Çocuk Adli Görüşme: Mağdur Çocuğun İfadesi Nasıl Alınır, Kayıt Kimlere İzletilir?

Son mevzuat kontrolü: 28 Eylül 2026Hazırlayan: Av. Gülşah MutluDayanak: mevzuat.gov.tr ve Resmî Gazete

Bir çocuğun yaşadığı olayı önce kolluğa, sonra savcıya, ardından hâkime anlatması gerekirse her anlatış onu yeniden örseleyebilir; çocuk adli görüşme yöntemi bu tekrarı azaltmak için kanuna girmiş bir ifade alma düzenidir. Çocuk, özel hazırlanmış bir ortamda, alanında uzman bir kişiyle konuşur ve konuşma ses ve görüntü olarak kaydedilir.

Aşağıda bu görüşmenin hangi kurallara dayandığı, hangi suçlarda zorunlu olduğu, çocuğun, ailesinin ve savunmanın hangi haklara sahip olduğu ve kaydın dosyada nasıl kullanıldığı, Ceza Muhakemesi Kanunu (CMK) ve Çocuk Koruma Kanunu metinleri üzerinden anlatılıyor.

Çocuk adli görüşme nedir, hangi durumlarda yapılır?

Kanun metninde “adli görüşme” diye bir başlık yoktur. CMK 236, çocuk veya mağdurların ifadesinin “özel ortamda uzmanlar aracılığıyla” alınmasını düzenler; adliyelerde bu amaçla hazırlanan odalara ise uygulamada adli görüşme odası denir. Çocuk Koruma Kanunu da bu terimi bir hükümde açıkça anar. Yani çocuk adli görüşme, kuralın somut hâle gelmiş uygulama biçimidir.

Özel ortamda ifade iki yoldan gündeme gelir. Birincisi, Cumhuriyet savcısının veya hâkimin, çocuğun ifadesinin özel ortamda alınması gerektiğine ya da şüpheli veya sanıkla yüz yüze gelmesinde sakınca bulunduğuna karar vermesidir (CMK 236/4). İkincisi, kanunun doğrudan öngördüğü suç tipleridir: çocuğa karşı vücuda organ veya cisim sokulmak suretiyle işlenen cinsel istismar (TCK 103/2) ve yetişkin mağdurda aynı nitelikteki cinsel saldırı (TCK 102/2).

Çocuğun mağdur olduğu başka suçlarda da, örneğin ihmal, şiddet veya basit cinsel istismar dosyalarında, savcı ya da hâkim gerekli görürse aynı yöntem kullanılabilir. Suçların ayrıntıları için çocukların cinsel istismarı yazısına bakılabilir.

Kanun çocuk mağdurun ifadesi için hangi kuralları koyuyor?

Kuralların çoğu CMK 236’dadır. Bu madde 2019’da 7188 sayılı Kanunla (24.10.2019), 2024’te 7532 sayılı Kanunla (27.11.2024) değiştirildi; son değişiklikle devlet üniversitelerinin de bu merkezleri kurabilmesi sağlandı (CMK 236/9). Maddeden çıkan temel kurallar şöyle özetlenebilir:

• Mağdur tanık olarak dinlenirse yemin hariç tanıklık kuralları uygulanır; on beş yaşını doldurmamış kişiler zaten yeminsiz dinlenir (CMK 236/1, 50/1-a).
• İşlenen suçun etkisiyle psikolojisi bozulmuş çocuk veya mağdur, aynı suçun soruşturma veya kovuşturmasında tanık olarak bir defa dinlenebilir; maddi gerçeğin ortaya çıkarılması bakımından zorunluluk bulunan hâller saklıdır (CMK 236/2).
• Mağdur çocuğun dinlenmesi sırasında psikoloji, psikiyatri, tıp veya eğitim alanında uzman bir kişi bulundurulur (CMK 236/3).
• Mağdur çocukların tanıklığında ses ve görüntü kaydı zorunludur; bu kayıtlar yalnızca ceza muhakemesinde kullanılabilir (CMK 52/3-4).

Çocuk Koruma Kanunu da aynı yönde ilke koyar: soruşturma ve kovuşturmada çocuğun durumuna uygun özel ihtimam gösterilmesi ve kimliğinin başkalarınca belirlenememesi için önlem alınması gerekir (5395 m.4/1-g ve l). Kanunun kapsamı için Çocuk Koruma Kanunu yazısına bakılabilir.

Çocuk adli görüşme odasında süreç nasıl işler?

Aşağıdaki sıra, kanundaki hükümlerin dosyada izlediği yolu gösterir. Odanın fiziki düzeni ve görüşmenin dili ise Adalet Bakanlığının uygulamasına ve görüşmeyi yapan uzmanın mesleki yöntemine bağlıdır; kanun bu ayrıntıları düzenlemez.

1. Karar verilir. Savcı veya hâkim özel ortamın gerekli olduğunu belirler; TCK 103/2 kapsamındaki suçlarda bu yol doğrudan kanundan gelir.
2. Çocuk merkeze götürülür. Çocuk, yargı çevresine ve mülki sınırlara bakılmaksızın en yakın merkeze götürülebilir (CMK 236/5).
3. Uzman görüşmeyi yürütür. Soruları uzman yöneltir; savcı veya hâkim görüşmeyi nezaret ederek izler.
4. Ses ve görüntü kaydedilir. Kayıt hem soruşturmada hem kovuşturmada delil malzemesi olarak kullanılır.
5. Tutanak hazırlanır. Kayıt yazıya dökülür; dosyada saklanır ve gizliliği için önlem alınır (CMK 236/7-8).

