı bir kurumda başladı ve ailesi ilk ziyarette aynı şeyi soruyor: açık cezaevine ayrılma ne zaman mümkün olacak? Bu sorunun cevabı kanunda tek bir cümleyle verilmez. 5275 sayılı Kanunun 14. maddesi çerçeveyi çizer, ayrıntılar ise Açık Ceza İnfaz Kurumlarına Ayrılma Yönetmeliği’ndedir. Yönetmelik en son 4 Haziran 2025’te değiştirildi.

Aşağıda hangi cezaların doğrudan açık kurumda başladığını, kapalıdan açığa geçiş için aranan süreleri, suç türüne göre değişen eşikleri, geri gönderme nedenlerini ve açık kurumdaki izin haklarını anlatıyoruz. Metin, hükümlü yakınlarının dosyayı takip ederken sorabileceği somut sorular üzerine kuruldu.

Açık cezaevi nedir, kapalı kurumdan farkı ne?

Kanundaki adıyla açık ceza infaz kurumu, hükümlülerin çalıştırılmasına ve meslek edinmesine öncelik verilen, firara karşı engelleri ve dış güvenlik görevlisi bulunmayan bir kurumdur. Güvenlik, kurum görevlilerinin gözetim ve denetimiyle sağlanır (m.14/1). İhtiyaca göre kadın ve gençlik açık kurumları da kurulabilir.

Aile için en görünür fark, kişinin günlük yaşamıdır: açık kurum çalışmaya öncelik verir, özel izin hakkı doğar ve bir sonraki aşama olan denetimli serbestliğe buradan geçilir. Bu yüzden açık cezaevine ayrılma, infazın ortasında atılan en önemli adımlardan biridir; ama bir hak değil, şartları kanun ve yönetmelikle belirlenmiş bir karardır.

Hangi cezalar doğrudan açık cezaevinde başlar?

Bazı hükümlüler hiç kapalı kuruma girmez. Kasıtlı suçlardan toplam üç yıl veya daha az hapis cezası alanlar, taksirli suçlardan toplam beş yıl veya daha az ceza alanlar, adli para cezası hapse çevrilenler ve İcra ve İflas Kanunu uyarınca tazyik hapsine tabi tutulanlar cezalarına doğrudan açık kurumda başlar (m.14/2; Yönetmelik m.5). Taksirle öldürme gibi taksirli suçlarda beş yıllık eşik bu nedenle önemlidir.

Kasıtlı suçlardaki üç yıllık kuralın istisnaları vardır. Terör suçları, örgüt kurma, yönetme veya üyelik, örgüt faaliyeti kapsamında işlenen suçlar ve cinsel dokunulmazlığa karşı suçlardan mahkûm olanlar ile ikinci defa mükerrirler ve koşullu salıverilme kararı geri alındığı için cezası aynen infaz edilenler bu yoldan yararlanamaz.

Doğrudan açık cezaevi kapsamındaki hükümlüye, gideceği kurum belirlendikten sonra teslim olması için on gün süre verilir. Süresinde teslim olmayan hakkında yakalama emri çıkarılır ve yakalandığında açık kuruma teslim edilir. Yangın, doğal afet veya hastalık gibi bir engel nedeniyle süresinde gidemeyenler başsavcılık kararıyla sonradan gönderilir (Yönetmelik m.9).

Kapalıdan açık cezaevine ayrılma şartları nelerdir?

Yönetmeliğin 6. maddesi kapalıdan açık cezaevine ayrılma için üç ayrı yol tanımlar. Birincisi genel kuraldır: toplam cezası on yıldan az olan hükümlü bir ayını, on yıl ve üzeri olan ise cezasının onda birini kurumda geçirmeli, iyi hâlli olmalı ve koşullu salıverilme tarihine yedi yıl veya daha az kalmalıdır. İkincisi müebbet hapis içindir: koşullu salıverilme tarihine beş yıl veya daha az kalmış olmak gerekir.

