Psikolojik şiddet nedir, nasıl ispatlanır? 6284 kapsamında koruma yolları

Son mevzuat kontrolü: 5 Kasım 2026Hazırlayan: Av. Gülşah MutluDayanak: 6284 sayılı Kanun md. 1, 2, 5, 8 ve 13, TCK 96, 106, 123/A ve 125

Psikolojik şiddet çoğu zaman bedende iz bırakmaz, ama kişinin kendine güvenini, ilişkilerini ve gündelik hayatını derinden etkiler. Sürekli aşağılanmak, tehdit edilmek, kimlerle görüşeceğinin ya da ne giyeceğinin denetlenmesi, kişiyi yavaş yavaş yalnızlaştırır. Bu deneyimi yaşayan pek çok kişi, yaşadığının gerçekten şiddet sayılıp sayılmadığından emin olamaz ve iz olmadığı için başvurusunun ciddiye alınmayacağından çekinir. Oysa 6284 sayılı Kanun psikolojik şiddeti açıkça şiddet türleri arasında sayar ve koruma için iz aramaz.

Bu yazıda psikolojik şiddetin kanundaki tanımını, hangi davranışların bu kapsamda değerlendirilebileceğini, 6284 sayılı Kanun uyarınca kimlerin nereye başvurabileceğini ve hangi tedbirlerin alınabileceğini anlatıyoruz. Ardından koruma kararı ile ceza davası arasındaki ispat farkını, hangi delillerin işe yarayabileceğini ve psikolojik şiddetin hangi suçları oluşturabileceğini ele alıyoruz. Son bölümde ise tedbir ihlal edilirse yapılacakları ve resmî destek hatlarını bir araya getiriyoruz. Amaç, yaşadıklarınızı adlandırmanıza ve atacağınız adımları kendi hızınızda planlamanıza yardımcı olmaktır.

Psikolojik şiddet kanunda nasıl tanımlanır?

6284 sayılı Ailenin Korunması ve Kadına Karşı Şiddetin Önlenmesine Dair Kanun, şiddeti kişinin fiziksel, cinsel, psikolojik veya ekonomik açıdan zarar görmesiyle ya da acı çekmesiyle sonuçlanan veya sonuçlanması muhtemel hareketler olarak tanımlar. Tanım, bu hareketlere yönelik tehdit ve baskıyı, özgürlüğün keyfî olarak engellenmesini ve toplumsal, kamusal ya da özel alanda gerçekleşen fiziksel, cinsel, psikolojik, sözlü veya ekonomik her türlü tutum ve davranışı da kapsar. Böylece söz ve davranışla verilen zarar, fiziksel şiddetle aynı koruma çerçevesine alınır.

Kanun ev içi şiddeti de ayrıca tanımlar. Buna göre şiddet mağduru ile şiddet uygulayan aynı haneyi paylaşmasa bile, aile veya hane içinde ya da aile bireyi sayılan kişiler arasında yaşanan psikolojik şiddet de koruma kapsamındadır. Bu tanım, evliliği veya birlikteliği sona ermiş kişiler arasında süren baskıyı da içine alır. Kısacası iz bırakmayan, tekrarlanan ve kişiyi korkutan davranışlar, kanunun gözünde koruma gerektiren bir şiddet biçimidir.

Hangi davranışlar psikolojik şiddet sayılabilir?

Adalet Bakanlığının 6284 Uygulama Kılavuzu, psikolojik şiddete örnek olarak baskı yapmayı, sürekli eleştirmeyi, bağırmayı ve kişinin giyimini denetlemeyi sayar. Kılavuz, önleyici tedbirlerin uygulanmasında da psikolojik ve sözlü şiddetin yaygın görünümleri olarak kişiyi aşağılamayı, hakaret etmeyi ve tehdit etmeyi anar. Bu davranışlar tek tek hafif görünse bile, süreklilik kazandığında kişide yoğun korku ve çaresizlik yaratabilir. Değerlendirmede davranışın tekrarı ve mağdur üzerindeki etkisi önem taşır.

