Denetimli Serbestlik (5275 M.105/A): Kimler Yararlanır, Yükümlülükler ve İhlalin Sonuçları

Son mevzuat kontrolü: 28 Eylül 2026Hazırlayan: Av. Gülşah MutluDayanak: mevzuat.gov.tr ve Resmî Gazete

Hapis cezasının son bölümünü cezaevi dışında, kurallara bağlı bir düzen içinde geçirmeye imkân veren denetimli serbestlik, 5275 sayılı Kanunun 105/A maddesinde düzenlenir. Bu bir af ya da tahliye değildir. Ceza devam eder; yalnızca yeri ve biçimi değişir. Kişi evine döner, ama bir müdürlüğe bağlıdır, belirli işlere katılır ve kurallara uymadığında yeniden kuruma gönderilebilir.

Bu nedenle karar, yalnızca hükümlüyü değil birlikte yaşayacağı aileyi de ilgilendirir. Aşağıda kimlerin yararlanabileceğini, eski tarihli suçlar için geçici maddelerin getirdiği farkları, 2025’te eklenen yeni şartı, yükümlülükleri ve ihlalin sonuçlarını sırayla anlatıyoruz. Cezanın genel oranları ve tahliye tarihinin nasıl bulunduğu ayrı bir konu olduğundan burada kısaca geçiyoruz.

Denetimli serbestlik şartları nelerdir?

Denetimli serbestlik için kanunun aradığı ilk şart, hükümlünün açık ceza infaz kurumunda veya çocuk eğitimevinde bulunmasıdır. Kapalı kurumdaki hükümlü kural olarak önce açık kuruma ayrılmalıdır. Bunun bir istisnası var: açık kuruma ayrılma şartları oluştuğu hâlde iradesi dışındaki bir nedenle ayrılamayan veya bu nedenle kapalıya geri gönderilen iyi hâlli hükümlüler de diğer şartları taşıyorsa yararlanabilir (m.105/A-2).

İkinci şart süredir: koşullu salıverilme tarihine bir yıl veya daha az kalmış olmalıdır. Üçüncüsü iyi hâldir. Dördüncüsü hükümlünün talebidir; kurum kendiliğinden bu yola gitmez. Denetimli serbestlik talebi üzerine kurum idaresi bir değerlendirme raporu hazırlar ve hükmün infazını yürüten Cumhuriyet başsavcılığının bulunduğu yer infaz hâkimi karar verir. Kanun “karar verilebilir” dediği için hâkimin takdir yetkisi vardır.

7550 sayılı Kanunla 04.06.2025’te beşinci bir şart eklendi: denetimli serbestliğe çıkmak isteyen kişi, salıverilme tarihine dek içeride kalması gereken sürenin en az onda birini fiilen içeride tamamlamış olmalı; bu süre hiçbir durumda beş günün altına inemez. Geçici madde 11 bu cümleyi 04.06.2025’ten önce işlenen suçlara uygulatmaz; dolayısıyla eski tarihli dosyalarda bu eşik aranmaz.

Kimler daha erken yararlanabilir?

Denetimli serbestliğe çıkış için öngörülen bir yıllık genel süre bazı hükümlüler için uzatılmıştır. Sıfır–altı yaş grubunda çocuğu bulunan kadınlarda koşullu salıverilmeye iki yıl, ağır bir hastalık, engellilik veya kocama nedeniyle hayatını yalnız sürdüremeyenlerde üç yıl kalması yeterlidir (m.105/A-3). Hastalık ve yaşlılık hâli, Adli Tıp Kurumunun veya Bakanlıkça belirlenen tam teşekküllü hastane sağlık kurulunun raporuyla belgelenmelidir.

Suç tarihi eski olan dosyalarda geçici maddeler devreye girer. 30.03.2020’ye kadar işlenen suçlarda, sayılan ağır suçlar hariç, bir yıllık süre üç yıl olarak uygulanır (geçici m.6/1). Aynı tarih için sıfır–altı yaş çocuğu olan kadınlarla 70 yaşını bitirenlerde süre dört yıldır. Hayatını yalnız sürdüremeyen 65 yaş üstü hükümlülerde ise azami süre sınırı aranmaz (geçici m.6/2). Bu fıkralar iyi hâlli olmak koşuluyla kapalı kurumdakilere de uygulanır.

