HAGB Nedir? Hükmün Açıklanmasının Geri Bırakılması Şartları, Denetim Süresi ve 2026 Değişikliği

Son mevzuat kontrolü: 28 Eylül 2026Hazırlayan: Av. Gülşah MutluDayanak: mevzuat.gov.tr ve Resmî Gazete

Duruşmanın sonunda hâkim “sanık hakkında hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına” dediğinde salondakilerin aklına ilk gelen soru şudur: Sanık mahkûm mu oldu, yoksa dosya kapandı mı? Cevap ikisinin arasında bir yerdedir. Mahkeme bir mahkûmiyet hükmü kurar, cezayı belirler, ama bu hükmü açıklamaz ve sanığı beş yıllık bir denetim süresine bırakır. Süre sorunsuz geçerse hüküm ortadan kalkar ve dava düşer.

Kısaca HAGB denilen bu kurum, Ceza Muhakemesi Kanunu’nun (CMK) 231. maddesinde düzenlenir ve son iki yılda üç kez temelden sarsıldı. 7499 sayılı Kanun 2024’te sanığın kabulü şartını kaldırıp istinaf yolunu açtı, Anayasa Mahkemesi 2025’te düzenlemeyi iptal etti, 7589 sayılı Kanun da 31.07.2026’da maddeyi yeniden yazdı. Bu yazıda güncel metni esas alarak şartları, denetim süresini, kanun yolunu ve kaydın sonuçlarını anlatıyoruz.

Hükmün açıklanmasının geri bırakılması nedir?

Kanunun tanımı kısadır: yargılama sonunda hükmolunan ceza iki yıl veya daha az süreli hapis ya da adli para cezası ise mahkeme, hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına karar verebilir. Bu karar, müsadereye ilişkin hükümler hariç, kurulan hükmün sanık hakkında bir hukuki sonuç doğurmaması anlamına gelir (CMK 231/5).

Burada iki nokta sık karıştırılır. Birincisi, HAGB bir beraat değildir; mahkeme suçun sanık tarafından işlendiği kanaatine varmış ve cezayı hesaplamıştır. İkincisi, HAGB cezanın ertelenmesi de değildir. Ertelemede mahkûmiyet açıklanır ve sicile girer; HAGB’de ise hüküm askıda kalır. Kanun bu nedenle açıklanması geri bırakılan hükümde hapis cezasının ertelenemeyeceğini ve kısa süreli olsa bile seçenek yaptırımlara çevrilemeyeceğini ayrıca yazar (CMK 231/7). Erteleme ve paraya çevirme kurumlarının kendisi için hapis cezaları rehberimize bakılabilir.

2024–2026 arasında HAGB’de neler değişti?

Kurumun bugünkü hâlini anlamak için son iki yılın sırasını bilmek gerekir. Aşağıdaki tablo, değişikliklerin hangi tarihte hangi sonucu doğurduğunu özetler.

Anayasa Mahkemesi 10.07.2025 tarihli kararında, HAGB’nin kamu görevlilerinin görevleri sebebiyle işlediği ve Anayasa’nın 17. maddesi kapsamında işkence, eziyet veya kötü muamele sayılan suçlarda da uygulanabilmesini Anayasa’ya aykırı buldu. 231/5’in ilk cümlesini iptal etti; kalan fıkralar uygulanamaz hâle geldiğinden 5 ile 14. fıkraların tamamını da iptal etti. Karar 31.12.2025’te Resmî Gazete’de yayımlandı ve iptalin dokuz ay sonra, 30.09.2026’da yürürlüğe girmesine hükmedildi.

Yasa koyucu bu tarih gelmeden 7589 sayılı Kanunla aynı fıkraları yeniden düzenledi. 16.07.2026 tarihli Kanun 31.07.2026’da yayımlandı ve 231’e ilişkin 15. maddesi yayım günü yürürlüğe girdi (7589 m.26/1-c). Yeni 14. fıkraya göre HAGB hükümleri, işkence ve eziyet suçları ile kamu görevlisinin görevi sebebiyle işlediği ve Anayasa’nın 17. maddesi kapsamında kötü muamele kabul edilebilecek suçlarda uygulanmaz. 7499 dönemindeki 14. fıkrada yer alan inkılap kanunlarına ilişkin istisna ise yeni metinde bulunmuyor.