• Küçük düşürücü sözler, alay etme ve başkalarının önünde aşağılama
• Kendine, çocuklara veya yakınlara zarar vermekle tehdit etme
• Telefon, sosyal medya ve harcamalar üzerinden sürekli denetim
• Aile ve arkadaşlarla görüşmeyi engelleme, evden çıkışı kısıtlama
• Rızaya aykırı biçimde sürekli takip etme ve iletişim kurmaya çalışma

Kanunun Uygulama Yönetmeliği, tek taraflı ısrarlı takibi de kişinin güvenliğinden endişe edecek biçimde fiziki veya psikolojik açıdan korku ve çaresizlik duygularına sebep olan davranışlar olarak tanımlar. Kılavuz, ani ve tesadüfi gelişen olayların bu kapsamda değerlendirilmediğini, davranışın istenmeyen, rahatsız edici ve devamlılık içeren nitelikte olması gerektiğini vurgular. Bu tür davranışlar ayrıca TCK 123/A kapsamında ayrı bir suç olarak da düzenlenmiştir. Yaşadıklarınızın süreklilik gösterdiğini anlatabilmek için olayları tarih sırasıyla kaydetmek bu nedenle önemlidir.

6284 kapsamında kimler korunur ve nereye başvurulur?

Kanunun amacı, şiddete uğrayan veya uğrama tehlikesi bulunan kadınları, çocukları, aile bireylerini ve tek taraflı ısrarlı takip mağduru olan kişileri korumaktır. Bu nedenle psikolojik şiddete uğrayan bir kadın, eşinden veya eski eşinden şiddet gören bir erkek, ebeveyninden baskı gören bir çocuk ya da kendisini sürekli takip eden bir kişiden korkan herkes bu yoldan yararlanabilir. Başvuru için evli olmak, aynı evde yaşamak veya ilişkinin sürüyor olması aranmaz.

Başvuru aile mahkemesine, Cumhuriyet başsavcılığına, kolluk birimlerine veya mülki amire, yani valilik ya da kaymakamlığa yapılabilir. Kolluk ve savcılık başvuruyu alır ve tedbir talebini aile mahkemesine iletir; acil durumlarda kolluk bazı tedbirleri kendisi de alabilir. Şiddet önleme ve izleme merkezleri de başvuru sürecinde yol gösterir. Başvurunun nasıl yapılacağını adım adım koruma kararı başvurusu yazımızda anlattık. Merkezlerin hizmetlerini şiddet önleme ve izleme merkezi yazımızda ayrıca ele aldık.

Psikolojik şiddete karşı hangi tedbirler alınabilir?

6284 sayılı Kanunun 5. maddesi, hâkimin şiddet uygulayan hakkında verebileceği önleyici tedbirleri sayar. Bu tedbirlerin bir kısmı doğrudan psikolojik şiddeti hedefler. Hâkim, şiddet uygulayanın mağdura yönelik tehdit, hakaret, aşağılama veya küçük düşürme içeren söz ve davranışlarda bulunmamasına ve iletişim araçlarıyla ya da başka yollarla mağduru rahatsız etmemesine karar verebilir. Gerekirse ortak konuttan uzaklaştırma ve yaklaşmama tedbirleri de eklenir. Hâkim bu tedbirlerden birini ya da birkaçını birlikte uygulayabilir.

Bu tedbirlerin yanında mülki amir, mağdur için barınma yeri, geçici maddi yardım ve psikolojik, mesleki, hukuki ve sosyal rehberlik sağlanmasına karar verebilir. Kanun ayrıca çocukları olan veya çalışan kişiler için sınırlı süreyle kreş imkânı sağlanmasını ve hayati tehlike varsa geçici koruma altına alınmayı da öngörür. Bu destekler, şiddetten uzaklaşmak isteyen kişinin hayatını yeniden kurmasını kolaylaştırır. Psikolojik desteğe erişim, iyileşme sürecinin önemli bir parçasıdır ve hukuki başvuruyla birlikte talep edilebilir.

Koruma kararı için delil gerekir mi?

