Trafik Kazasında Kusur Oranı Nasıl Belirlenir? Asli Kusur Hâlleri ve Kusur Raporuna İtiraz

Son mevzuat kontrolü: 28 Eylül 2026Hazırlayan: Av. Gülşah MutluDayanak: mevzuat.gov.tr ve Resmî Gazete

Çankaya’da ışıklı bir kavşakta iki araç çarpıştığında, iki sürücü de diğerini suçlar ve kaza sonrası tutulan tutanağa “yüzde 75 – yüzde 25” gibi bir kusur oranı yazılır. Bu rakam, bilirkişi tarafından yapılan hesaplamanın sonucudur ve hem ceza dosyasında hem tazminatta belirleyici olur.

Kusur oranı, kazaya karışan her sürücünün, yayanın veya araç sahibinin kazadaki payının oransal ifadesidir. Aşağıda Karayolları Trafik Kanunu’ndaki asli kusur hâlleri, oranın nasıl belirlendiği, cezaya ve tazminata etkisi ve rapora itirazın yolları anlatılıyor.

Trafik kazasında kusur oranı nedir, kim belirler?

Kanun, kusur oranının yüzde kaç olacağını bir tabloyla vermez. Karayolları Trafik Kanunu’nun 84. maddesi yalnızca belirli davranışları asli kusur sayar ve bundan sonrası için kusur oranının “yönetmelikte belirtilen esaslara göre” tespit edileceğini söyler. Bu nedenle oranı belirleyen kişi, uzmanlığı olan bilirkişidir; kusur raporu bu hesabı taşıyan belgedir.

Kazaya olay yerinde el koyan trafik zabıtası kaza tespit tutanağı düzenler; usul kanunlarına göre görevlendirilirse trafik kazalarında bilirkişilik de yapabilir (2918 m.83). Dava açıldığında ise mahkeme, bölge listesindeki bilirkişi veya resmî bilirkişi gibi uzmanlardan rapor alır (CMK 63–64). Tutanaktaki oran, hâkimi bağlamaz; hâkim raporu diğer delillerle birlikte serbestçe takdir eder (CMK 217/1).

Ankara’daki bir kaza dosyasında soruşturma Ankara Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından yürütülür; savcılık da, kaza yerindeki tutanaklara, kamera kayıtlarına ve bilirkişi görüşüne başvurarak kusuru belirler. Konunun ceza boyutu taksirli suçlar çatısı altında iş kazası ve taksirli suçlar sayfasında da özetlenmiştir.

Asli kusur hâlleri nelerdir?

Kanun, trafik kazasında sürücünün asli kusurlu sayılacağı hâlleri 84. maddede listeler. Sürücü bu davranışlardan birini yapmışsa ve kazaya karışan başka bir sürücü aynı davranışı yapmamışsa, ana kusur ona yüklenir. En sık karşılaşılan örnekler şunlardır:

Listede ayrıca taşıt giremez işaretli yola girme, bölünmüş yolda karşı yönden gelen trafiğin şeridine girme, kaplamanın dar olduğu yerlerde geçiş önceliğine uymama ve yerleşim dışında taşıt yolunda park etme veya duraklama gibi hâller de yer alır (2918 m.84/a–l). Kavşak kuralları için ayrıca 57. maddeye bakılır; örneğin tali yoldan anayola çıkan sürücü anayoldan gelene yol vermek zorundadır (2918 m.57/b-5).

Kusur oranı yüzde olarak nasıl belirlenir?

Birden fazla sürücü asli kusur hâllerinden birini yapmışsa veya kaza bu listenin dışındaki kurallara, yasaklara ve talimatlara uyulmamasından doğmuşsa, kusur oranı yönetmelikteki esaslara göre tespit edilir (2918 m.84, son fıkra). Kanunda “tali kusur” diye ayrı bir kavram tanımlanmamıştır; uygulamada bu terim, asli kusur derecesine ulaşmayan ihlalleri anlatmak için kullanılır.

Diyelim ki Etimesgut’ta bir sürücü kırmızı ışıkta geçti; karşı yönden gelen diğer sürücü ise izin verilen hız sınırının üzerinde seyrediyordu. Bu olayda birinci sürücünün asli kusuru kesindir, ikincinin hız ihlali ise kusur oranına yansır. Bilirkişi, olay yerinin krokisine, iz ve hasar dağılımına, kamera ve tanık beyanlarına bakarak bir oran belirler.

1. Kaza tespit tutanağı alınır. Trafik zabıtası kazanın oluş nedenlerini, iz ve delilleri belirler (2918 m.83).
2. Deliller toplanır. Kroki, fotoğraf, kamera görüntüsü, araç incelemesi ve tanık beyanları dosyaya girer.
3. Bilirkişi görevlendirilir. Atama kararında cevaplanacak sorular ve süre yazılır (CMK 66/1).
4. Rapor hazırlanır. Her sürücünün kusuru ve oranı gerekçesiyle gösterilir (CMK 67/1).
5. Hâkim raporu değerlendirir. Rapor diğer delillerle tartılır; itiraz varsa bilirkişi dinlenebilir veya yeni rapor alınabilir (CMK 67/5, 68/1).

