Çocuk İzlem Merkezi Nedir? Hangi Durumlarda Çocuk Buraya Yönlendirilir, Ebeveyn Ne Yapar?

Son mevzuat kontrolü: 28 Eylül 2026Hazırlayan: Av. Gülşah MutluDayanak: mevzuat.gov.tr ve Resmî Gazete

Çocuk izlem merkezi (ÇİM), cinsel istismar şüphesiyle getirilen bir çocuğun adli ve tıbbi işlemlerinin, eğitimli bir ekiple, tek merkezde ve mümkün olduğunca tek seferde yürütülmesi için hastaneler bünyesinde kurulan birimdir. Amaç, çocuğun hastane, karakol ve adliye arasında dolaşırken aynı olayı defalarca anlatmak zorunda kalmasını önlemektir.

Yazıda bu merkezlerin hangi düzenlemeye dayandığı, hangi çocukların buraya yönlendirildiği, orada neler yapıldığı, ebeveynin ne yapabileceği ve merkezde alınan ifade ile raporun davada nasıl kullanıldığı anlatılıyor. Konu, bir hukuk metninden çok bir hizmet ağı olduğu için kanun hükümleriyle birlikte Başbakanlık genelgesine de yer veriliyor.

Çocuk izlem merkezi nedir, hukuki dayanağı nedir?

Merkezlerin kuruluşu, 4 Ekim 2012 tarihli ve 28431 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan 2012/20 sayılı Başbakanlık Genelgesine dayanır. Genelge, çocuk istismarını önlemek ve istismara uğrayan çocuklara etkin müdahale edebilmek amacıyla merkezlerin Sağlık Bakanlığına bağlı hastane ve kurumlar bünyesinde kurulmasını, adli ve tıbbi işlemlerin eğitimli kişilerden oluşan bir merkezde tek seferde yapılmasını hedefler.

Merkezlerin işleyişini bir koordinasyon kurulu izler. Sağlık Bakanlığı müsteşarı veya yardımcısının başkanlığında; Adalet, Aile, İçişleri, Milli Eğitim bakanlıkları, Diyanet İşleri Başkanlığı ve Adli Tıp Kurumu temsilcilerinin bulunduğu kurulun sekretaryasını Sağlık Bakanlığı yürütür. Genelge, adli değerlendirme ve denetim yetkisinin savcılıkta kaldığını da belirtir.

Kanun düzeyinde ise CMK 236 çocukların ve mağdurların beyanının “bunlara yönelik hizmet veren merkezlerde” alınmasını öngörür. 7532 sayılı Kanunla (27.11.2024) eklenen hükme göre bu merkezler devlet üniversiteleri tarafından da kurulabilir (CMK 236/9). Merkezin adı kanun metninde geçmez; tanımı ve işleyişi genelgeden gelir. Bu nedenle ÇİM kavramını, kanunda adı geçen bir kurumdan çok, kanunun atıf yaptığı bir hizmet modeli olarak düşünmek doğrudur.

Çocuk izlem merkezine hangi durumlarda yönlendirilir?

Kanunun açıkça merkeze bağladığı suç, vücuda organ veya cisim sokulmak suretiyle işlenen çocuk cinsel istismarıdır (TCK 103/2). Bu suçtan mağdur olan çocuğun soruşturma evresindeki beyanı merkezlerde, savcının nezaretinde uzmanlar aracılığıyla alınır ve kayda geçirilir; çocuk, yargı çevresine bakılmaksızın en yakın merkeze götürülür (CMK 236/5). Yetişkin mağdurlar için TCK 102/2 de benzer şekilde düzenlenmiştir (CMK 236/6).

Genelge ise özellikle cinsel istismar şüphesini öne çıkarır; ihmal ve fiziksel istismar şüphesiyle gelen çocuklar da hastane kanalıyla bu ekiple karşılaşabilir. Yönlendirmeyi kim yapacağı hususu, olayın nasıl öğrenildiğine bağlıdır: kolluk, savcılık, hastane acili veya okul aracılığıyla bildirim yapılabilir.

