Mağdura baro tarafından ücretsiz avukat ne zaman atanır? (CMK 234 ve 239)

Son mevzuat kontrolü: 5 Kasım 2026Hazırlayan: Av. Gülşah MutluDayanak: CMK 234 ve 239; 5320 sayılı Kanun m.13

Ağır bir suçun mağduru olan kişi, ifade verirken, delil isterken ya da dava sürerken yanında hukuki destek olmasını ister. Ancak çoğu kişi avukat tutmanın masraflı olacağını düşünerek bu adımı erteler. Ceza Muhakemesi Kanunu, belirli suçların mağdurlarına baro tarafından avukat görevlendirilmesini isteme hakkı tanır. Bazı mağdurlar için ise talep bile aranmaz; avukat doğrudan görevlendirilir. Bu hak, mağdurun ceza sürecinde yalnız kalmaması ve haklarını etkili biçimde kullanabilmesi için öngörülmüştür.

Bu yazıda baro avukatı hakkının dayandığı CMK 234 ve 239. maddeleri, hangi suçlarda istem üzerine avukat atandığını, hangi mağdurlara istem aranmadan vekil görevlendirildiğini, talebin nereye yapılacağını ve ücretin kim tarafından karşılandığını anlatıyoruz. Görevlendirilen avukatın dosyada neler yapabileceğini ve kapsam dışında kalan suçlarda başvurulabilecek yolları da açıklıyoruz. Yazının sonunda, ailelerin ve mağdurların en sık sorduğu sorulara verilen kısa cevaplar da yer alıyor. Böylece ifade vermeden önce hangi hakkı nasıl kullanacağınızı netleştirebilirsiniz.

Ücretsiz baro avukatı hakkı hangi kanun maddelerine dayanır?

Mağdurun avukat hakkı iki ana maddede düzenlenir. CMK 234, mağdur ile şikâyetçinin haklarını soruşturma ve kovuşturma evreleri için ayrı ayrı sayar ve her iki evrede de vekili bulunmayan mağdura, belirli suçlarda baro tarafından avukat görevlendirilmesini isteme hakkı tanır. CMK 239 ise kamu davasına katılan sıfatını almış mağdur ve suçtan zarar gören için aynı hakkı tekrarlar. Katılan, açılmış bir ceza davasına taraf olarak dahil olan ve hükme karşı kanun yoluna başvurabilen kişidir.

Bu iki madde 27 Mayıs 2022 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanan 7406 sayılı Kanun ile genişletildi. Daha önce yalnızca cinsel saldırı ve alt sınırı beş yıldan fazla hapis cezası gerektiren suçlar sayılırken, değişiklikle çocukların cinsel istismarı, ısrarlı takip ve kadına karşı işlenen kasten yaralama, işkence ve eziyet suçları da kapsama alındı. Bu nedenle 2022 öncesine ait kaynaklarda yer alan dar listeye göre hareket etmemek, güncel metni esas almak gerekir.

Hangi suçlarda istem üzerine avukat görevlendirilir?

CMK 234’e göre vekili bulunmayan mağdur, aşağıdaki suçlarda talep etmesi hâlinde baro tarafından kendisine avukat görevlendirilmesini isteyebilir. Talep için mağdurun ayrıca gelir durumunu ispat etmesi aranmaz; kanunun aradığı şartlar, suçun türü ve mağdurun bir vekilinin bulunmamasıdır. Alt sınırı beş yıldan fazla hapis cezası, kanunda o suç için öngörülen en düşük cezanın beş yılı aşması anlamına gelir. Örneğin kasten öldürme ve yağma bu gruba giren suçlardandır.

Israrlı takip suçunun hangi davranışları kapsadığını ısrarlı takip suçu yazımızda, çocuklara yönelik cinsel suçlarda mağdurun ve ailesinin haklarını ise çocukların cinsel istismarı rehberimizde ayrıntılı olarak bulabilirsiniz. Olayınızın bu listeye girip girmediği konusunda tereddüt yaşıyorsanız, ifadeyi alan görevliye olayın hangi suç olarak kayda geçtiğini, yani suç vasfını sorabilir ve talebinizi yine de tutanağa yazdırabilirsiniz. Vasıf, soruşturma ilerledikçe değişebileceği için talebi erken dile getirmek ve gerekirse sonraki aşamada yenilemek faydalıdır.