Üçüncü yol, cezası yüksek güvenlikli kurumda veya diğer kapalı kurumların yüksek güvenlikli bölümünde infaz edilenlere aittir. Bu hükümlüler toplam cezalarının üçte birini burada iyi hâlle geçirmeli ve koşullu salıverilmeye üç yıl veya daha az kalmış olmalıdır. Birden fazla ceza toplandığında esas alınacak suç, koşullu salıverilme tarihine en az sürenin kalmasını arayan, yani en sıkı kuralı olan suçtur (Yönetmelik m.6/3).

Suç türüne göre açık cezaevine ayrılma süresi değişir mi?

Değişir. Açık cezaevine ayrılma için genel şartlara ek olarak yönetmelik, bazı suçlarda koşullu salıverilme tarihine daha kısa bir süre kalmış olmasını arar (m.6/2). Aşağıdaki tablo bu ek eşikleri özetler.

Bir de onay aşaması var. Toplam on yıl ve üzeri hapis alanlarla terör, örgüt, kasten öldürme, cinsel dokunulmazlık ve uyuşturucu ticareti suçlarından mahkûm olanlarda, açık cezaevine ayrılma kararı ancak infaz hâkiminin onayından sonra uygulanır (m.14/4). Bu hükümlüler için kurula Cumhuriyet başsavcısı veya görevlendirdiği savcı başkanlık eder (m.89/3). Nitelikli hırsızlık dosyalarında da yukarıdaki beş yıllık eşiğe dikkat etmek gerekir.

Kimler açık cezaevine ayrılamaz?

Yönetmeliğin 8. maddesi açık cezaevine ayrılmayı engelleyen kesin durumları sayar. Ağırlaştırılmış müebbet hapis alanlar açık kuruma ayrılamaz. İyi hâl kararı olsa bile toplam beş veya daha fazla hücreye koyma cezası alıp son hücre cezasının kaldırılmasından bu yana bir yıl geçmemiş olanlar da ayrılamaz. Terör ve örgütlü suç hükümlüleri, tabloda sayılan iki istisna dışında aynı durumdadır.

Bazı cezalar ise tamamen kapalıda çekilir: koşullu salıverilme kararı geri alınan cezanın tamamı; kapalı kurumdan firar edenlerin veya açık kurumdan ikinci kez firar edenlerin firar öncesi kesinleşmiş cezaları; İİK dışındaki kanunlarda düzenlenen tazyik, disiplin veya zorlama hapisleri. Başka bir suçtan tutuklananlar ile yaş, sağlık veya bedensel durum nedeniyle çalışma koşullarına uyamayacağı kurul kararıyla saptananlar ise bu durum sürdükçe ayrılamaz.

Açık cezaevine ayrılma başvurusu nasıl yürür?

Açık cezaevine ayrılma kararı, hükümlünün talebi üzerine idare ve gözlem kurulunca 5275 m.89’daki değerlendirmeye göre verilir. Şartlar yoksa talep gerekçeli kararla reddedilir ve hükümlüye tebliğ edilir. Kurul, şartları taşıyan ve açıkta barınmasında risk görmediği hükümlüyü talep olmasa da ayırabilir (Yönetmelik m.10/1 ve 10/7).

1. Hak kazanma tarihini öğrenin. Süre belgesindeki koşullu salıverilme tarihinden geriye doğru sayarak yönetmelikteki eşiği karşılaştırın.
2. Dilekçeyi verin. Hükümlü, Bakanlık listesinden tercih ettiği açık kurumları ve nakil giderlerini peşin ödemeyi kabul ettiğini yazar.
3. Kurul değerlendirir. Kararda toplam ceza, koşullu salıverilme tarihi ve açığa ayrılma hakkının doğduğu tarih ayrı ayrı gösterilir.
4. Başsavcılık kurumu belirler. Ağır ceza merkezi yargı çevresinde açık kurum varsa oraya, yoksa talep ve kapasiteye göre listeden bir kuruma gönderilir; kadın ve yabancı hükümlüler listeden bir kuruma gider.
5. Gerekiyorsa infaz hâkimi onaylar. 14/4’te sayılan hükümlülerde nakil bu onaydan sonra yapılır.