Hükmün açıklanmasının geri bırakılması için hangi şartlar aranır?

Cezanın iki yıl veya daha az hapis ya da adli para cezası olması başlangıç şartıdır. Burada ölçü, kanundaki soyut ceza değil, indirimler yapıldıktan sonra hükmolunan sonuç cezadır. Bunun yanında üç şart birlikte aranır (CMK 231/6):

• Sanığın daha önce kasıtlı bir suçtan mahkûm olmamış bulunması,
• Mahkemenin, sanığın kişilik özellikleri ile duruşmadaki tutum ve davranışlarına bakarak yeniden suç işlemeyeceği kanaatine varması,
• Suçun mağdurunun veya kamunun uğradığı zararın aynen iade, suçtan önceki hâle getirme veya tazmin yoluyla tamamen giderilmesi.

Zarar hemen giderilemiyorsa, denetim süresince aylık taksitlerle tamamen ödenmesi koşuluyla da karar verilebilir (CMK 231/9). Denetim süresi içinde kişi hakkında kasıtlı bir suç nedeniyle ikinci kez HAGB kararı verilemez (CMK 231/8). Uzlaşmaya ilişkin hükümler saklıdır; suç uzlaştırma kapsamındaysa önce bu yol denenir. Uzlaştırmanın işleyişi için ceza davalarında uzlaşma yazısına bakılabilir.

Çocuklar bakımından ayrıca Çocuk Koruma Kanunu uygulanır. Suç tarihinde çocuk olan sanıklarda denetim süresi üç yıldır. 7593 sayılı Kanunla 18.08.2026’dan itibaren, zararın az olduğu dosyalarda çocuklar için zararın giderilmesi şartı aranmayabilir; HAGB kararıyla birlikte spor, kütüphane, çevre temizliği gibi yönlendirme tedbirleri de denetimli serbestlik tedbiri olarak uygulanabilir (5395 m.23). Bu değişikliklerin bütünü Çocuk Koruma Kanunu yazımızda yer alıyor.

Sanığın kabul etmesi hâlâ gerekiyor mu?

Hayır, 1.6.2024 ve sonrasında verilen kararlarda sanığın kabulü aranmıyor. Eski düzende mahkeme, hükmü kurmadan önce sanığa HAGB’yi kabul edip etmediğini sorar; kabul etmeyen sanık hakkında bu karar verilemezdi. Anayasa Mahkemesi de 2023’teki bir kararında bu sorunun, hüküm henüz kurulmadan kanun yolundan vazgeçme anlamına geldiğini tespit etmişti. 7499 sayılı Kanun kabul şartını kaldırdı ve bunun karşılığında HAGB kararını istinaf denetimine açtı.

Geçiş hükmü ayrıntıyı belirler: 1.6.2024’ten önce verilen HAGB kararları bakımından sanığın kabul etmesi şartı aranmaya devam olunur (CMK geçici m.6/2-d). Eski bir dosyada denetim süresi hâlâ işliyorsa, bu tarih ayrımı itiraz ve açıklama aşamasında önem kazanır.

Beş yıllık denetim süresi nasıl işler?

Karar verildiğinde sanık beş yıl süreyle denetime tabi tutulur ve bu süre içinde dava zamanaşımı durur (CMK 231/8). Mahkeme ayrıca bir yılı geçmemek üzere denetimli serbestlik tedbirlerine karar verebilir: meslek sahibi olmayan için bir eğitim programına devam, meslek sahibi olan için gözetim altında ücret karşılığı çalışma, belirli yerlere gitmeme ya da belirli yerlere devam etme gibi.

1. Kararın kesinleşmesi. İstinaf süresi geçer veya başvuru reddedilirse denetim süresi işlemeye başlar.
2. Yükümlülüklere uyum. Mahkemenin belirlediği tedbirler ve varsa taksitli ödeme planı eksiksiz yerine getirilir.
3. Kasıtlı yeni suçtan kaçınma. Denetim süresi içinde kasten işlenen yeni bir suç, hükmün açıklanmasına yol açar.
4. Sürenin sonu. Süre sorunsuz dolarsa açıklanması geri bırakılan hüküm ortadan kaldırılır ve davanın düşmesine karar verilir (CMK 231/10).
5. İhlal hâlinde. Mahkeme hükmü açıklar; yükümlülüğü yerine getiremeyen sanığın durumuna göre cezanın yarısına kadarının infaz edilmemesine ya da erteleme veya seçenek yaptırıma karar vererek yeni hüküm kurabilir (CMK 231/11).

