Görevi Yaptırmamak için Direnme (TCK 265): Polise Direnme Cezası, Nitelikli Hâller ve İçtima

Son mevzuat kontrolü: 28 Eylül 2026Hazırlayan: Av. Gülşah MutluDayanak: mevzuat.gov.tr ve Resmî Gazete

Gece yarısı bir trafik kontrolünde, aracından inmesi istenen sürücü kapıyı açmaya çalışan polis memurunu iterek uzaklaştırıyor ve olay tutanağa “görevi yaptırmamak için direnme” olarak geçiyor. Türk Ceza Kanunu’nun 265. maddesinde düzenlenen bu suç, halk arasında hâlâ eski adıyla “memura mukavemet” diye anılır. Suç yalnızca polise karşı değil; öğretmenden hastane çalışanına, icra memurundan zabıta görevlisine kadar kamu görevi yürüten herkese karşı işlenebilir.

Bu yazıda suçun unsurlarını, cezanın hangi hâllerde arttığını, direnme sırasında hakaret veya yaralama da gerçekleşirse cezaların nasıl belirlendiğini, görevlinin mağdur olarak hangi haklara sahip olduğunu ve uzlaştırma ile hükmün açıklanmasının geri bırakılması gibi yolların bu suçta açık olup olmadığını ele alıyoruz.

Görevi yaptırmamak için direnme suçu nedir, hangi unsurlar aranır?

TCK 265/1’e göre kamu görevlisine karşı, görevini yapmasını engellemek amacıyla cebir veya tehdit kullanan kişi bu suçu işlemiş olur. Tanım üç parçadan oluşur ve her biri ayrı ayrı ispatlanmalıdır.

• Kamu görevlisi. TCK 6/1-c, kamusal bir faaliyetin yürütülmesine atama, seçilme veya herhangi bir yolla sürekli, süreli ya da geçici olarak katılan kişiyi kamu görevlisi sayar. Polis, jandarma, öğretmen, kamu hastanesindeki hekim veya icra memuru bu tanıma girebilir.
• Cebir veya tehdit. İtmek, tutup çekmek, vurmak gibi fiziksel güç kullanımı cebirdir. Görevliye veya yakınına yönelik bir kötülük bildirimi ise tehdit niteliği taşır. Sadece bağırmak veya itiraz etmek bu unsuru karşılamaz.
• Amaç. Cebir veya tehdit, görevin yapılmasını engellemek için kullanılmalıdır. Görev tamamlandıktan sonra, örneğin öç almak amacıyla yapılan saldırı bu maddeye değil, yaralama, tehdit veya hakaret gibi başka suçlara göre değerlendirilir.

Bu unsurlar bir arada bulunmadığında görevi yaptırmamak için direnme suçu oluşmaz. Örneğin gözaltına alınırken yere oturup yürümeyi reddeden, fakat görevliye güç uygulamayan kişinin davranışının cebir sayılıp sayılmayacağı somut olayın koşullarına göre tartışılır. Bu tür pasif direniş hâllerinde olayın görüntü kayıtları belirleyici önem taşır.

Polise direnme cezası ne kadar, hangi hâllerde artar?

Temel hâlde ceza altı aydan üç yıla kadar hapistir. Suç hâkim, savcı gibi yargı görevi yapan kişilere karşı işlenirse ceza iki yıldan dört yıla kadar hapis olarak belirlenir. Maddenin sonraki fıkraları, fiilin işleniş biçimine göre artırımlar öngörür.

Üçüncü ve dördüncü fıkralardaki artırımlar sabit oranlıdır; hâkimin oran üzerinde takdir yetkisi yoktur. İki nitelikli hâl birlikte gerçekleşirse, örneğin yüzünü maskeyle kapatan birkaç kişi görevliye sopayla direnirse, iki artırım da sırasıyla uygulanır. Birlikte hareket edenlerin her birinin sorumluluğu, iştirak kuralları çerçevesinde ayrı ayrı belirlenir; bu kurallar için suça iştirak yazısına bakabilirsiniz.

