Uyuşturucu Maddelerin Murakabesi Hakkında Kanun: Üretici, Eczacı ve Araç Sahibi İçin Pratik Rehber

Gözden geçirme: 28 Eylül 2026Hazırlayan: Av. Gülşah MutluDayanak: mevzuat.gov.tr ve Resmî Gazete

Bir maddenin uyuşturucu sayılıp sayılmayacağını hangi metin belirler? Sorunun cevabı, 1933 tarihli uyuşturucu maddelerin murakabesi hakkında kanun ile başlar. 2313 sayılı bu Kanun, suç ve ceza tarif etmekten çok bir denetim çerçevesi kurar: hangi maddelerin kontrole tabi olduğunu, kimlerin bu maddeleri alıp satabileceğini, ele geçirilen maddenin nasıl saklanıp imha edileceğini ve kenevir yetiştiriciliğinin hangi izne bağlı olduğunu düzenler.

Bu yazıyı, Kanunla doğrudan karşılaşabilecek kişilerin gözünden kurduk: kenevir ekmek isteyen bir üretici, reçeteli ilaç satan bir eczacı, aracı başkası tarafından uyuşturucu taşımak için kullanılan bir araç sahibi ve dosyasında numune tartışması bulunan bir şüpheli.

Uyuşturucu maddelerin murakabesi hakkında kanun kimleri ilgilendirir?

Kanunun ilk maddeleri, tıbbi afyon, morfin, kokain ve bunların türevleri gibi maddelerin ithal, ihraç ve yurt içi satışını Sağlık Bakanlığının (metindeki eski adıyla Sıhhat ve İçtimai Muavenet Vekaleti) denetimine bağlar. Müstahzar afyonun hazırlanması ve satışı yasaktır (m. 2). Yalnızca esrar yapmak için kenevir ekmek ve esrarın her türlü hazırlanması, ithali, ihracı ve satışı da yasaklanmıştır (m. 3).

Kanunun muhatapları dört grupta toplanabilir:

• Eczacılar ve ecza ticarethaneleri: Kontrole tabi maddelerin yurt içinde satışı yalnızca bunlara bırakılmıştır (m. 7, 15).
• Kenevir yetiştiricileri: Her amaçla yapılan yetiştiricilik izne tabidir (m. 23).
• Kolluk, gümrük ve savcılık: Ele geçirilen maddenin zaptı, örneklenmesi ve saklanması bu Kanuna göre yürür (m. 20–22).
• Şüpheli, sanık ve üçüncü kişiler: Numune, müsadere ve araca elkoyma kuralları doğrudan onların haklarını etkiler.

Kontrol listesi nasıl genişler ve suç tarihi neden belirleyicidir?

Birinci maddede adı sayılmayan, fakat bilimsel incelemeler sonucunda zararlı olduğu ve bağımlılık yaptığı anlaşılan maddeler de Cumhurbaşkanı kararıyla Kanun kapsamına alınır (m. 19). Yetki, 700 sayılı KHK ile “İcra Vekilleri Heyeti” yerine Cumhurbaşkanına verilmiştir. Konsolide metnin dipnotlarında 2013’ten bu yana çok sayıda karar yer alır; en yenilerinden biri 09.01.2026 tarihli 10851 sayılı Cumhurbaşkanı Kararıdır. 13.06.2026 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanan 11418 sayılı Karar da listeye yeni maddeler eklemiştir.

Bu yöntemin sonucu şudur: Bir maddenin bugün listede olması, dün de listede olduğu anlamına gelmez. Diyelim ki bir kişi, Mart 2026’da henüz hiçbir kararla kapsama alınmamış yeni bir sentetik maddeyi bulundurdu ve madde Haziran’da listeye eklendi. İşlendiği zaman yürürlükte bulunan kanuna göre suç sayılmayan bir fiilden dolayı kimseye ceza verilemez (TCK m. 7/1). Maddenin fiil tarihinde başka bir düzenlemeyle kontrol altında olup olmadığı ise ayrıca incelenmelidir.

Ele geçirilen maddede örnek alma, müsadere ve imha nasıl işler?