Açık cezaevinden kapalıya iade hangi durumlarda olur?

Açık cezaevine ayrılma kesin bir kazanım değildir. Başka bir suçtan tutuklananlar, firar edenler ve kınama dışında bir disiplin cezası alıp cezası kesinleşenler kapalı kuruma gönderilir. Disiplin cezası kesinleşmemiş olsa bile eylemi kurum düzeni veya kişi güvenliği için tehlike oluşturanlar da aynı sonuçla karşılaşır. Açık kurum şartlarına veya çalışma koşullarına uyum sağlayamayacağı saptananlar ise kurul kararı ve infaz hâkimi onayıyla gönderilir (m.14/5; Yönetmelik m.12).

Yeni bir mahkûmiyetle cezalar toplandığında koşullu salıverilmeye kalan süre yönetmelikteki eşiği aşarsa ya da şartları taşımadığı hâlde ayrıldığı anlaşılırsa hükümlü yine kapalıya döner. Geri dönüş kalıcı olmak zorunda değildir: disiplin nedeniyle iade edilenler cezanın kaldırılmasından sonra, sağlık veya güvenlik nedeniyle gönderilenler altı ay geçtikten sonra şartları taşıyorsa yeniden ayrılabilir. Açık kurumdan ikinci kez firar edenler için bu kapı kapanır (Yönetmelik m.13).

Açık cezaevi izinleri nelerdir, hükümlü hangi izinleri kullanabilir?

Açık kurumda bulunanlar ile kapalıda olup açığa ayrılmaya hak kazananlar, aile bağlarını sürdürmek ve dış dünyaya uyum sağlamak amacıyla üç ayda bir, yol hariç yedi güne kadar özel izin alabilir. Hastalık veya doğal afet gibi zorunlu hâllerde bu izinler birleştirilebilir (m.95). Yüksek güvenlikli kurumdakiler dışındaki hükümlülere ayrıca mazeret izni ve iş arama izni verilebilir; izinde geçen süre cezadan sayılır (m.93).

Mazeret izni, cezanın onda birini iyi hâlle geçirmiş hükümlüye ana, baba, eş, kardeş veya çocuğunun ölümü, ağır hastalığı ya da afetten zarar görmesi hâlinde yol hariç on güne kadar verilebilir (m.94). İş arama izni için en az altı ayı kesintisiz geçirmiş ve koşullu salıverilmesine bir ay kalmış olmak gerekir; çalışma günlerinde sekiz saate kadar verilir (m.96).

İzinden dönmeyen veya iki günden fazla geç dönen hükümlü hakkında TCK 292 ve devamı uygulanır; iki günden az gecikmede disiplin işlemi yapılır. Dönmeyen, iki günden fazla geciken ve firar eden hükümlülere bir daha özel izin verilmez (m.97). Salgın, doğal afet, savaş veya seferberlik nedeniyle dönemeyenlere ceza verilmez.

Açık Cezaevine Ayrılma Hakkında Merak Edilenler

Yazıyı hazırlayan

Av. Gülşah Mutlu

Ankara Barosuna kayıtlı avukat (sicil 16495), Çankaya Üniversitesi Hukuk Fakültesi 2002 mezunu. Ceza hukuku ve ceza muhakemesi alanında; soruşturma, kovuşturma ve kanun yolu aşamalarında müdafilik ve vekillik yapmaktadır.

Bu yazı genel bilgi vermek amacıyla hazırlanmıştır; somut bir dosya için tarihler, belgeler ve yürürlükteki mevzuat birlikte incelenmelidir.