Kusur oranı ceza davasında cezayı nasıl etkiler?

Taksirle işlenen suçtan verilecek ceza failin kusuruna göre belirlenir (TCK 22/4); birden fazla kişinin taksirle işlediği suçta herkes kendi kusurundan sorumludur ve cezası kusuruna göre ayrı ayrı belirlenir (TCK 22/5). Hâkim cezayı belirlerken failin taksire dayalı kusurunun ağırlığını da göz önünde bulundurur (TCK 61/1-f). Yani oran, doğrudan “kaç yıl” demek değildir; ceza aralığı içindeki yeri etkiler.

Bilinçli taksir hâli, yani failin öngördüğü neticeyi istememesine karşın meydana gelmesi, cezanın üçte birinden yarısına kadar artırılmasına yol açar (TCK 22/3). Kazanın bir kişinin ölümüne yol açtığı durumda temel ceza iki yıldan altı yıla kadar hapistir; birden fazla ölüm veya ölümle birlikte yaralanma varsa iki yıldan on beş yıla kadar çıkar (TCK 85). Ölümlü kazalarda ayrıntı için taksirle öldürme yazısı okunabilir.

Taksirle yaralamada ceza dört aydan iki yıla kadar hapis veya adli para cezasıdır; birden fazla kişinin yaralanması hâlinde dokuz aydan beş yıla kadar hapis verilir (TCK 89/1, 89/4). Bu sınırlar 7571 sayılı Kanunla 25.12.2025’te yükseltildi. Kaza bu tarihten önce olmuşsa, eski ve daha hafif hükmün lehe kanun olarak değerlendirilmesi gerekir (TCK 7/2).

Kusur oranı tazminata ve sigortaya nasıl yansır?

Motorlu aracın işletilmesi bir kimsenin ölümüne, yaralanmasına veya bir şeyin zarara uğramasına sebep olursa işleten sorumludur; işleten, sürücünün kusurundan kendi kusuru gibi sorumlu olur (2918 m.85). Zarar görenin kusuru ise işletenin sorumluluğunu doğrudan kaldırmaz; hâkim durum ve şartlara göre tazminat miktarını indirebilir (2918 m.86/2; TBK 52).

Birden çok araç karıştığında, bedensel zarara uğrayan işletenin zararı, kazaya katılan araçların işletenleri arasında kendilerine düşen kusur oranına göre paylaşılır (2918 m.89). Zorunlu mali sorumluluk sigortası ise hak sahibinin kendi kusuruna denk gelen tazminat taleplerini teminat dışında bırakır (2918 m.92/g). Bu nedenle oranın yüzdelik farkı, tazminat tutarında da fark yaratır.

Hukuk hâkimi, zarar verenin kusurunun bulunup bulunmadığına karar verirken ceza hukukunun sorumluluk hükümleriyle bağlı değildir ve ceza hâkiminin beraat kararıyla da bağlı olmaz (TBK 74). Aynı kazada ceza ve tazminat dosyalarında farklı kusur değerlendirmeleri bu yüzden mümkündür. Tazminat tarafı için ayrı mevzuat ve süreler geçerlidir.

Kusur raporuna itiraz nasıl yapılır?

Kusur raporu bilirkişi raporudur; dolayısıyla CMK 67’nin kuralları geçerlidir. Rapor tamamlandığında ilgililere yeni bilirkişi incelemesi yapılması veya itirazların bildirilmesi için süre verilir; istemler reddedilirse üç gün içinde gerekçeli karar verilir (CMK 67/5). Uzmanından bilimsel mütalaa alınabilir ve bunun için ayrıca süre istenemez (CMK 67/6).

İtirazı güçlendiren noktalar çoğunlukla somuttur: kroki ile hasar uyuşmuyorsa, kamera kaydı rapora yansımamışsa, tanık beyanı değerlendirilmemişse veya sürücülerin hızının hesabı açıklanmamışsa bunlar dilekçede tek tek yazılır. Hâkimin hukuki nitelendirmesini yapan veya hukuki sonuç çıkaran bilirkişi ise sınırı aşmış olur (CMK 67/3).

Hukuk davalarında rapor tebliğinden itibaren iki hafta içinde eksiklerin tamamlanması veya yeni bilirkişi atanması istenebilir (HMK 281/1). Ceza dosyasında ise süreyi mercii belirler. Kusur raporuna karşı yeni rapor istemi ve genel çerçeve, ceza hukuku ve ceza muhakemesi sayfasında da bulunabilir.

Kusur Oranı Hakkında Merak Edilenler

Yazıyı hazırlayan

Av. Gülşah Mutlu

Ankara Barosuna kayıtlı avukat (sicil 16495), Çankaya Üniversitesi Hukuk Fakültesi 2002 mezunu. Ceza hukuku ve ceza muhakemesi alanında; soruşturma, kovuşturma ve kanun yolu aşamalarında müdafilik ve vekillik yapmaktadır.

Bu yazı genel bilgi vermek amacıyla hazırlanmıştır; somut bir dosya için suç tarihi, deliller ve yürürlükteki mevzuat birlikte incelenmelidir.