Marka Hakkı Nasıl Doğar, İhlalde Hangi Yollar Var? Tescil, Hukuk Davası, Şikâyet ve Uzlaştırma

Gözden geçirme: 28 Eylül 2026Hazırlayan: Av. Gülşah MutluDayanak: mevzuat.gov.tr ve Resmî Gazete

Bir işletmenin adı, logosu ya da ambalajı yıllar içinde müşterinin güvendiği bir işarete dönüşür; marka hakkı bu değeri hukuken sahiplenmenin yoludur. Türkiye’de bu hak kural olarak Türk Patent ve Marka Kurumuna (TÜRKPATENT) yapılan tescille doğar ve sahibine başkalarının benzer işaret kullanımını durdurma yetkisi verir. Bu yazı başvuru adımlarından çok, hakkın sınırlarına ve ihlal hâlinde hukuk, ceza ve uzlaşma yollarından hangisinin ne sağladığına odaklanıyor.

Marka hakkı tescille mi doğar?

Evet. SMK m. 7/1’e göre Kanunun tanıdığı koruma tescille kazanılır; tescilden önce elinizde güçlü bir yasaklama yetkisi yoktur. Neyin tescil edilebileceği konusunda kanun geniş davranır: bir isim, bir logo, bir renk ya da ses, hatta bir şişenin biçimi marka olabilir. Tek şart, işaretin sizin ürününüzü rakiplerinizinkinden ayırması ve sicile, kimsenin tereddüt etmeyeceği netlikte işlenebilmesidir.

Tescilin sağladığı haklar, üçüncü kişilere karşı tescilin yayımlandığı tarihten itibaren ileri sürülür. Başvuru bültende ilan edildikten sonra ortaya çıkan ihlaller için tazminat istemek mümkündür; ne var ki hâkim, tescil ilan edilmeden bu talepler hakkında hüküm kuramaz. Koruma başvuru tarihinden başlayarak on yıl sürer ve onar yıllık dönemlerle yenilenir. Yenileme, sürenin bitiminden önceki altı ay içinde, kaçırılırsa ek ücretle takip eden altı ay içinde yapılabilir.

Tescilsiz kullanım tamamen korumasız değildir. Başkası sizin önceden kullandığınız işareti tescil ettirmeye kalkarsa, SMK m. 6/3 uyarınca itiraz ederek başvurunun reddini isteyebilirsiniz. Ancak ceza yolu, yalnızca Türkiye’de tescilli marka için açıktır.

Tescil sahibine hangi yetkileri verir?

Sahip, izni olmadan yapılan şu kullanımları engelleyebilir: aynı işaretin tescil kapsamındaki mallarda kullanılması; aynı veya benzer işaretin, aynı veya benzer mallarda halkın zihninde karıştırılma ihtimali yaratacak şekilde kullanılması; Türkiye’de tanınmış bir markanın, mal farklı olsa bile itibarından haksız yarar sağlayacak biçimde kullanılması.

Pratikte hangi davranışlara karşı çıkabileceğinizi örneklerle düşünelim. Rakibin sizin logonuzu kutusuna basması, bu kutuları depoda bekletmesi ya da yurt dışına göndermesi; broşüründe veya faturasında markanızı kullanması; şirket unvanını ya da tabelasını markanıza benzetmesi; arama motorunda sizin markanızı anahtar kelime olarak satın alıp kendi sitesine yönlendirmesi SMK m. 7/3’te sayılan yasaklanabilir kullanımlar arasındadır. Hukuka aykırı karşılaştırmalı reklamlar da bu listededir.

Hakkın sınırları da vardır. Bir kişinin kendi adını veya adresini dürüstçe kullanması, malın türünü ve niteliğini açıklayan ifadeler ya da yedek parça ürünlerinde kullanım amacının belirtilmesi engellenemez. Kullanılmayan tescilli marka da risk altındadır; 10 Ocak 2024’ten bu yana bu iptal talepleri TÜRKPATENT’e yapılmaktadır.

Marka hakkı ekonomik bir değer olarak da kullanılabilir. SMK m. 24’e göre marka hakkı, tescilli olduğu malların bir kısmı ya da tamamı için lisans sözleşmesine konu edilebilir. Lisans inhisari olabilir; o zaman lisans veren başkasına lisans veremez ve saklı tutmadıkça markayı kendisi de kullanamaz. Sözleşmede aksi yazmıyorsa lisans inhisari değildir ve lisans alan hakkını devredemez, alt lisans da veremez.

Başvuru aşamasında hak nasıl korunur?

Başvuru; kimlik bilgileri, marka örneği, mal ve hizmet listesi ve ücret bilgisini içerir. Mallar Nis Anlaşmasına göre sınıflandırılır; aynı sınıfta olmak benzerlik, farklı sınıfta olmak benzemezlik için karine değildir. Şeklî eksiklik varsa iki ay süre verilir. Yayımdan sonra herkes iki ay içinde gerekçeli ve ücretli itiraz yapabilir. Kurumun kararlarına karşı da bildirimden itibaren iki ay içinde Kurum nezdinde itiraz yolu açıktır.

Uyuşmazlık çözümü bakımından dikkat çekici bir hüküm SMK m. 19/4’tür: Kurum, yayıma itirazı incelerken gerekli görürse tarafları uzlaşmaya teşvik edebilir ve bu uzlaşmada 6325 sayılı Arabuluculuk Kanunu uygulanır. Karara itirazı inceleyen Kurul da aynı teşviki yapabilir. Benzer iki markanın sahipleri, örneğin birbirinden farklı mal sınıflarında sınırlama veya ortak kullanım koşulları üzerinde anlaşarak uzun bir itiraz sürecini kısaltabilir.

