Verileri Yok Etmeme Suçu (TCK 138): Kimler Sorumlu, CMK Kayıtları ve Silme Talebi

Gözden geçirme: 28 Eylül 2026Hazırlayan: Av. Gülşah MutluDayanak: mevzuat.gov.tr ve Resmî Gazete

Verileri yok etmeme suçu, saklama için kanunda öngörülen zaman geçtikten sonra, imhadan sorumlu kişinin veriyi ortadan kaldırmayıp sistemde bırakmasıdır. TCK 138’de düzenlenen bu suç, bölümdeki diğer suçlardan farklı olarak bir şey yapmayı değil, yapılması gerekeni yapmamayı cezalandırır. Kısacası burada fail, hareketsiz kalarak suç işler.

Yazıda önce kimin bu yükümlülük altında olduğunu ve sürenin nereden geldiğini açıklıyoruz. Ardından ceza muhakemesinde yok edilmesi gereken kayıtları, 2026 yılında değişen genetik inceleme kurallarıyla birlikte ele alıyoruz. Verilerinin silinmesini isteyen kişinin izleyebileceği yol ve kurumların uygulamada dikkat edebileceği noktalar da yazının devamında yer alıyor.

Verileri yok etmeme suçunda fail kimdir?

Bu suçun faili herkes olamaz. TCK 138/1 yalnızca imha görevini üstlenmiş kişileri cezalandırır; sıradan bir kullanıcı ya da veriye tesadüfen ulaşan biri bu suçun faili olamaz. Yükümlülük bir kanundan, görev tanımından ya da veri sorumlusunun iç düzenlemesinden kaynaklanabilir. Bir şirkette imha sürecinden sorumlu tutulan çalışan, bir kurumun arşiv ve bilgi işlem birimindeki görevli ya da adli bir kaydı yok etmekle görevli personel bu çerçevede düşünülebilir.

Verileri yok etmeme suçu ihmal yoluyla işlenir. Süre dolmuş, yükümlülük doğmuş, ancak görevli kişi gereğini yapmamıştır. Suçun kasten işlenmesi gerekir; yani failin sürenin dolduğunu ve silme yükümlülüğünün kendisine ait olduğunu bilmesi aranır. Taksirle işlenen fiiller ancak kanunda açıkça öngörülmüşse cezalandırıldığından (TCK 22/1), unutkanlık veya teknik bir hata tek başına bu suçu oluşturmaz.

Saklama süresi nereden gelir?

TCK 138 süreyi kendisi belirlemez, “kanunların belirlediği sürelere” gönderme yapar. Kişisel veriler bakımından temel dayanak KVKK’dır. KVKK 4/2-d’deki ilkeye göre bir veri, ya ilgili mevzuatın gösterdiği süre ya da işleme amacının gerektirdiği süre boyunca saklanabilir; bu sürenin ötesi için dayanak kalmaz. KVKK 7/1 ise işlenmelerini gerektiren sebepler ortadan kalktığında verilerin veri sorumlusu tarafından resen ya da ilgilinin talebiyle silinmesini, yok edilmesini veya anonim hâle getirilmesini ister.

İki kanun arasındaki bağlantıyı KVKK 17/2 kurar. KVKK 7’deki yükümlülüğe rağmen veriyi silmeyen ya da anonimleştirmeyen kişi, cezası bakımından TCK 138’e tabidir. Silme ve imhaya ilişkin başka kanunlardaki hükümler ise saklıdır (KVKK 7/2). Bu nedenle bir kaydın ne zaman silinmesi gerektiği, önce o veriyi düzenleyen özel mevzuata, sonra işleme amacına bakılarak belirlenir.

Verileri yok etmeme suçunda ceza ne zaman iki katına çıkar?

Temel hâlde hâkim, alt sınırı bir, üst sınırı iki yıl olan bir hapis aralığında hareket eder. İmhası bizzat ceza muhakemesi kurallarından doğan bir kayıt söz konusuysa (TCK 138/2) bu sınırlar ikiye katlanır ve dört yıla kadar ulaşır. Bu fıkra 2014’te 6526 sayılı Kanunla eklenmiştir. Aşağıdaki tablo, CMK’daki başlıca yok etme yükümlülüklerini özetler.

7589 sayılı Kanunla CMK 80’e eklenen yeni hükümler, genetik inceleme sonuçlarının kimlik bilgilerinden arındırılmış olarak mahsus bir sistemde tutulmasını ve ilgili kişinin, saklama amacının ortadan kalkması veya haklı bir neden bulunması hâlinde bu bilgilerin silinmesini hâkim ya da mahkemeden isteyebilmesini düzenler. Yeni sistemin işleyişi, Adalet ve İçişleri bakanlıklarınca çıkarılacak yönetmelikle belirlenecektir.

Silme, yok etme ve anonimleştirme aynı şey mi?

Değildir ve fark uygulamada önem taşır; verileri yok etmeme suçu tartışmalarında hangi işlemin yapıldığı sıkça sorgulanır. Aynı yönetmeliğin 8. maddesine göre silmede veri, onu kullanan çalışanlar için artık ulaşılamaz ve yeniden kullanılamaz olur. 9. maddeye göre yok etmede ise veriye kimse ulaşamaz, veri geri döndürülemez. Anonim hâle getirme ise KVKK 3/1-b’ye göre verinin başka verilerle eşleştirilse bile hiçbir surette belirli bir kişiyle ilişkilendirilemeyecek hâle getirilmesidir.

