Bozuk Gıda, Sahte İlaç, Karantina İhlali: Kamu Sağlığına Karşı Suç Mağdurları ve İşletmeler İçin Rehber (TCK 185–196)

Gözden geçirme: 28 Eylül 2026Hazırlayan: Av. Gülşah MutluDayanak: mevzuat.gov.tr ve Resmî Gazete

Kamu sağlığına karşı suç, tek bir kişiyi değil, bir su şebekesini, bir markette satılan ürünü ya da bir eczanedeki ilacı kullanan herkesi tehlikeye atan fiilleri anlatır. Türk Ceza Kanunu bu fiilleri 185 ile 196. maddeler arasında toplar. Bu yazı, bozuk bir ürün yüzünden hastalanan tüketicinin ve kendini güvence altına almak isteyen işletmenin sorularına odaklanıyor.

Kamu sağlığına karşı suç hangi fiilleri kapsar?

Her kamu sağlığına karşı suç tipinin ortak noktası, zararın belirli bir kişiyle sınırlı kalmama ihtimalidir. Kanun, çoğu durumda somut bir kişinin hastalanmasını beklemez; hayatın ve sağlığın tehlikeye girmesi yeterli olabilir. Aşağıdaki tablo maddeleri günlük hayattan varsayımsal örneklerle eşleştiriyor.

Bozulmuş gıda yüzünden hastalandınız: hangi madde uygulanır?

Tüketiciyi en sık ilgilendiren kamu sağlığına karşı suç TCK 186’dır. Madde, insan sağlığı için tehlike yaratacak ölçüde bozulmuş ya da içeriği değiştirilmiş gıda, içecek ve ilaçları satışa sunan, tedarik eden veya elinde tutan kişiyi hedef alır. Yaptırım 1 ile 5 yıl arasında hapis ve en çok 1.500 gün adli paradır. Satış ruhsatlı bir lokanta, fırın ya da gıda üreticisi gibi izne tabi bir işletmede yapılmışsa ceza üçte bir yükseltilir.

Burada ölçüt, bozulmuş gıda ya da ürünün sağlık için somut bir tehlike taşımasıdır. Tadı değişmiş ama zararsız bir ürün ile bakteri üremesi nedeniyle zehirlenmeye yol açabilecek bir ürün aynı değerlendirilmez. Bu nedenle laboratuvar analizi ve sağlık raporu dosyanın temel delillerindendir.

Daha ağır tablo TCK 185’tir. Şebeke suyu, gıda ya da tüketime sunulan başka bir ürün zehir eklenerek veya başka bir yolla bozularak insanlar için tehlikeli hâle getirilmişse hapis 2 ile 15 yıl arasında belirlenir. Aynı sonuç özensizlik yüzünden doğmuşsa, yani fiil taksirle işlenmişse, hapis 3 ay ile 1 yıl arasındadır.

Tüketici veya hasta olarak hangi hakları kullanabilirsiniz?

Tüketici açısından ilk bilinmesi gereken şudur: kamu sağlığına karşı suç şikâyete bağlı olmadığından, savcılık bir ihbarla resen harekete geçer. Başvuru CMK m. 158 uyarınca Cumhuriyet başsavcılığına veya kolluğa, yazılı ya da sözlü yapılabilir. Mağdur ve şikâyetçi, soruşturma evresinde delil toplanmasını isteyebilir ve kovuşturmaya yer olmadığına dair karara itiraz edebilir (CMK m. 234).

1. Delili koruyun. Ürünü, ambalajını, fişi ve varsa ürünün fotoğraflarını saklayın.
2. Sağlık kaydı oluşturun. Muayene, tahlil ve tedavi belgelerini bir dosyada toplayın.
3. Başvuruyu yapın. Olayı tarih, yer ve ürün bilgisiyle yazılı olarak savcılığa bildirin.
4. Katılma talebinde bulunun. CMK m. 237’ye göre suçtan zarar gören kişi, dava açıldıktan sonra hüküm verilinceye kadar davaya katılabilir.
5. Tazminatı ayrıca planlayın. Tedavi giderleri ve diğer zararlar için hukuk yolu ceza davasından bağımsız işler.

Hastalık veya yaralanma gerçekleşmişse, kamu sağlığı suçunun yanında kişiye karşı işlenen bir suçun da gündeme gelip gelmeyeceği ayrıca değerlendirilir. Zarar kalemleri ve tazminat talebi için tazminat ve sorumluluk hukuku sayfamıza bakabilirsiniz.

İlaç, eczane ve sağlık meslekleri için özel kurallar

İlaçla ilgili kamu sağlığına karşı suç TCK 187’de yer alır: sağlığı tehlikeye atan bir ilacı üretmek ya da satmak 1 ile 5 yıl arasında hapis ve adli para cezasını gerektirir. Hekim, eczacı veya izinli bir mesleğin mensubu bu fiili işlerse ceza üçte bir artar. Hasta açısından reçete, kutu ve eczane fişi, ilacın kaynağını gösteren başlıca belgelerdir.

Sağlık meslek mensupları uyuşturucu suçlarında da ağırlaştırılmış sorumluluğa sahiptir. Ticaret suçunda 188’in sekizinci, kolaylaştırma suçunda 190’ın üçüncü fıkrası, sağlık alanında çalışanlar ve ecza ticareti yapanlar için yarı oranında artırım öngörür. Buna karşılık 192/4, tedavi için başvuran kullanıcıyı bildirme yükümlülüğünü kaldırarak sağlık çalışanına güvenli bir alan tanır.