Hangi mağdurlara istem aranmadan avukat atanır?

CMK 234’ün ikinci fıkrası, bazı mağdurlar için talep şartını tamamen kaldırır. Mağdur on sekiz yaşını doldurmamışsa, sağır veya dilsizse ya da meramını ifade edemeyecek derecede malulse ve bir vekili de bulunmuyorsa, istem aranmaksızın baro tarafından avukat görevlendirilir. Meramını ifade edememe, kişinin kendini ve yaşadığı olayı anlatma becerisinin ruhsal veya bedensel bir nedenle ciddi biçimde sınırlı olması demektir. Bu hâllerde suçun türü veya cezanın ağırlığı aranmaz; her suçta avukat görevlendirilir.

CMK 239’un ikinci fıkrası, kovuşturma evresinde katılan sıfatı kazanan bu kişiler için aynı kuralı tekrarlar. Uygulamada ifadeyi alan makam, mağdurun yaşını kimlik kaydından tespit eder ve baroya görevlendirme yazısı gönderir. Aile olarak çocuğunuzun ifadesi alınırken bir avukatın hazır bulunup bulunmadığını kontrol etmeniz önemlidir. Kendini ifade etmekte zorlanan yetişkin yakınlarınız için de bu durumu baştan belirtmeniz, istemsiz görevlendirmenin yapılmasını kolaylaştırır. Gerekirse sağlık raporu gibi belgeleri de ifadeyi alan makama sunabilirsiniz.

Avukat talebi nereye ve nasıl yapılır?

Mağdur, baroya doğrudan gitmek zorunda kalmadan talebini ilgili makama iletebilir. Soruşturma evresinde talep ifadeyi alan kolluk görevlisine veya Cumhuriyet savcısına, kovuşturma evresinde ise davaya bakan mahkemeye yapılır. Makam talebi tutanağa geçirir ve baroya görevlendirme yazısı gönderir; baro da bünyesindeki CMK görevlendirme sistemi aracılığıyla bir avukat belirler. Talep sözlü olarak yapılabilir, ancak dosyada iz bırakması için yazılı dilekçe ile desteklemek uygulamada daha güvenlidir.

1. Suçun kapsamda olup olmadığını öğrenin. İfadeyi alan görevliye olayın hangi suç olarak kayda geçtiğini sorun.
2. Talebinizi açıkça söyleyin. Vekilinizin bulunmadığını ve baro tarafından avukat görevlendirilmesini istediğinizi belirtin.
3. Tutanağı kontrol edin. Talebinizin ifade tutanağına yazıldığından emin olmadan imza atmayın.
4. Avukatla iletişim kurun. Görevlendirme yapıldığında avukatın adını ve iletişim bilgisini not alın, belgelerinizi kendisine iletin.

Varsayımsal bir örnekte, ısrarlı takip nedeniyle karakola giden bir kadın ifadesinin başında avukat istediğini söyler. Kolluk durumu Cumhuriyet savcısına bildirir, baroya yazı yazılır ve görevlendirilen avukat ifadeye katılır. Avukat hazır olana kadar ifadeyi ertelemek isteyip istemediğiniz konusunda görevliyle konuşabilirsiniz. Acil koruma ihtiyacınız varsa bu talebi avukat beklenmeden ayrıca iletmeniz gerekir; avukat talebi diğer hakların kullanılmasını geciktirmez. Koruma tedbiri, sağlık muayenesi ve şikâyet işlemleri avukat görevlendirmesiyle eş zamanlı olarak yürüyebilir.

Avukatın ücretini kim öder, gelir şartı var mı?