HAGB kararına itiraz mı edilir, istinafa mı gidilir?

Güncel metne göre HAGB kararına karşı istinaf yoluna başvurulur; CMK 272/3’te kesin olduğu belirtilen hükümler, örneğin kanunda gösterilen tutarı aşmayan adli para cezaları, bunun dışındadır. Bölge adliye mahkemesinin kararlarına karşı temyiz hükümleri uygulanır. Karar ilk derece mahkemesi sıfatıyla bölge adliye mahkemesi veya Yargıtay tarafından verilmişse temyiz yoluna gidilebilir. İstinaf ve temyizde karar ve hüküm, usul ve esasa ilişkin hukuka aykırılıklar yönünden incelenir (CMK 231/12).

Bu düzenleme, eski itiraz sisteminden önemli bir farkla ayrılır: kanun yolu mercii artık yalnız şekli şartlara değil, delillerin değerlendirilmesine ve suçun sabit olup olmadığına da bakabilir. Denetim süresi sonunda açıklanan veya yeniden kurulan hükme karşı ise itiraz edilebilir ve itiraz mercii yalnız 11. fıkradaki koşullarla sınırlı bir inceleme yapar (CMK 231/11). İstinaf süreleri ve kesin kararlar için ceza muhakemesinde istinaf yazısı yol gösterir.

HAGB adli sicile işlenir mi, memuriyete etkisi olur mu?

HAGB kararı adli sicile işlenmez; bunlara mahsus bir sisteme kaydedilir. Bu kayıtlar ancak bir soruşturma veya kovuşturmayla bağlantılı olarak Cumhuriyet savcısı, hâkim veya mahkeme istediğinde ve kanundaki amaçla kullanılabilir (CMK 231/13; Adli Sicil Kanunu m.6). Bu yüzden kişinin e-Devlet üzerinden aldığı adli sicil kaydında HAGB görünmez.

Kanun, hükmün sanık hakkında hukuki sonuç doğurmadığını söyler (CMK 231/5). Buna karşın bazı meslek ve personel mevzuatı ile güvenlik soruşturması süreçleri, ceza kanunlarından bağımsız kurallar içerebilir. Kamu görevlisi olan veya kamuya girmeyi planlayan bir sanığın kendi personel mevzuatını ayrıca incelemesi gerekir; genel bir “hiçbir etkisi yoktur” cevabı her durum için doğru olmayabilir.

Mağdur ve katılan açısından HAGB ne anlama gelir?

Zararın giderilmesi şartı, kurumun mağdura dönük yüzüdür. Diyelim ki Keçiören’de bir işyerinin camını kıran sanık hakkında iki yılın altında ceza hesaplandı. Zarar ödenmeden ya da taksit planı kurulmadan HAGB verilemez. Mağdurun tazminat alacağı bu şekilde ceza dosyası içinde güvenceye kavuşabilir. Katılan, verilen karara karşı da istinaf yoluna başvurabilir.

Seri muhakeme usulünde de Cumhuriyet savcısı, koşulları varsa 231. maddeyi kıyasen uygulayabilir (CMK 250/6); bu usulün ayrıntıları seri muhakeme yazısındadır. Kovuşturma evresinin genel akışı ve müdafilik hakkında temel bilgiler için ceza hukuku ve ceza muhakemesi sayfamıza bakılabilir.

Hükmün Açıklanmasının Geri Bırakılması Hakkında Merak Edilenler

Yazıyı hazırlayan

Av. Gülşah Mutlu

Ankara Barosuna kayıtlı avukat (sicil 16495), Çankaya Üniversitesi Hukuk Fakültesi 2002 mezunu. Ceza hukuku ve ceza muhakemesi alanında; soruşturma, kovuşturma ve kanun yolu aşamalarında müdafilik ve vekillik yapmaktadır.

Bu yazı genel bilgi vermek amacıyla hazırlanmıştır; somut bir dosya için tarihler, belgeler ve yürürlükteki mevzuat birlikte incelenmelidir.