Silah kavramı yalnız ateşli silahları kapsamaz. TCK 6/1-f; ateşli silah ve patlayıcıların yanında saldırı ve savunma için yapılmış kesici, delici veya bereleyici aletleri, hatta bu amaçla yapılmamış olsa bile fiilen saldırıda kullanılmaya elverişli şeyleri de silah sayar. Bir şişe, taş veya sopa da somut olayda bu niteliği kazanabilir.

Direnme sırasında hakaret, tehdit veya yaralama olursa ne olur?

Olaylar çoğu zaman tek bir fiille sınırlı kalmaz. Cezanın doğru belirlenmesi için eşlik eden her fiilin ayrı ayrı nitelendirilmesi gerekir.

1. Tehdit. Tehdit, TCK 265’in temel unsurlarından biridir. Görevi engellemek için yapılan tehdit bu nedenle kural olarak ayrıca TCK 106’dan cezalandırılmaz; direnme suçunun içinde değerlendirilir.
2. Basit yaralama. Cebir de suçun unsurudur. TCK 265/5, yalnızca kasten yaralamanın neticesi sebebiyle ağırlaşmış hâllerinde ayrıca yaralama hükümlerinin uygulanacağını belirtir. Bu düzenlemeden, TCK 87’deki ağırlaşmış sonuçlara ulaşmayan yaralamaların kural olarak direnme cezası içinde kaldığı sonucu çıkarılır.
3. Ağır yaralama. Kemik kırığı, yüzde sabit iz, yaşamı tehlikeye sokan durum gibi TCK 87’deki sonuçlar doğmuşsa, direnme cezasının yanında kasten yaralama suçundan da ayrıca ceza verilir.
4. Hakaret. Görevliye görevinden dolayı sövme veya aşağılayıcı söz, direnme suçunun unsuru değildir. Uygulamada genellikle TCK 125/3-a kapsamında ayrı bir suç olarak değerlendirilir ve bu hâlde cezanın alt sınırı bir yıldan az olamaz.

Kamu görevlisine görevinden dolayı hakaretin kendine özgü kuralları ve şikâyet şartının bulunmaması hakkında şerefe karşı suçlar yazısında ayrıntı bulabilirsiniz.

Görevli kişi mağdur olarak hangi haklara sahip?

Suç şikâyete bağlı olmasa da görevi engellenen kamu görevlisi, fiilden doğrudan etkilenen kişi olarak soruşturma ve kovuşturmada söz sahibidir. CMK 234, mağdura soruşturma evresinde delil toplanmasını isteme ve kovuşturma evresinde davaya katılma gibi haklar tanır. Katılma talebi için son an, ilk derece mahkemesinin hükmü açıklamasıdır; görevli bu ana kadar şikâyetçi olduğunu bildirerek davaya katılan sıfatıyla girebilir (CMK 237).

Görevli açısından pratikte önemli olan, olayın hemen ardından darp raporu aldırmak, tanıkların kimlik bilgilerini tutanağa yazdırmak ve varsa kamera kayıtlarının korunmasını istemektir. Kayıtlar belirli bir süre sonra silinebildiğinden bu talebin gecikmeden yapılması gerekir. Katılan sıfatı, kanun yollarına başvurma imkânını da beraberinde getirir.

Şüpheli, görevlinin aşırı güç kullandığını ileri sürerse ne olur?

Bu tür olaylarda taraflar yaşananı birbirinden farklı anlatabilir. Şüpheli, kendisine uygulanan müdahalenin görevin gerektirdiği ölçüyü aştığını ve yaralandığını ileri sürebilir. TCK 256, zor kullanma yetkisine sahip bir kamu görevlisinin görevi sırasında gerektiği ölçünün dışında kuvvet kullanması hâlinde kasten yaralama hükümlerinin uygulanacağını öngörür. Bu iddia, direnme suçundan bağımsız olarak ayrı bir şikâyetle savcılığa taşınabilir.

Böyle bir durumda şüphelinin gözaltından çıkışta ve mümkünse ayrı bir sağlık kuruluşunda muayene olması, raporun ve varsa görüntülerin korunması önem taşır. İki iddianın aynı olaydan doğduğu durumlarda dosyaların birlikte değerlendirilmesi talep edilebilir. Hangi tarafın anlatımının esas alınacağını, olayın akışını gösteren tarafsız deliller belirler.

Görevi yaptırmamak için direnme davasında uzlaştırma ve HAGB mümkün mü?