İhlal fark edildiğinde ilk adımlar

Hukuk davasına ya da şikâyete karar vermeden önce delil düzenini kurmak gerekir. Taklit ürünün kendisi, satın alma faturası, internet ilanlarının tarihli ekran görüntüleri ve varsa müşteri şikâyetleri, hem ceza hem hukuk yolunda işinize yarar. Hak sahibi, tazminat davası açmadan önce de delillerin tespitini ya da zararın hesabı için karşı tarafın kullanım belgelerini mahkemeye sunmasını isteyebilir (SMK m. 150/3).

1. Sicili kontrol edin. Tescilin kapsadığı sınıfları, yenileme tarihini ve sahiplik bilgisini doğrulayın.
2. Delili sabitleyin. Ürün, fatura ve ekran görüntülerini tarihli olarak saklayın.
3. Tedbiri değerlendirin. İhlal sürüyorsa mahkemeden ihtiyati tedbir isteyin.
4. Süreyi hesaplayın. Şikâyet için altı aylık süre, fiili ve faili öğrendiğiniz günden işler.
5. Çözüm yolunu seçin. Hukuk davası, şikâyet ve uzlaşma seçeneklerini hedefinize göre karşılaştırın.

Hukuk davasında hangi talepler ileri sürülür, dava nerede açılır?

SMK m. 149 hak sahibine geniş bir talep yelpazesi sunar. Mahkemeden, yaşanan kullanımın ihlal sayılıp sayılmadığının belirlenmesini, henüz başlamamış ama yaklaşan bir ihlalin önünün kesilmesini, süren kullanımın durdurulmasını ve sonuçlarının ortadan kaldırılmasını isteyebilirsiniz. Bunlara ek olarak maddi ve manevi zararın ödenmesi, taklit ürün stoklarıyla bunların üretiminde kullanılan makinelere el konulması ve kesinleşen hükmün gazetede ilanı talep edilebilir. Kötü üretim veya uygunsuz piyasaya sürüm yüzünden markanın itibarı zedelenmişse ayrıca tazminat istenebilir.

Kaçan kazancın hesabında seçim sizindir: rakip piyasada olmasaydı kazanacağınız tutarı, rakibin bu işten elde ettiği net kârı ya da markanızı lisansla kullansaydı ödeyeceği bedeli esas alabilirsiniz. Davalara bu alanda uzmanlaşmış mahkemeler bakar; bulunmadığı yerde görev asliye hukuk mahkemesindedir. Davayı kendi ikametgâhınızda, ihlalin yaşandığı ya da sonuçlarının hissedildiği yerde açabilirsiniz. TÜRKPATENT kararlarına karşı açılacak davalar ise yalnızca Ankara’da görülür.

Marka hakkı uyuşmazlığında arabulucuya gitmek zorunlu mu?

TTK m. 4/1-d, fikrî mülkiyet mevzuatında öngörülen hususlardan doğan davaları ticari dava sayar. TTK m. 5/A ise konusu bir miktar para olan alacak ve tazminat davalarında, dava açmadan önce arabulucuya başvurmayı dava şartı yapar; görüşme süresi altı hafta, zorunlu hâlde iki hafta uzatmayla sekiz haftadır. Bu nedenle marka hakkına tecavüz nedeniyle yalnızca tazminat istenecekse, önce arabuluculuk bürosuna başvurulması gerekir.

Tespit, men veya ürünlere elkonulması gibi para dışı talepler 5/A’nın sayımında yer almaz. Bu talepler tazminatla birlikte tek davada ileri sürülecekse, dava şartının nasıl uygulanacağı somut dosyada değerlendirilmelidir. Süreç ve belgenin gücü için arabuluculuk yazımıza, genel hizmet çerçevesi için fikrî mülkiyet hukuku sayfamıza bakabilirsiniz.

Ceza yolu: SMK m. 30, şikâyet ve uzlaştırma

Marka hakkının ihlali, aynı zamanda bir suç oluşturabilir. SMK m. 30/1, başkasının markasını aynen kopyalayarak ya da karıştırılacak ölçüde benzeterek üretim, satış, ithalat, ihracat, ticari amaçla alım, taşıma veya depolama yapanlara hapis ve adli para cezası öngörür. Hapis cezasının alt sınırı bir, üst sınırı üç yıldır; adli para cezası yirmi bin güne kadar çıkabilir. Koruma işaretini yetkisizce kaldırmanın ve başkasının markası üzerinde yetkisiz devir, lisans veya rehin işleminin ayrı cezaları vardır.

Bu suçların soruşturulması şikâyete bağlıdır; TCK’nın genel hükümleri özel kanunlara da uygulandığından şikâyet süresi altı aydır. Şikâyete bağlı her suç gibi bu suçlar da ceza muhakemesindeki uzlaştırmaya girer. Uzlaştırmacı huzurunda taraflar, taklit ürünlerin imhası, satıştan çekilme taahhüdü ve belirli bir ödeme gibi edimler üzerinde anlaşabilir. Uzlaşma sağlanırsa o suç nedeniyle ayrıca tazminat davası açılamaz; uzlaşma anında bilinmeyen zararlar bu kuralın dışındadır. Ayrıntılar için uzlaşma yazımıza bakabilirsiniz.

Marka Hakkı Hakkında Merak Edilenler

Yazıyı hazırlayan

Av. Gülşah Mutlu

Ankara Barosuna kayıtlı avukat (sicil 16495), Çankaya Üniversitesi Hukuk Fakültesi 2002 mezunu. Ceza hukuku, uzlaştırma ve arabuluculuk süreçlerinde çalışmaktadır.

Bu yazı genel bilgi vermek amacıyla hazırlanmıştır; somut bir dosya için suç tarihi, deliller ve yürürlükteki mevzuat birlikte incelenmelidir.