31.07.2023 ve öncesinde işlenen suçlar için geçici madde 10/6, açık kurumda en az üç ay kalmış hükümlülere, talepleri hâlinde denetimli serbestlikten üç yıl erken yararlanma imkânı tanır. 7571 sayılı Kanun 25.12.2025’ten itibaren bu fıkranın istisnalarını genişletti: 82/1-d, e ve f bentlerindeki kasten öldürme, depremde yapıların yıkılması sonucu meydana gelen öldürme ve bazı cinsel suçlar (102, 103, 104/2-3) artık kapsam dışıdır. Devletin güvenliğine ilişkin bölümlerdeki suçlar, terör ve örgüt faaliyeti kapsamındaki suçlar zaten istisnadır.

Denetimli serbestlik hangi durumlarda uygulanmaz?

105/A maddesi, suç türüne göre doğrudan bir yasak koymaz. Farklılık iki yerden doğar: açık kuruma ayrılma kurallarından ve geçici maddelerdeki istisnalardan. Örneğin Açık Ceza İnfaz Kurumlarına Ayrılma Yönetmeliği, ağırlaştırılmış müebbet hapis alanların açık kuruma ayrılamayacağını; koşullu salıverilme kararı geri alınanların geri alınan cezasının kapalı kurumda çektirileceğini öngörür (m.8).

Kanunda açıkça sayılan dışlamalar da var. Adli para cezası ödenmediği için hapse çevrilen hükümlüler denetimli serbestlikten yararlanamaz (m.105/A-4). Ev hapsi gibi özel infaz usulüne geçerli mazeret olmadan uymadığı için usulü sona erdirilen hükümlü hakkında da 105/A uygulanmaz (m.110/7). Kısacası “denetimli serbestlik hangi suçta var, hangisinde yok” sorusunun cevabı, suç tipi kadar infazın geçirdiği yola da bağlıdır.

Evde geçen dönemde hangi yükümlülükler verilir?

Kanun dört yükümlülük sayar: kamuya yararlı bir işte ücretsiz çalışma, bir konut veya bölgede denetim ve gözetim altında bulunma, belirlenen yerlere gitmeme ve belirlenen programlara katılma (m.105/A-5). Bunlardan hangilerinin uygulanacağına müdürlük karar verir ve risk durumuna göre değiştirebilir. Kullanmak için uyuşturucu bulundurma veya kullanma suçundan (TCK 191) hükümlü olanlar ayrıca tedavi ve rehabilitasyon programına katılmak zorundadır; TCK 188–191 arasındaki farklar bu açıdan da önemlidir.

Denetimli Serbestlik Hizmetleri Yönetmeliği ayrıntıyı doldurur. Denetimli serbestlik kararı verilen her hükümlüye kamuya yararlı iş yükümlülüğü verilir; yüksek riskli görülenlere ayrıca konutta gözetim eklenir (m.80). Kamuya yararlı iş, denetim altında geçecek toplam sürenin üçte biri kadardır; kural olarak günde dört, ayda seksen saat çalışılır (m.81/2). Konutta gözetim ise toplam sürenin en az üçte biri boyunca, günde on ila on iki saat ve 18.00–08.00 arasında uygulanır (m.82/2).

Yönetmelik bazı kişileri kamuya yararlı işten ayrık tutar. 60 yaş ve üstü olanlar, hayatını yalnız sürdüremeyenler ve doğumuna on hafta kalan kadınlar bu yükümlülüğe tabi değildir. On sekiz yaşından küçükler ile sıfır–altı yaş çocuğu olan kadınlar için yükümlülük, bu durum sürdükçe uygulanmaz (m.81/10-11).

Yükümlülüklere uyulmazsa ne olur, cezaevine geri dönülür mü?

Üç durumda hükümlü açık kuruma geri gönderilir: kurumdan ayrıldıktan sonra talebinde belirttiği müdürlüğe beş gün içinde başvurmaması, yükümlülüklere ve denetim planına uymamakta ısrar etmesi veya kendisinin kuruma dönmek istemesi. Karar, müdürlüğün talebiyle müdürlüğün bulunduğu yer infaz hâkimi tarafından verilir ve koşullu salıverilme tarihine kadar kalan süre açık kurumda çekilir (m.105/A-6).