TCK 138 metni “yok etme” ifadesini kullanırken KVKK 17/2 silme ve anonimleştirmeyi de anar. Bu yüzden bir verinin yalnızca görünür listeden kaldırılıp arka planda tam hâliyle tutulmaya devam etmesi, yükümlülüğün yerine getirildiği anlamına gelmeyebilir. Hangi yöntemin yeterli olduğu, verinin niteliği ve ilgili mevzuata göre belirlenir.

Verilerinin silinmesini isteyen kişi ne yapabilir?

Diyelim ki üyeliğini yıllar önce sonlandırdığınız bir alışveriş sitesinden hâlâ size özel kampanya mesajları geliyor ve sipariş geçmişiniz duruyor. Böyle bir durumda izlenebilecek yol aşağıdadır. Bu durumda hem KVKK hakları hem de ceza yolu gündeme gelebilir.

1. Silme talebini yazılı iletin. KVKK 11/1-e, 7. madde çerçevesinde verilerin silinmesini veya yok edilmesini isteme hakkı tanır. Talebin tarihini belgeleyin.
2. Otuz günü bekleyin. Veri sorumlusu talebi en geç otuz gün içinde ücretsiz sonuçlandırır (KVKK 13/2).
3. Kurul’a başvurun. Cevap olumsuz, yetersiz ya da hiç gelmemişse cevabı öğrenmenizden itibaren otuz, başvurunuzdan itibaren en geç altmış gün içinde Kurul’a şikâyette bulunabilirsiniz (KVKK 14).
4. Suç duyurusunu değerlendirin. Bu suç için şikâyet şartı bulunmadığından, savcılığa yapılacak bir bildirim soruşturmanın başlaması için yeterlidir.

Verileri yok etmeme suçunda şikâyet, uzlaştırma ve zamanaşımı

TCK 139 bu suçu şikâyete bağlı suçların dışında tutar. Savcılık fiili öğrendiğinde kendiliğinden soruşturma yapar; mağdurun vazgeçmesi dosyayı kapatmaz. TCK 138, CMK 253/1-b’de uzlaştırmaya açık olarak sayılan suçlar arasında da yer almaz. Yalnızca adli süreçteki çocuklar bakımından CMK 253/1-c’deki üç yıllık sınır ayrıca değerlendirilebilir. Önödeme ise cezanın üst sınırı altı ayı aştığından uygulanmaz.

Dava zamanaşımı hem temel hâlde hem de ikinci fıkra hâlinde sekiz yıldır, çünkü iki durumda da üst sınır beş yılı aşmaz (TCK 66/1-e). İhmali bir suçta sürenin hangi tarihten itibaren işlemeye başlayacağı ise tartışmaya açık bir konudur. TCK 137’deki artırım, madde sıralaması gereği verileri yok etmeme suçuna uygulanmaz görünmektedir.

Hükmolunan ceza bir yıl veya daha az ise seçenek yaptırıma çevirme (TCK 50), iki yıl veya daha az ise erteleme (TCK 51) ve 7589 sayılı Kanunla yeniden düzenlenen CMK 231 uyarınca hükmün açıklanmasının geri bırakılması gündeme gelebilir. Eski tarihli olaylarda, 2014’teki ceza artışı nedeniyle failin lehine olan kanun uygulanır (TCK 7/2).

Kurumlar için uygulama notları

İmha yükümlülüğünü kâğıt üzerinde bırakmamak için birkaç basit adım işe yarar. Önce hangi birimde hangi verilerin tutulduğunu gösteren bir envanter çıkarılır; envanter olmadan neyin ne zaman silineceğini bilmek mümkün değildir. Her veri kategorisi için saklama süresinin dayanağını yazılı hâle getirmek, periyodik imha tarihlerini takvime bağlamak ve imhadan sorumlu kişiyi açıkça belirlemek, sorumluluğun kimde olduğunu netleştirir. Yedek sistemlerde kalan kopyaların nasıl ele alınacağının politikada ayrıca düzenlenmesi de yararlıdır.

Tüzel kişilere ceza verilmez (TCK 20/2); soruşturmanın muhatabı imhadan sorumlu çalışandır. Kurum ise KVKK kapsamında idari yaptırımlarla karşılaşabilir. Kümedeki diğer suçlar için hayatın gizli alanına karşı suçlar rehberine, verinin hukuka aykırı tutulması için kişisel verilerin kaydedilmesi suçu yazısına, şikâyet kuralları için kişisel verilerin kaydedilmesinde şikâyet usulü yazısına, sistem güvenliğine ilişkin konular için bilişim hukuku sayfasına bakılabilir.

Verileri Yok Etmeme Suçu Hakkında Merak Edilenler

Yazıyı hazırlayan

Av. Gülşah Mutlu

Ankara Barosuna kayıtlı avukat (sicil 16495), Çankaya Üniversitesi Hukuk Fakültesi 2002 mezunu. Ceza hukuku, uzlaştırma ve arabuluculuk süreçlerinde çalışmaktadır.

Bu yazı genel bilgi vermek amacıyla hazırlanmıştır; somut bir dosya için suç tarihi, deliller ve yürürlükteki mevzuat birlikte incelenmelidir.