Evde, İşyerinde veya Paylaşımda: Uyuşturucu veya Uyarıcı Madde Kullanılmasını Kolaylaştırma Suçunun Sınırları (TCK 190)

Gözden geçirme: 28 Eylül 2026Hazırlayan: Av. Gülşah MutluDayanak: mevzuat.gov.tr ve Resmî Gazete

Arkadaşlarının evinizde uyuşturucu içmesine izin vermek, bir eğlence mekânında kullanım için ayrı bir oda ayırmak ya da internette kullanımı öven bir video paylaşmak; bu davranışların ortak adı, TCK 190’da düzenlenen uyuşturucu veya uyarıcı madde kullanılmasını kolaylaştırma suçudur. Maddeyi satmayan, hatta hiç kullanmayan biri de bu hükümle yargılanabilir. Yazının odağında, sorumluluğun başladığı çizgi var.

Madde kullanılmasını kolaylaştırma suçu hangi davranışları kapsar?

Madde iki fıkrada beş ayrı hareket sayar. Birinci fıkrada amaç ortaktır: uyuşturucu veya uyarıcı madde kullanılmasını kolaylaştırmak. Bu amaçla bir mekân, araç-gereç ya da malzeme temin etmek; kullananların yakalanmasını zorlaştıracak önlemler almak ya da kullanma yöntemleri konusunda başkalarına bilgi vermek suçtur.

İkinci fıkra ise kullanıma yönlendirmeyi hedef alır. Kullanımı herkesin önünde cazip gösteren ya da bu yönde yayın yapan kişiye de birinci fıkradaki yaptırım uygulanır. Buradaki “alenen” şartı, davranışın belirsiz sayıda kişinin algılayabileceği bir ortamda yapılmasını ifade eder.

Hareketlerden birinin gerçekleşmesi yeterlidir. Kanun, kolaylaştırılan kullanımın fiilen gerçekleşip gerçekleşmediğine göre bir ayrım yapmaz. Bununla birlikte her hareket kasten işlenebilir; failin, sağladığı imkânın madde kullanımı için olduğunu bilmesi gerekir.

Ev sahibi, kiracı ve işletmeci için risk nerede başlar?

Özel yer sağlama, uygulamada en çok tartışılan harekettir. Varsayımsal bir örnek düşünelim: bir kafe işletmecisi, arka taraftaki depo odasını müdavimlerinin esrar içmesi için düzenliyor ve kapıya gözcü koyuyor. Burada hem özel yer sağlama hem de yakalanmayı zorlaştıran önlem bir aradadır.

Farklı bir tablo: bir ev sahibi, kiracısının dairede madde kullandığından habersizdir. Mülkün sahibi olmak tek başına suç oluşturmaz; kanun, kullanımı kolaylaştırma amacını ve bilinçli bir katkıyı arar. Ancak durumu öğrendikten sonra kullanım için ek imkân sağlanması, değerlendirmeyi değiştirebilir.

Donanım ve malzeme kavramı da geniştir. Kullanıma özgü aparatları kullanıcılara vermek bu kapsamda değerlendirilebilir. Aparatın kendisi yasal olarak satılabilen bir ürün olsa bile, belirli kişilere madde kullanımı için temin edildiğinin anlaşılması sonucu etkiler.

Özel yer sağlama hareketinde mekânın mülkiyeti değil, kullanım üzerindeki fiilî hâkimiyet önemlidir. Kiracı, işletme müdürü ya da mekânın anahtarını elinde tutan bir çalışan da özel yer sağlayan kişi konumuna düşebilir. Soruşturmada kimin mekânı açıp kapattığı, misafirleri kimin kabul ettiği ve kullanım için gerekli ortamı kimin hazırladığı ayrı ayrı araştırılır. Madde kullanılmasını kolaylaştırma iddiasında her şüphelinin katkısı bu sorulara verilen cevaplarla belirlenir.

Özendirme ve yayın: paylaşımlar ne zaman suç olur?

Sosyal medya, ikinci fıkrayı her zamankinden daha görünür kıldı. Diyelim ki bir kullanıcı, madde etkisindeyken çektiği videoyu “herkes denemeli” notuyla herkese açık hesabından yayımlıyor. Bu içerik alenen özendirme olarak değerlendirilebilir. Aynı videonun yalnızca kapalı bir gruba gönderilmesi ise alenilik bakımından farklı tartışılır.

Bilgi vermek ile özendirmek arasındaki fark da önemlidir. Bağımlılığın zararlarını anlatan bir sağlık içeriği, haber ya da bilimsel çalışma, kullanımı kolaylaştırma amacı taşımadığı sürece suç oluşturmaz. Buna karşılık bir maddenin nasıl hazırlanacağını ve kullanılacağını adım adım anlatan içerik, birinci fıkradaki “kullanma yöntemleri konusunda bilgi verme” hareketine girebilir.

Cezası ve hangi maddeyle karıştırılır?

Madde kullanılmasını kolaylaştırma suçunda beş hareketin hepsi aynı yaptırıma bağlanmıştır: hapis 5 ile 10 yıl arasında belirlenir, ayrıca en az 1.000, en çok 10.000 gün adli para cezası verilir. Fail hekim, eczacı, hemşire, laborant gibi sağlık alanında ya da ecza ticaretinde çalışan biriyse 190/3 gereği ceza yarı oranında yükseltilir.

Aynı olay, küçük bir farkla başka bir maddeye kayabilir. Aşağıdaki tablo sık karıştırılan durumları örnekler. Nitelendirme, soruşturmanın ilk günlerinde alınan ifadelere ve el konulan eşyaya göre şekillenir; bu yüzden olayın başından itibaren doğru anlatılması önemlidir.