Yeni bir suçlama da süreci etkileyebilir. Tedbir başladıktan sonra işlendiği iddia edilen ve alt sınırı bir yıl veya daha fazla hapis olan kasıtlı bir suçtan kamu davası açılırsa, infaz hâkimi hükümlünün açık kuruma gönderilmesine karar verebilir. Yargılama beraat, ceza verilmesine yer olmadığı, davanın reddi veya düşme ile biterse infaza yeniden evde devam edilir (m.105/A-7).

Süreler kaçırılırsa sonuç ağırlaşır. Müracaat süresinin bitiminden itibaren iki gün geçtiği hâlde başvurmayan veya iade kararına rağmen iki gün içinde en yakın başsavcılığa teslim olmayan hükümlü hakkında TCK 292 ve 293 uygulanır (m.105/A-8). TCK 292, kaçan hükümlü için altı aydan bir yıla kadar hapis öngörür. Ayrıca 105/A’nın altıncı veya yedinci fıkrası uyarınca açık kuruma gönderilen kişi, 7550 ile yapılan değişiklikten sonra ev hapsi gibi özel infaz usullerinden de yararlanamaz (m.110/9-e).

Denetimli serbestlik başvurusu nasıl yapılır?

1. Tarihleri öğrenin. Süre belgesinde koşullu salıverilme tarihi ve buna göre denetimli serbestliğe çıkış tarihi yer alır; suç tarihi geçici maddeler bakımından ayrıca kontrol edilir.
2. Kuruma dilekçe verin. Hükümlü talebini kurum idaresine yazılı bildirir; cezanın infaz edileceği adresi ve başvurulacak denetimli serbestlik müdürlüğünü belirtir.
3. Değerlendirme raporu hazırlanır. Kurum idaresi iyi hâl ve diğer denetimli serbestlik şartları yönünden raporunu düzenler.
4. İnfaz hâkimi karar verir. Kararı, hükmün infazını yürüten başsavcılığın bulunduğu yer infaz hâkimi verir. Denetimli serbestlik talebinin reddine karşı itiraz yolu vardır; süre kısa olduğundan tebliğ edilir edilmez değerlendirilmelidir.
5. Beş gün içinde müdürlüğe gidin. Kurumdan çıkış günü bu süre işlemeye başlar; gecikme kuruma dönüşe yol açabilir.
6. Denetim planını imzalayın. Müdürlük yükümlülükleri, çalışma yerini ve görüşme günlerini planla bildirir.

Ankara’da cezası infaz edilen bir hükümlü başka bir ilde ailesiyle yaşayacaksa, talebinde o ildeki müdürlüğü belirtebilir; kanun müracaatı hükümlünün “talebinde belirttiği” müdürlüğe bağlar. Süreçte müdafi desteği isteniyorsa, vekâletname kapsamı için vekâletname sayfamıza, genel bilgi için infaz hukuku sayfamıza bakabilirsiniz.

Koşullu salıverilme tarihi gelince denetim biter mi?

Hayır, şekil değiştirir. Denetimli serbestlik, koşullu salıverilme tarihinde sona erer; ama kişinin serbestliği hâlâ bazı kurallara bağlıdır. Yükümlülüklere ve plana uygun davranan hükümlü için müdürlük gerekçeli bir rapor hazırlar ve bu rapor koşullu salıverilme kararı için infaz hâkimliğine gönderilir (m.105/A-9). Salıverilmeden sonra ceza bakımından denetim süresi başlar; infaz hâkimi bu süre içinde de iki yılı geçmemek üzere yükümlülük koyabilir (m.107/9).

Aynı adı taşıyan başka tedbirlerle karıştırılmamalıdır. Hükmün açıklanmasının geri bırakılmasında veya kamu davasının ertelenmesinde verilen denetim tedbirleri mahkûmiyet öncesine aittir ve farklı kurallara tabidir. Hükmün kendisine ilişkin seçenekler için hapis cezalarına ilişkin yazımız fikir verebilir.

Denetimli Serbestlik Hakkında Merak Edilenler

Yazıyı hazırlayan

Av. Gülşah Mutlu

Ankara Barosuna kayıtlı avukat (sicil 16495), Çankaya Üniversitesi Hukuk Fakültesi 2002 mezunu. Ceza hukuku ve ceza muhakemesi alanında; soruşturma, kovuşturma ve kanun yolu aşamalarında müdafilik ve vekillik yapmaktadır.

Bu yazı genel bilgi vermek amacıyla hazırlanmıştır; somut bir dosya için tarihler, belgeler ve yürürlükteki mevzuat birlikte incelenmelidir.