Çocuk Koruma Kanunu, adli ve idari mercilerin, kolluk görevlilerinin, sağlık ve eğitim kuruluşlarının korunma ihtiyacı olan çocuğu Sosyal Hizmetler ve Çocuk Esirgeme Kurumuna bildirmekle yükümlü olduğunu söyler (5395 m.6/1). Hukuki boyutu için Çocuk Koruma Kanunu yazısına bakılabilir.

Çocuk izlem merkezinde hangi işlemler yapılır?

Genelge, merkezin işlevini “adli ve tıbbi işlemlerin bu alanda eğitimli kişilerden oluşan bir merkezde ve tek seferde” yapılması şeklinde tarif eder. Bu çerçevede merkezde beklenen hizmetler genel olarak şunlardır:

1. İlk değerlendirme. Çocuğun genel durumu, acil tıbbi müdahale ihtiyacı ve güvenliği değerlendirilir.
2. Tıbbi muayene. Çocuğun sağlığının bozulup bozulmadığını belirlemek üzere, adli tıp mevzuatına uygun olarak ilgili uzmanların yer aldığı bir sağlık kurulu oluşturulması genelgede öngörülür.
3. Ruhsal değerlendirme. Çocuğun ruhsal durumuna ilişkin değerlendirme, ekipteki psikoloji ve psikiyatri uzmanlarının yürüteceği bir iştir; kanun bu ayrıntıyı yazmaz.
4. İfade alma. CMK 236/5 kapsamındaki beyan, uzmanlar aracılığıyla ve ses-görüntü kaydıyla alınır.
5. Rapor ve yönlendirme. Düzenlenen raporlar savcılığa iletilir; çocuk ve ailesi koruma ve destek hizmetlerine yönlendirilir.

Burada sıralanan işlemlerin tamamının her çocuk için aynı merkezde bir arada yapılıp yapılmadığı, merkezin kapasitesine ve olayın niteliğine bağlıdır. Genelgenin öngördüğü hedef, işlemlerin mümkün olan en az sayıda başvuruda tamamlanmasıdır.

Basit bir örnekle akışı görmek mümkün. Diyelim ki Keçiören’de yaşayan on yaşındaki bir çocuk, okulda bir öğretmenine yaşadığı bir olayı anlattı. Öğretmen durumu kolluğa veya Cumhuriyet başsavcılığına bildirir; savcılık, çocuğun hangi merkeze götürüleceğini ve işlemlerin hangi sırayla yapılacağını belirler. Çocuğun yakınlarına verilecek bilginin kapsamı ise olayın niteliğine ve şüphelinin kim olduğuna göre değişebilir.

Çocuk izlem merkezi ile adli görüşme odası aynı şey mi?

Hayır; ikisi birbirini tamamlayan, ama farklı kurumlara bağlı yapılardır. Adli görüşme odası, çocuğun ifadesinin özel ortamda uzmanca alındığı oda anlamında kullanılır ve adliye uygulamasıyla bağlantılıdır. Çocuk izlem merkezi ise hastane bünyesinde tıbbi, adli ve psikososyal işlemlerin bir arada yürütüldüğü sağlık kurumudur. İfade alma yönünden kesiştikleri nokta, CMK 236’daki özel ortam kuralıdır.

Bu ayrımın uygulamadaki ayrıntıları yerel organizasyona göre değişebilir. Merkez bulunmayan illerde işlemlerin nasıl yürütüleceği, savcılığın yönlendirmesine ve hastanenin imkânlarına bağlıdır. Çocuğun ifadesinin nasıl alındığına dair kurallar ayrı bir yazıda ele alınıyor.

Ebeveyn çocuk izlem merkezinde ne yapabilir?

Çocuk Koruma Kanunu, kararların alınmasında çocuk ve ailenin bilgilendirilerek karar sürecine katılımını temel ilkelerden biri sayar (5395 m.4/1-d). Ebeveyn bu çerçevede çocuğu merkeze götürebilir, işlemler hakkında bilgi isteyebilir ve çocuğun yanında olabilir; ancak çocuğun beyan sırasında yetişkin eşliği uzmanın ve yetkili makamın yönetiminde belirlenir.