Özellikle maddeyi bir başkasına “vermek” ile kullanıma yer sağlamak arasındaki fark ciddi sonuç doğurur. Madde paylaşımı, karşılıksız olsa bile TCK 188/3’teki “başkalarına veren” hareketine girebilir. Ticaret suçunun ayrıntıları için uyuşturucu imal ve ticareti yazımıza bakabilirsiniz.

Kullanıcıya yardım etmek ile madde kullanılmasını kolaylaştırma arasındaki fark

Madde kullanan bir yakına destek olmak isteyen aileler, çoğu zaman yanlış bir adımla kendilerini riske atmaktan çekinir. Kanunun hedeflediği şey kullanımı kolaylaştırmaktır; tedaviye yönlendirmek ya da kişiyi koruma altına almak bu kapsama girmez.

TCK 192/4 bu noktada bir kapı açar. Madde kullanan kişi, hakkında soruşturma başlatılmadan önce resmî makamlara veya sağlık kuruluşlarına başvurarak tedavi edilmesini isterse cezaya hükmolunmaz. Bu durumda kamu görevlilerinin ve sağlık çalışanlarının suçu bildirme yükümlülüğü de doğmaz. Aile, kişiyi bu başvuruya yönlendirebilir.

Kullanıcı hakkında soruşturma başlamışsa TCK 191/2 gereği beş yıl süreyle kamu davasının açılması ertelenir ve erteleme süresince asgari bir yıl denetimli serbestlik tedbiri işletilir. Ayrıca 191/8, ticaret ya da kolaylaştırma iddiasıyla başlayan bir kovuşturmada fiilin yalnızca kullanım kapsamında kaldığı anlaşılırsa hükmün açıklanmasının 191 çerçevesinde geri bırakılacağını düzenler. Çocuk yaştaki kullanıcılar için koruyucu tedbirler hakkında Çocuk Koruma Kanunu yazımıza göz atabilirsiniz.

Komşular ve apartman yönetimi ne yapabilir?

Bu suçun belirli bir mağduru yoktur; korunan değer kamu sağlığıdır. Yine de bir dairenin ya da işyerinin düzenli kullanım mekânına dönüşmesinden en çok komşular etkilenir. Gürültü, koku, gece boyu süren giriş çıkışlar ve merdiven boşluğunda bırakılan malzemeler, madde kullanılmasını kolaylaştırma şüphesini doğuran ilk işaretler olabilir.

Böyle bir durumda komşuların yapabileceği, gözlemlerini tarih ve saatle not ederek kolluğa ya da Cumhuriyet başsavcılığına bildirmektir. CMK m. 158, ihbarın yazılı ya da tutanağa geçirilmek üzere sözlü yapılabileceğini düzenler. Kişisel bir yüzleşmeye girmek yerine resmî yolun tercih edilmesi, hem güvenlik hem de delil açısından daha sağlıklıdır. Aynı binada yaşayan kişiler arasında süregelen başka uyuşmazlıklar varsa, bunların ceza soruşturmasından ayrı ele alınması gerekir; madde kullanılmasını kolaylaştırma iddiası, komşuluk anlaşmazlıklarında bir baskı aracına dönüştürülmemelidir.

Uzlaştırma, önödeme ya da etkin pişmanlık mümkün mü?

Uzlaştırma mümkün değildir; TCK 190, CMK m. 253’teki listede yer almaz ve suçun belirli bir mağduru yoktur. Önödeme de uygulanmaz, çünkü TCK m. 75 yalnızca üst sınırı altı ayı aşmayan suçlar içindir.

Etkin pişmanlık bakımından tablo daha belirsizdir. TCK 192’nin ilk fıkrası imal ve ticaret suçlarına iştirak edenleri, ikinci ve dördüncü fıkraları ise kullanıcıları düzenler. Madde kullanılmasını kolaylaştırma suçu açısından açık bir hüküm yoktur; bu nedenle somut olayda 192’nin uygulanabilirliği ayrıca değerlendirilmelidir.

Görevli mahkeme, tutuklama ve lehe kanun

Üst sınır on yıl olduğu için dava asliye ceza mahkemesinde görülür; 5235 sayılı Kanun ağır ceza görevini on yıldan fazla hapis gerektiren suçlarla sınırlar. Tutuklama bakımından TCK 190, CMK m. 100/3’teki katalogda sayılmaz. Bu nedenle tutuklama için kaçma veya delil karartma şüphesini gösteren somut olgular aranır; tedbirin genel şartlarını tutuklama yazımızda anlattık.

Dava zamanaşımı TCK 66/1-d uyarınca on beş yıldır. Madde 2014’te 6545 sayılı Kanunla ağırlaştırıldı: önceki iki ila beş yıllık aralık beş ila on yıla çıkarıldı; adli para cezası ise daha sonra 694 sayılı KHK ile eklenip 7078 sayılı Kanunla kalıcı hâle geldi. Bu tarihlerden önceki fiillerde TCK m. 7 uyarınca lehe kanun karşılaştırması yapılmalıdır. 2024–2026 değişiklikleri bu maddeye dokunmadı.

TCK 190 Hakkında Merak Edilenler

Yazıyı hazırlayan

Av. Gülşah Mutlu

Ankara Barosuna kayıtlı avukat (sicil 16495), Çankaya Üniversitesi Hukuk Fakültesi 2002 mezunu. Ceza hukuku, uzlaştırma ve arabuluculuk süreçlerinde çalışmaktadır.

Bu yazı genel bilgi vermek amacıyla hazırlanmıştır; somut bir dosya için suç tarihi, deliller ve yürürlükteki mevzuat birlikte incelenmelidir.