Bu suçta uzlaştırma yolu kapalıdır. TCK 265, CMK 253/1-b’deki listede sayılmaz ve soruşturulması şikâyete bağlı değildir. Eşlik eden yaralama da bu yolu açmaz: kasten yaralama, kişinin yerine getirdiği kamu görevi nedeniyle işlenmişse TCK 86/3-c kapsamına girer ve bu fıkra CMK 253’te uzlaştırma dışında bırakılmıştır. Ayrıca CMK 253/3, uzlaştırılabilen bir suç kapsam dışındaki bir suçla birlikte aynı mağdura karşı işlendiğinde de uzlaşmayı kapatır.

Önödeme de söz konusu değildir, çünkü TCK 75 yalnızca üst sınırı altı ayı aşmayan hapis cezalarını kapsar. Temel hâlin üst sınırı üç yıl olduğundan basit yargılama usulü (CMK 251) kullanılamaz; seri muhakeme listesinde de bu suç yer almaz.

Hükmedilen ceza iki yılı aşmazsa hükmün açıklanmasının geri bırakılması (HAGB) değerlendirilebilir. CMK 231’in beşinci ila on dördüncü fıkraları 7589 sayılı Kanunla değiştirildi ve yeni düzen 31.07.2026’dan beri yürürlüktedir. Yeni metin de HAGB’yi, fiilin yol açtığı zararın geri verme, eski duruma getirme ya da tazminat ödeme yoluyla bütünüyle karşılanmasına bağlar; derhal ödenemiyorsa denetim süresince aylık taksitlerle giderilmesi koşuluyla karar verilebilir. Görevlinin yırtılan üniforması veya zarar gören telsizi gibi kalemler bu noktada gündeme gelir.

HAGB uygulanmazsa erteleme (TCK 51) ve bir yıl veya daha kısa cezalarda seçenek yaptırımlar (TCK 50) değerlendirilir. Bu kurumların karşılaştırması için hapis cezaları, paraya çevirme ve erteleme yazısına bakabilirsiniz.

Soruşturma nasıl ilerler, hangi deliller önemlidir?

Olay çoğu zaman bir yakalama veya gözaltıyla başlar. Gözaltı süresi, yakınlara haber verme ve müdafi ile görüşme hakları için yakalama ve gözaltı yazısına bakabilirsiniz. Ankara’da işlenen bir fiilde soruşturma Ankara Cumhuriyet Başsavcılığınca yürütülür ve suç asliye ceza mahkemesinin görev alanına girer.

Bu dosyalarda ispat büyük ölçüde görüntüye ve tanık beyanına dayanır. Olay yerindeki güvenlik kameraları, kolluk araçlarındaki kayıtlar, çevredeki kişilerin telefonla çektiği videolar ve her iki tarafın doktor raporları dosyanın merkezindedir. Şüpheli bakımından da aynı kayıtlar önemlidir; müdahale sırasında kendisinin yaralandığını ileri süren kişinin rapor aldırması ve bu raporun dosyaya girmesi gerekir.

Savunma, çoğu zaman görevin varlığı, cebrin niteliği ve amacın gerçekten görevi engellemek olup olmadığı üzerinde yoğunlaşır. Dava zamanaşımı temel hâlde sekiz yıldır (TCK 66/1-e). Ancak nitelikli hâller birleştiğinde üst sınır beş yılı aşabilir ve TCK 66/3 uyarınca süre on beş yıla çıkabilir. Soruşturma ve kovuşturma evrelerinin genel işleyişi için ceza hukuku ve ceza muhakemesi sayfasına göz atabilirsiniz.

Görevi Yaptırmamak İçin Direnme Hakkında Merak Edilenler

Yazıyı hazırlayan

Av. Gülşah Mutlu

Ankara Barosuna kayıtlı avukat (sicil 16495), Çankaya Üniversitesi Hukuk Fakültesi 2002 mezunu. Ceza hukuku ve ceza muhakemesi alanında; soruşturma, kovuşturma ve kanun yolu aşamalarında müdafilik ve vekillik yapmaktadır.

Bu yazı genel bilgi vermek amacıyla hazırlanmıştır; somut bir dosya için tarihler, belgeler ve yürürlükteki mevzuat birlikte incelenmelidir.