Gerekmez. 6284 sayılı Kanunun 8. maddesine ve Uygulama Yönetmeliğine göre koruyucu tedbir kararı verilebilmesi için şiddetin uygulandığı hususunda delil veya belge aranmaz ve önleyici tedbir kararı gecikmeksizin verilir. Psikolojik şiddetin çoğu zaman tanıksız ve izsiz yaşandığı düşünüldüğünde bu kural büyük önem taşır. Mağdurun yaşadıklarını anlatan beyanı, tedbir kararı için yeterli kabul edilir. Yine de elinizde mesaj veya tanık gibi bilgiler varsa başvurunuza eklemeniz, kararın kapsamının doğru belirlenmesine yardımcı olur.

Tedbir kararları ilk defasında en çok altı ay için verilebilir. Şiddet tehlikesinin sürdüğü anlaşılırsa süre uzatılabilir veya tedbirin şekli değiştirilebilir. Karara karşı tefhim veya tebliğden itibaren iki hafta içinde aile mahkemesine itiraz edilebilir ve itiraz bir hafta içinde kesin olarak karara bağlanır. Bu itiraz hakkı hem mağdur hem de hakkında tedbir verilen kişi için geçerlidir. Tedbir kararının size tebliğ edildiği tarihi not etmeniz, sürelerin takibini kolaylaştırır.

Ceza davasında psikolojik şiddet nasıl ispatlanır?

Koruma kararından farklı olarak ceza yargılamasında bir suçun işlendiğinin delillerle ortaya konması gerekir. Mahkeme mağdurun beyanını diğer delillerle birlikte değerlendirir. Psikolojik şiddetin izi çoğunlukla yazılı ve dijital kayıtlarda, tanıkların gözlemlerinde ve sağlık kayıtlarında kalır. Bu nedenle olayların yaşandığı dönemden itibaren delilleri korumak, ileride şikâyet yoluna gitmeye karar verirseniz büyük kolaylık sağlar. Delillerin bir kısmı zamanla silinebileceği için yedekleme konusunda erken davranmak önem taşır.

• Tehdit veya hakaret içeren mesajlar, e-postalar ve sosyal medya yazışmaları
• Arama kayıtları ve sürekli mesaj atıldığını gösteren ekran görüntüleri
• Olaylara tanık olan komşu, akraba veya arkadaşların beyanları
• Psikolog, psikiyatrist veya hastane kayıtları ve raporları
• ŞÖNİM, ALO 183 veya kolluk başvurularına ait kayıtlar

Dijital delillerde ekran görüntüsü tek başına bırakılmamalı, mesajların bulunduğu cihaz ve hesap da korunmalıdır; gerekirse inceleme bilirkişi aracılığıyla yapılır. Mesajları silmemek, telefonu sıfırlamamak ve hesap şifrelerini güvenli hâle getirmek de bu korumanın parçasıdır. Delillerin bir kopyasını güvendiğiniz bir kişide saklamak, cihazın kaybolması veya zarar görmesi ihtimaline karşı ek bir güvence sağlar. Bu konudaki ayrıntıları ceza davasında dijital delil yazımızda bulabilirsiniz.

Psikolojik şiddet hangi suçları oluşturabilir?

Ceza kanununda psikolojik şiddet adını taşıyan tek bir suç bulunmaz. Ancak bu davranışlar, somut olayın özelliklerine göre farklı suçları oluşturabilir. Bir kişiyi kendisine veya yakınlarına zarar vermekle korkutmak tehdit suçu olarak değerlendirilebilir. Onur ve saygınlığı zedeleyen sözler hakaret suçunu, ısrarla takip etmek ve rızaya aykırı biçimde iletişim kurmaya çalışmak ise ısrarlı takip suçunu gündeme getirebilir. Sürekli rahatsız edici aramalar da huzur ve sükûnu bozma suçu kapsamında incelenebilir.

Sistematik biçimde acı çektiren ve aşağılayan davranışlar ise eziyet suçu (TCK 96) kapsamında değerlendirilebilir. Kanun, bu suçun kadına karşı işlenmesini daha ağır cezayla karşılar ve eşe veya boşandığı eşe karşı işlenmesini ağırlaştırıcı hâl olarak düzenler. Bu suçların bir kısmı şikâyete bağlıdır; şikâyete bağlı suçlarda şikâyet hakkı, fiili ve faili öğrenmeden itibaren altı ay içinde kullanılmalıdır. Hangi suçun söz konusu olduğunu değerlendirmek için bir avukattan bilgi almak yerinde olur.