Gümrükte, satış sırasında ya da yetkisi olmayan birinin yanında bulunan uyuşturucu madde tutanakla zaptedilir ve delil niteliğiyle savcılığın gözetiminde saklanır (m. 20/1). Cinsinin, niteliğinin ve miktarının kesin olarak saptanması için analize yetecek kadar örnek alınır ve laboratuvara gönderilir.

05.04.2023’te yürürlüğe giren 7445 sayılı Kanun bu aşamayı yeniden düzenledi. Laboratuvarın kesin raporu geldikten sonra, yönetmelikte gösterilen biçimde bir miktar örnek ayrılır; bu koşulla müsadereye, soruşturma hangi evrede olursa olsun, sulh ceza hâkimliği hükmedebilir. Müsadere edilen madde mühürlü olarak mülki amirliğe teslim edilir. Ayrılan örnek için farklı kural işler: onun müsaderesine esas hükümde karar verilir ve mülki amirliğe verilmesi kararın kesinleşmesini bekler. Müsadere edilen maddeler, valinin görevlendirdiği yetkilinin başkanlığında ve savcı nezaretinde kurulan bir heyetin huzurunda yok edilir (m. 21).

1. Zapt tutanağını inceleyin. Tutanakta maddenin görünüşü, ambalajı ve tartım sonucu yazılı olmalıdır.
2. Örneklemenin yapıldığını teyit edin. Analize gönderilen ve saklanan örneklerin ayrı ayrı kaydedildiğini kontrol edin.
3. Raporu tartım bilgileriyle karşılaştırın. Net miktar ile saf etken madde miktarı arasındaki farkı not edin.
4. Kesinleşmeye kadar örneğin korunduğunu unutmayın. Saklanan örnek, gerektiğinde yeniden inceleme talebine dayanak olur.

Kanunun geçici 2. maddesi, bu usulün 05.04.2023’ten önce elkonulan maddelere de uygulanacağını, örnek alınmamış dosyalarda yeterince örnek alınacağını öngörür.

Aracı elkonulan üçüncü kişi ne yapabilir?

Uyuşturucu imal ve ticareti suçunda kullanılan araca, CMK m. 128/4’e göre sicile şerh verilerek elkonulur (Ek m. 2). Aracın sahibi suçla ilgisi olmayan bir kişi olabilir: aracını arkadaşına ödünç veren biri, bir kiralama şirketi ya da aracı satış sözleşmesi tamamlanmamış bir satıcı gibi.

Kanun bazı hâllerde aracın sahibine doğrudan iade edilmemesini öngörür: dosya sürerken aracın aynı suçta yeniden kullanılması, yurt içinde tescilli olmaması, içinde önemli miktar veya değerde uyuşturucu bulunması ya da suçu kolaylaştıran gizli bölme gibi bir tertibat taşıması. Bu durumda sahip, aracın değeri kadar teminatı elkoymadan itibaren otuz gün içinde Hazine ve Maliye Bakanlığına (metindeki adıyla Maliye Bakanlığı) yatırırsa aracı geri alabilir. Değer, kara araçlarında kasko değeri esas alınarak hesaplanır.

Bu kurala ilişkin bir iptal kararı da vardır. Anayasa Mahkemesinin 2020/98 esas, 2022/87 karar sayılı ve 20.07.2022 günlü kararı, teminat verilmezse aracın beklemeden tasfiyesini öngören cümleyi (c) bendi ve satış dışı tasfiye yöntemleri yönünden iptal etmiştir; iptal 17.08.2022’de yürürlüğe girmiştir.

Kenevir yetiştiren üretici hangi sınırlara tabidir?

Kenevir hangi amaçla yetiştirilirse yetiştirilsin izin gerekir. Lif, tohum veya sap almak için yapılan tarım da, ilaç ve sağlık ürünü ya da uyuşturucu etkisi taşımayan bakım ve destek ürünleri için çiçek ve yaprak üretimi de Tarım ve Orman Bakanlığının onayına bağlıdır (m. 23/1). Tıbbi ve benzeri ürünler için yapılan yetiştiricilik Toprak Mahsulleri Ofisi tarafından yapılır veya yaptırılır; gerektiğinde Cumhurbaşkanınca belirlenen kota doğrultusunda gerçek ve tüzel kişilere de yaptırılabilir.