İşletmeler kamu sağlığına karşı suç riskini nasıl azaltır?

Gıda, ilaç veya kimyasal ürünle çalışan bir işletme için risk çoğu zaman kötü niyetten değil, denetimsizlikten doğar. Ancak kamu sağlığına karşı suç hükümlerinin büyük kısmı kasten işlenebilir; bu nedenle işletmenin ürünün durumunu bilip bilmediği soruşturmanın merkezindedir. Kayıt tutmak, bu sorunun cevabını belgelemenin en güvenilir yoludur.

Somut olarak; ürün giriş ve son kullanma tarihlerini gösteren stok kayıtları, soğuk zincir ölçümleri, tedarikçi sözleşmeleri ve iade prosedürleri düzenli tutulmalıdır. Bir tüketici şikâyeti geldiğinde ilgili partinin satıştan çekilmesi ve bunun tutanakla belgelenmesi, işletmenin iyi niyetini gösteren somut bir adımdır. Çalışanlara verilen hijyen ve depolama eğitimlerinin kayıt altında olması da aynı işlevi görür.

Zehirli maddeler ve çocuklara tehlikeli madde verilmesi

TCK 193, içeriğinde zehir bulunan ve üretimi, bulundurulması veya satışı izne bağlı olan bir maddeyi izinsiz üreten, bulunduran, satan veya nakleden kişiyi iki aydan bir yıla kadar hapisle cezalandırır. İzin şartı belirleyicidir; izinli bir satıcının kurallara uygun satışı bu kapsama girmez.

TCK 194 ise korumasız gruplara yöneliktir. Sağlığa zarar verebilecek bir maddeyi bir çocuğa, akıl hastası bir kişiye ya da uçucu madde bağımlısına vermek veya onların kullanımına sunmak 6 ay ile 1 yıl arasında hapisle karşılanır. Varsayımsal olarak, bir hırdavatçının çocuklara uçucu yapıştırıcı satması bu maddeyi gündeme getirebilir.

Karantina tedbirlerine uymamak ve usulsüz ölü gömme

Bulaşıcı bir hastalık nedeniyle bir ev, bina veya bölge için karantina kararı alındığında, bu karara aykırı davranmak TCK 195 kapsamında 2 ay ile 1 yıl arasında hapis gerektirir. Kararın konusu, hastalığa yakalanan ya da bu hastalıktan ölen kişinin bulunduğu yerdir. Maddenin uygulanması, yetkili makamca alınmış somut bir karantina kararının varlığına bağlıdır.

Mezarlık olarak ayrılmamış bir yere cenaze defnetmek ya da defnettirmek TCK 196’ya göre altı aya kadar hapis gerektirir. Bu, bölümde önödeme yoluna açık tek suçtur. Savcılık faile bir tebligat gönderir; fail, hapsin alt sınırındaki her gün için 100 TL’yi ve soruşturma masraflarını tebligattan sonraki 10 gün içinde yatırırsa hakkında dava açılmaz. Hapis cezasının genel alt sınırı bir ay, yani otuz gün olduğundan hesap bu esas üzerinden yapılır. Fail aynı 10 günlük süre içinde isterse tutar, aralarında birer ay bulunan üç taksite bölünür.

Uyuşturucu suçları neden bu bölümde yer alır?

Uyuşturucu ve uyarıcı maddelere ilişkin suçlar da kamu sağlığını koruyan hükümler arasında düzenlenmiştir. TCK 188 imal ve ticareti, 190 kullanımı kolaylaştırmayı, 191 ise kullanmak için bulundurmayı ve kullanmayı cezalandırır. Ceza aralıkları, bölümdeki diğer suçlarla karşılaştırılamayacak kadar yüksektir: 188/1’de yirmi ila otuz yıl hapis öngörülür.

Bu suçların ayrıntılarını ayrı yazılarda ele aldık: imal ve ticaret, kullanılmasını kolaylaştırma ve madde listelerinin dayanağı olan 2313 sayılı Kanun.

Uzlaştırma, görevli mahkeme ve zamanaşımı

Hiçbir kamu sağlığına karşı suç CMK m. 253’teki uzlaştırma listesinde yer almaz. İşletme ile zarar gören tüketici arasında tazminat konusunda anlaşma sağlanması ceza soruşturmasını sona erdirmez; olsa olsa hâkimin cezayı belirlerken göz önünde tutabileceği bir olgu olur. Hangi suçlarda uzlaştırmaya gidildiğini uzlaşma rehberimizde listeledik.

Görevli mahkeme cezanın üst sınırına göre belirlenir. 185/1’deki zehir katma ile TCK 188’deki üretim ve ticaret fiilleri on yıldan fazla hapis gerektirdiği için ağır ceza mahkemesinde, bölümdeki diğer suçlar asliye ceza mahkemesinde görülür. Dava zamanaşımı 185/1 için on beş yıl, üst sınırı beş yılı aşmayan 185/2, 186, 187 ve 193–196 için sekiz yıldır.

Kamu Sağlığına Karşı Suç Hakkında Merak Edilenler

Yazıyı hazırlayan

Av. Gülşah Mutlu

Ankara Barosuna kayıtlı avukat (sicil 16495), Çankaya Üniversitesi Hukuk Fakültesi 2002 mezunu. Ceza hukuku, uzlaştırma ve arabuluculuk süreçlerinde çalışmaktadır.

Bu yazı genel bilgi vermek amacıyla hazırlanmıştır; somut bir dosya için suç tarihi, deliller ve yürürlükteki mevzuat birlikte incelenmelidir.