CMK hükümlerine göre görevlendirilen vekilin ücreti, Ceza Muhakemesi Kanununun Yürürlük ve Uygulama Şekli Hakkında 5320 sayılı Kanunun 13. maddesi uyarınca Adalet Bakanlığı bütçesinden karşılanır. Bu nedenle mağdurdan ve ailesinden avukatlık ücreti istenmez. CMK 234 ve 239 kapsamındaki görevlendirmede mağdurun maddi durumu araştırılmaz; şartlar oluştuğunda gelir düzeyinden bağımsız olarak avukat atanır. Mağdur dilerse kendi seçtiği bir avukatla da çalışabilir; bu durumda ücret ilişkisi taraflar arasında ayrıca kurulur.

Burada iki farklı kurumu birbirinden ayırmak gerekir. CMK görevlendirmesi, kanunda sayılan suçlara ve mağdurun durumuna bağlı bir haktır. Baro adli yardım ise maddi imkânı yetersiz kişilere, genellikle gelir durumunu gösteren belgelerle başvurulan ve daha geniş bir alanda işleyen bir yardımdır. Kapsam dışındaki suçlarda veya hukuk davalarında hangi belgelerle başvurulacağını baro adli yardım yazımızda anlattık. İki yol aynı anda değerlendirilebilir; hangisinin uygun olduğunu baroya veya adliyedeki mağdur hizmetleri birimine danışabilirsiniz.

Görevlendirilen avukat mağdur için neler yapar?

Baro tarafından görevlendirilen avukat, mağdurun vekili olarak kendi seçtiği bir avukatın yapabileceği işlemlerin tamamını yürütür. Soruşturma evresinde ifadeye katılır, delil toplanmasını ister, kanunun izin verdiği ölçüde dosyayı ve el konulan eşyayı inceler, gerekli belgelerin örneğini alır. Kovuşturmaya yer olmadığına dair bir karar verilirse, yani savcılık dava açmamaya karar verirse, bu karara süresi içinde itiraz eder. İtiraz süreci için takipsizlik kararına itiraz yazımıza bakabilirsiniz.

Dava açıldıktan sonra avukat, mağdurun duruşmalardan haberdar edilmesini, tanıkların çağrılmasını ve davaya katılma talebinin yapılmasını takip eder. Katılan sıfatının sağladığı hakları ceza davasına katılma rehberimizde, mağdurun soruşturmadaki diğer haklarını ise müşteki ve mağdur hakları yazımızda anlattık. Hükümden sonra istinaf veya temyiz gibi kanun yollarına başvuru da avukat aracılığıyla yapılabilir. Avukatla düzenli iletişim kurmak, belgeleri zamanında paylaşmak ve adres değişikliğini bildirmek dosyanın sağlıklı ilerlemesine katkı sağlar.

Kapsam dışında kalan suçlarda mağdur hangi yollara başvurabilir?

Hakaret, tehdit, basit hırsızlık veya bir erkeğe karşı işlenen basit kasten yaralama gibi suçlar, kural olarak CMK 234 listesinde yer almaz. Bu suçlarda da mağdurun haklarını kullanabilmesi için çeşitli yollar vardır. Mağdur şikâyetini ve delil taleplerini kendisi yapabilir, maddi durumu yetersizse baronun adli yardım bürosuna başvurabilir, adliyedeki Adli Destek ve Mağdur Hizmetleri Müdürlüğünden bilgilendirme ve yönlendirme desteği alabilir. Kadına karşı işlenen kasten yaralama ise artık listede yer aldığı için ayrıca değerlendirilmelidir.

Soruşturma ilerledikçe olayın suç vasfı değişebilir. Başta basit yaralama olarak kayda geçen bir olay, tıbbi raporla birlikte daha ağır bir suç olarak nitelendirilebilir ya da mağdurun kadın olması nedeniyle kapsama girebilir. Bu nedenle ilk aşamada talebiniz reddedilse bile vasıf değiştiğinde yeniden avukat istemek mümkündür. Yeni talebi gerekçesiyle birlikte yazılı olarak dosyaya sunmanız ve suç vasfındaki değişikliği belirtmeniz, görevlendirmenin hızlı yapılmasına yardımcı olur.