21.07.2025 tarihli 7557 sayılı Kanun iki yenilik getirdi. Kenevirden elde edilen tıbbi ürünler, sağlık ürünleri, kişisel bakım ve destek ürünlerinin ruhsatlandırma veya takip sistemine kaydı Sağlık Bakanlığınca yapılır. Bu ürünler yalnızca eczanelerden satılabilir.

Belgesiz ekim suçunda yalnızca adli para cezası öngörüldüğünden, savcılığın bildirimi üzerine belirlenen tutar on gün içinde ödenirse kamu davası açılmaz (TCK m. 75/1). Önödeme, müsadereye ilişkin hükümleri etkilemez (m. 75/5). Bu yol, uzlaştırmadan farklı olarak karşı tarafın onayına bağlı değildir.

Eczane ve ecza depoları için yükümlülükler nelerdir?

Kontrole tabi maddelerin perakende ve reçeteyle satışı yalnızca eczanelerde yapılır. Depolar ise yalnızca toptan çalışır; alıcıları eczane, laboratuvar ve resmî kuruluşlarla sınırlıdır (m. 15). Her satış için alıcıdan belge alınır ve bu belgeler beş yıl saklanır (m. 17).

• Bu kişiler dışındakilere satış yapan ecza ticarethanesi sahip ve sorumlu müdürleri ile reçetesiz satış yapan eczacılar TCK’nın ilgili hükümlerine göre cezalandırılır (m. 24).
• Satış belgesini hiç almayan ya da beş yıl muhafaza etmeyen, kanunda öngörülen defterleri tutmayan depoların sahip ve sorumlu müdürleri için mülki amir 500–2.000 TL idari para cezası uygular (m. 25).
• Kayıtları düzensiz tuttuğu için tekrar tekrar mahkûm olanlar, geçici veya sürekli olarak uyuşturucu madde alım satımından men edilebilir (m. 26).

Kanundaki idari para cezası tutarları nominal rakamlardır; uygulanacak güncel tutar yeniden değerleme ile ayrıca hesaplanmalıdır.

Uyuşturucu maddelerin murakabesi hakkında kanun ile TCK nasıl iş bölümü yapar?

Kanun, hangi maddenin kontrole tabi olduğunu söyler; bu maddelerle işlenen suçların cezası ise büyük ölçüde Türk Ceza Kanunundadır. Ruhsatsız imal, ithal ve ihraç TCK m. 188/1’de 20–30 yıl hapisle, ülke içinde satış, nakil ve bulundurma m. 188/3’te on yıldan az olmamak üzere hapisle karşılanır. Kullanmak için bulundurma ise m. 191’de düzenlenir; bu suçta şüpheli hakkında beş yıl süreyle kamu davasının açılmasının ertelenmesine karar verilir.

Ek madde 1 ise 1988 tarihli BM Sözleşmesinin Tablo I ve II’sindeki öncül kimyasalları kapsar. Bu maddelerin izinsiz imali, ithali, nakli, bulundurulması veya satışı 10.000–100.000 TL idari para cezası ve mülkiyetin kamuya geçirilmesiyle sonuçlanır. Aynı fiil uyuşturucu imalatında kullanılmak amacıyla yapılmışsa TCK m. 188 uygulanır. Ceza hükümlerinin ayrıntısı için uyuşturucu ticareti ve kullanmayı kolaylaştırma yazılarımıza, suç grubunun bütününü görmek için ise kamu sağlığına karşı suçlar başlıklı yazı yardımcı olur.

Uyuşturucu Maddelerin Murakabesi Hakkında Kanun: Sık Sorulanlar

Soruşturma veya kovuşturma aşamasındaki dosyalar hakkında ceza hukuku çalışma alanımızın tanıtım sayfasında da genel bilgi bulunuyor.

Yazıyı hazırlayan

Av. Gülşah Mutlu

Ankara Barosuna kayıtlı avukat (sicil 16495), Çankaya Üniversitesi Hukuk Fakültesi 2002 mezunu. Ceza hukuku, uzlaştırma ve arabuluculuk süreçlerinde çalışmaktadır.

Bu yazı genel bilgi vermek amacıyla hazırlanmıştır; somut bir dosya için suç tarihi, deliller ve yürürlükteki mevzuat birlikte incelenmelidir.