Genelge, istismara uğrayan çocuk ve ailesinin olayı gizleme eğiliminde olabileceğine dikkat çeker. Bu nedenle ebeveyne düşen en önemli görev, çocuğu suçlamadan ve soru yağmuruna tutmadan dinlemek, ardından hızla yetkili birime başvurmaktır. Failin aile içinden olabileceği olaylarda çocuğun güvenliği her şeyin önündedir; gerekirse acil korunma kararı için çocuk hâkimine başvurulur (5395 m.9).

Çocuk mağdurun vekili yoksa ceza muhakemesinde istemi aranmaksızın ona bir vekil görevlendirilir (CMK 234/2). Aile içi şiddet bağlantılı dosyalarda koruyucu ve önleyici tedbirlere ilişkin genel bilgi için aile içi şiddet ve koruma kararları sayfası kullanılabilir.

Merkezde alınan ifade ve rapor davada nasıl kullanılır?

CMK 236/5-6 kapsamında alınan beyan ve görüntü kayıtları kopyası dağıtılan bir belge değildir; dosyada gizlilik tedbirleriyle tutulur ve yalnızca yetkili makamın gözetiminde izletilir. İlgililere verilen, kaydın yazıya dökülmüş tutanağıdır (CMK 236/7-8). Bu kuralların ayrıntısı çocuğun ifadesinin alınmasını anlatan yazıda ele alınıyor; burada önemli olan, merkezde alınan beyanın dava aşamasında yeniden alınmasının istisna olmasıdır.

Merkezde düzenlenen tıbbi ve adli raporlar ise dosyadaki diğer deliller gibi mahkemece değerlendirilir; hâkim delilleri vicdani kanaatiyle serbestçe takdir eder (CMK 217/1). Rapora itiraz ve ek rapor istemi, bilirkişi raporlarına ilişkin genel kurallara tabidir (CMK 67). Delillerin çocuk istismarı dosyalarındaki rolü için çocukların cinsel istismarı yazısı okunabilir.

Soruşturmanın ilerleyişi, katılma hakkı ve cinsel suçlarda mağdur hakları hakkında genel bilgi için cinsel suçlar sayfasına bakılabilir.

Merkezden sonra çocuk ve aile için hangi destekler vardır?

Çocuk Koruma Kanunu, çocuk büroları aracılığıyla suç mağduru çocukların yardıma, eğitime, barınmaya ihtiyaç duyduğu hâllerde ilgili kurum ve kuruluşlarla işbirliği yapılmasını öngörür (5395 m.30/1-c). Koruyucu ve destekleyici tedbirler arasında danışmanlık, eğitim, bakım, sağlık ve barınma tedbirleri sayılır; sağlık tedbiri çocuğun fiziksel ve ruhsal sağlığının korunması ve tedavisi için gerekli tıbbi bakım ve rehabilitasyonu kapsar (5395 m.5/1).

Tedbir kararı çocuğun anası, babası, vasisi, Sosyal Hizmetler ve Çocuk Esirgeme Kurumu veya Cumhuriyet savcısının istemi üzerine ya da kendiliğinden çocuk hâkimi tarafından alınabilir (5395 m.7/1). Aile bu yolu çocuğun ruhsal tedavisi gibi ihtiyaçlar için kullanabilir. Acil durumlarda ALO 183 Sosyal Destek Hattı, çocuğun güvenliği için ise 112 ve 155 aranabilir.

Çocuk İzlem Merkezi Hakkında Merak Edilenler

Yazıyı hazırlayan

Av. Gülşah Mutlu

Ankara Barosuna kayıtlı avukat (sicil 16495), Çankaya Üniversitesi Hukuk Fakültesi 2002 mezunu. Ceza hukuku ve ceza muhakemesi alanında; soruşturma, kovuşturma ve kanun yolu aşamalarında müdafilik ve vekillik yapmaktadır.

Bu yazı genel bilgi vermek amacıyla hazırlanmıştır; somut bir dosya için suç tarihi, deliller ve yürürlükteki mevzuat birlikte incelenmelidir.