Tedbir ihlal edilirse ve destek nereden alınır?

Koruma kararına aykırı davranan kişi hakkında hâkim zorlama hapsine karar verir. Zorlama hapsi ilk aykırılıkta üç günden on güne, her tekrarda on beş günden otuz güne kadardır ve toplam süre altı ayı geçemez. Örneğin iletişim yasağına rağmen mesaj atılması da bir ihlaldir. Böyle bir durumda mesajı silmeden saklayın ve vakit kaybetmeden kolluğa veya savcılığa bildirin. Sürecin ayrıntılarını koruma kararının ihlali ve zorlama hapsi yazımızda anlattık.

Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığına bağlı ALO 183 Sosyal Destek Hattı, şiddet ve istismar konusunda yedi gün yirmi dört saat ücretsiz rehberlik ve danışmanlık verir. Acil tehlike anında 112 Acil Çağrı aranabilir; kadınlar İçişleri Bakanlığının KADES uygulamasıyla da kolluğa ihbarda bulunabilir. Şiddet önleme ve izleme merkezleri, yani ŞÖNİM’ler, yedi gün yirmi dört saat çalışır ve psikolojik destek ile hukuki yönlendirme sağlar. Yaşadıklarınızı paylaşmak ve destek istemek, sürecin en değerli adımlarından biridir.

Psikolojik şiddeti belgelemek için 6 adımlık kayıt ve başvuru planı

Psikolojik şiddet çoğu zaman tek bir büyük olaydan çok, zamana yayılan küçük olaylarla ortaya çıkar. Bu nedenle psikolojik şiddetin ispatı, büyük ölçüde olayların ne kadar düzenli kaydedildiğine bağlıdır. Koruma kararı için delil aranmasa da, ileride ceza şikâyetinde bulunmaya karar verirseniz bu kayıtlar anlatımınızı destekler. Aşağıdaki altı adım, yazıda anlatılan tedbirleri ve ispat yollarını birbirine bağlayan bir çalışma planıdır: ne yazacağınızı, neyi nasıl saklayacağınızı, başvuruya hangi dosyayla gideceğinizi ve karardan sonra hangi tarihleri izleyeceğinizi sırasıyla gösterir.