Uygulamada çocuğa görüşme öncesinde ortamın tanıtılması ve kısa bir ısınma konuşması yapılması beklenir; ancak bunlar uzmanlık alanına ait yöntem bilgisidir, kanun hükmü değildir. Kanunun açıkça güvence altına aldığı nokta, çocuğun aynı anlatımı tekrar etmek zorunda bırakılmamasıdır.

Soruşturma ve kovuşturmada çocuk adli görüşme farkı nedir?

TCK 103/2 kapsamındaki suçlarda soruşturma evresindeki beyan, merkezlerde Cumhuriyet savcısının nezaretinde uzmanlar aracılığıyla alınır ve beyan ile görüntüler kayda geçirilir. Kovuşturma evresinde ise ancak maddi gerçeğin ortaya çıkarılması bakımından zorunluluk varsa, mahkemenin veya görevlendirdiği naip hâkimin yönetiminde, yine uzmanlar aracılığıyla ek bir işlem yapılır (CMK 236/5).

Yetişkin mağdurlarda TCK 102/2 için aynı düzen soruşturma evresi bakımından geçerlidir, fakat kayda alma için mağdurun rızası aranır (CMK 236/6). Çocuk mağdurda ise tanıklığın ses ve görüntü kaydı CMK 52/3 gereği zorunludur.

Çocuk adli görüşme kaydı dosyada nasıl saklanır, kimler izleyebilir?

Kayıtlar dava dosyasında saklanır, kimseye verilmez ve gizliliği için tedbir alınır (CMK 236/7). Kayıt yazılı tutanağa dönüştürülür; bu tutanak talepte bulunan şüpheli, sanık, müdafi, mağdur, vekil veya kanuni temsilciye verilir. Kayıtlar ise bu kişilere ancak soruşturma veya kovuşturma makamlarının gözetiminde, gizlilik korunarak izletilebilir (CMK 236/8). Yani kayıt kopyası kimseye teslim edilmez.

Bu düzen iki yönlüdür. Çocuğun anlatımı gizlilikle korunur; savunma ise çocuğun ne söylediğini, hangi soruların nasıl sorulduğunu izleme ve tutanağı inceleme imkânına sahiptir. Bir görüşmenin yönlendirici sorularla yapıldığı iddiası, bu kayıt üzerinden somut olarak tartışılabilir.

Kaydın delil değeri de bu çerçevede belirlenir. Mahkeme, ancak duruşmada ortaya konulan ve tartışılan delillere dayanabilir; bunları vicdani kanaatine göre değerlendirir (CMK 217/1). Kayıt tek başına değil, diğer delillerle birlikte değerlendirilir.

Çocuğun ailesi ve avukat görüşmede ne yapabilir?

Çocuk mağdurun vekili yoksa, istemi aranmaksızın kendisine bir vekil görevlendirilir (CMK 234/2). Davaya katılması hâlinde de çocuk veya suçtan zarar gören adına baro tarafından avukat atanmasında istem aranmaz (CMK 239/2). Vekil, soruşturma evresinde belge örneği isteyebilir ve soruşturma belgelerini inceleyebilir (CMK 234/1-a); kayıt ve tutanak talepleri de bu çerçevede yapılır.

Ailenin rolü, görüşme sırasında odada bulunmaktan çok, sonrasında çocuğun yanında olmak, haklarını öğrenmek ve gerekli başvuruları yapmaktır. Görüşmeye hangi yetişkinin ve hangi aşamada eşlik edeceği, uzmanın ve yetkili makamın yönetimindedir; çocuğun yakını şüpheli olabilecek dosyalarda bu karar ayrı bir titizlikle verilir. Sosyal çalışma görevlileri ve adli destek ve mağdur hizmetleri müdürlükleri de çocukla ilgili işlemlerde destek verir (5395 m.30/1-c, m.33).

Çocuğun yaşadıklarının suç tanımları açısından nasıl değerlendirildiği ve mağdurun hakları için ceza hukuku ve ceza muhakemesi sayfasına ve cinsel suçlar sayfasına bakılabilir.

Aynı çocuk yeniden dinlenebilir mi?

Kanun “bir defa” kuralını koyar ama bunu mutlak yapmaz: maddi gerçeğin ortaya çıkarılması açısından zorunluluk bulunan hâller saklıdır (CMK 236/2). Örneğin ilk görüşmede kaydın teknik nedenle alınamaması, ek bir delil çıkması veya mahkemenin belirli bir noktayı aydınlatma ihtiyacı duyması böyle bir zorunluluk sayılabilir. Ölçüt, kararın dosyadaki gerekçesidir.

Savunma tarafı da yeniden dinlenme veya ek soru talep edebilir. Mahkeme, bu talebi çocuğun yararı ile savunma hakkı arasında denge kurarak değerlendirir. Yeniden dinleme zorunluluğunda dahi işlem merkezde, uzmanlar aracılığıyla yapılır (CMK 236/5).

Çocuk Adli Görüşme Hakkında Merak Edilenler

Yazıyı hazırlayan

Av. Gülşah Mutlu

Ankara Barosuna kayıtlı avukat (sicil 16495), Çankaya Üniversitesi Hukuk Fakültesi 2002 mezunu. Ceza hukuku ve ceza muhakemesi alanında; soruşturma, kovuşturma ve kanun yolu aşamalarında müdafilik ve vekillik yapmaktadır.

Bu yazı genel bilgi vermek amacıyla hazırlanmıştır; somut bir dosya için suç tarihi, deliller ve yürürlükteki mevzuat birlikte incelenmelidir.