1. Psikolojik şiddet için olay günlüğü tutun. Her olay için ayrı bir kayıt açın ve tarih, saat, yer, söylenen sözleri mümkün olduğunca aynen, olayı duyan veya gören kişileri ve olayın sizde bıraktığı etkiyi kısaca yazın. Psikolojik şiddet çoğu zaman süreklilik gösterdiği için, aynı davranışın kaç kez tekrarlandığını görmek değerlendirmede önem taşır. Olaydan sonra kiminle konuştuğunuzu da ekleyin; bu kişiler ileride tanık olarak dinlenebilir. Günlüğü karşı tarafın erişemeyeceği bir yerde, şifreli bir cihazda veya güvendiğiniz bir kişide saklayın.
2. Dijital izleri koruyun. Psikolojik şiddetin izi çoğu zaman telefonunuzda kalır. Size gönderilen tehdit, hakaret veya sürekli denetim içeren mesajları silmeyin ve telefonunuzu sıfırlamayın. Ekran görüntülerini gönderenin adı, tarih ve saat görünecek biçimde alın ve görüntüleri düzenlemeden saklayın. Mesajların bulunduğu cihazı ve hesabı da koruyun, çünkü gerektiğinde bilirkişi incelemesi yapılabilir. Hesap şifrelerinizi değiştirin, ortak kullanılan cihazlardaki açık oturumları kapatın ve bir yedeği güvendiğiniz bir kişiye bırakın. Gizli kayıt almayı düşünüyorsanız önce bir avukata danışın.
3. Tanık ve destek kayıtlarını listeleyin. Olaylara tanık olan komşu, akraba veya arkadaşlarınızın adlarını, sizi nereden tanıdıklarını ve hangi olayı gördüklerini bir listede toplayın. ŞÖNİM, ALO 183 veya kolluğa daha önce başvurduysanız başvuru tarihlerini not edin. Psikolog, psikiyatrist veya hastane görüşmeleriniz varsa randevu tarihlerini ve aldığınız raporların örneklerini saklayın. Bu kayıtlar zorunlu tutulmaz, ancak psikolojik şiddetin üzerinizdeki etkisini gösteren değerli belgeler arasında yer alabilir.
4. Başvuru dosyanızı hazırlayın. Aile mahkemesine, savcılığa, kolluğa ya da mülki amire giderken kimlik kartınızı, günlüğünüzün kısa bir özetini, mesajların çıktısını veya kopyasını ve tanık listenizi yanınıza alın. Anlatırken her davranışı istediğiniz tedbirle eşleştirin: aşağılama ve tehdit için bu söz ve davranışlarda bulunmama, sürekli arama için iletişim araçlarıyla rahatsız etmeme, iş yerine gelme için yaklaşmama tedbiri gibi. Barınma, psikolojik destek veya kreş ihtiyacınızı da açıkça söyleyin. Psikolojik şiddet başvurusunda tedbir için delil aranmaz; dosya yalnızca anlatımınızı kolaylaştırır.
5. Kararı ve tarihleri takip edin. Kararın bir örneğini alın ve her zaman yanınızda bulundurun. Tebliğ tarihini not edin; karara karşı tefhim veya tebliğden itibaren iki hafta içinde aile mahkemesine itiraz edilebilir. Tedbir ilk defasında en çok altı ay için verildiğinden bitiş tarihini takviminize yazın ve tehlike sürüyorsa süre dolmadan uzatma isteyin. Psikolojik şiddet nedeniyle ceza şikâyetinde bulunmayı düşünüyorsanız, şikâyete bağlı suçlarda fiili ve faili öğrenmeden itibaren işleyen altı aylık süreyi de aynı takvimde izleyin.
6. İhlalleri kaydedin ve bildirin. İletişim yasağına rağmen gelen bir mesaj ya da yaklaşmama kararına rağmen evinize veya iş yerinize gelinmesi tedbirin ihlalidir. Mesajı silmeden saklayın, olayı tarih ve saatiyle günlüğünüze ekleyin ve vakit kaybetmeden kolluğa veya savcılığa bildirin. Aykırılık hâlinde hâkim zorlama hapsine karar verir. Kayda geçen her ihlal, hem uzatma talebinizi destekler hem de süren psikolojik şiddetin resmî kayıtlarda görünür olmasını sağlar. Acil tehlikede 112’yi arayın; kadınlar KADES uygulamasını da kullanabilir.

Bu plan, psikolojik şiddet gibi izi kolayca görülmeyen bir deneyimi adım adım görünür kılmayı amaçlar. Koruma kararı ile ceza davası farklı ispat kurallarına bağlıdır: ilki için anlatımınız yeterli kabul edilirken ikincisinde delillerin bütünü değerlendirilir. Düzenli tuttuğunuz kayıtlar, iki yolu aynı anda ya da farklı zamanlarda kullanmak istediğinizde size esneklik sağlar. Psikolojik şiddete karşı hangi suçların gündeme gelebileceği konusunda bir avukattan bilgi almanız, ŞÖNİM ve ALO 183 aracılığıyla psikolojik destek istemeniz de bu planın doğal parçalarıdır.

Psikolojik Şiddet Hakkında Merak Edilenler

Yazıyı hazırlayan

Av. Gülşah Mutlu

Ankara Barosuna kayıtlı avukat (sicil 16495), Çankaya Üniversitesi Hukuk Fakültesi 2002 mezunu. Ceza hukuku ve ceza muhakemesi alanında, özellikle suç mağdurları ve yakınları adına şikâyet, katılma ve kanun yolu süreçlerinde vekillik yapmaktadır.

Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır, somut durum için hukuki danışmanlık alınmalıdır.