Avukat görevlendirmesinde mağdurun dikkat etmesi gereken süreler nelerdir?

Baro avukatı isteme hakkı için kanunda ayrı bir başvuru süresi öngörülmemiştir; talep soruşturma ve kovuşturma boyunca yapılabilir. Buna karşılık mağdurun kullanacağı diğer haklar kısa sürelere bağlıdır. Şikâyete bağlı suçlarda şikâyet süresi, fail ve fiilin öğrenilmesinden itibaren altı aydır. Kovuşturmaya yer olmadığına dair karara itiraz süresi, kararın tebliğinden itibaren iki haftadır. Avukat görevlendirmesinin beklenmesi bu süreleri durdurmaz; bu nedenle talebi erken yapmak önem taşır.

Kovuşturma evresinde davaya katılma talebi, ilk derece mahkemesinde hüküm verilinceye kadar yapılabilir ve kanun yollarına başvuru da katılan sıfatına bağlıdır. Hüküm açıklandıktan sonra istinaf ve temyiz için öngörülen süreler de kısadır. Görevlendirilen avukatınızla ilk görüşmede dosyanın hangi aşamada olduğunu, yaklaşan süreleri ve sizden beklenen belgeleri birlikte not etmeniz, hak kaybı yaşanmasının önüne geçer. Adres ve telefon değişikliklerini hem avukatınıza hem dosyaya bildirmeyi de unutmayın.

Baro avukatı talebinden davaya: 5 adımlık takip planı

Talebin nereye yapılacağını bilmek ilk adımdır; görevlendirmenin dosyaya gerçekten yansıması ve avukatla düzenli bir çalışma kurulması ise biraz hazırlık ister. Aşağıdaki beş adım, olay gününden kovuşturmanın sonuna kadar baro avukatı hakkını nasıl takip edeceğinizi sırayla anlatır. Her adımda yanınıza almanız gereken belgeleri, yazıya geçirmeniz gereken bilgileri ve gözden kaçırmamanız gereken süreleri bulacaksınız. Plan, kendisi için talepte bulunan yetişkin mağdurlar kadar, çocuğu ya da kendini ifade etmekte zorlanan bir yakını adına hareket eden aileler için de kullanılabilir.

1. Hangi yolun işlediğini belirleyin. İlk olarak mağdurun durumunu netleştirin. Mağdur on sekiz yaşından küçükse ya da sağır, dilsiz veya meramını ifade edemeyecek derecede malulse ve bir vekili yoksa avukat istem aranmaksızın görevlendirilir. Bu durumda yanınıza kimlik belgesini ve varsa sağlık raporunu alın. Mağdur yetişkinse olayın cinsel saldırı, çocukların cinsel istismarı, ısrarlı takip, kadına karşı kasten yaralama, işkence veya eziyet ya da alt sınırı beş yılı aşan bir suç olarak kayda geçip geçmediğini ifadeyi alan görevliye sorun. Aldığınız cevabı not edin, çünkü suç vasfı soruşturma ilerledikçe değişebilir.
2. Talebinizi yazılı dilekçeyle güçlendirin. Sözlü talebinizi kısa bir dilekçeyle desteklemek, dosyada kalıcı bir iz bırakır. Dilekçeye adınızı, soruşturma veya dava dosyasının numarasını, olayın kayda geçtiği suç türünü, vekilinizin bulunmadığını ve baro tarafından avukat görevlendirilmesini istediğinizi yazın. Gelir belgesi eklemeniz gerekmez; bu görevlendirmede maddi durum araştırılmaz. Çocuğunuz için istemsiz görevlendirme söz konusuysa dilekçeye çocuğun yaşını ve ifade tarihini de yazarak ifade günü bir avukatın hazır bulunmasını istediğinizi belirtebilirsiniz. Dilekçeyi soruşturma evresinde Cumhuriyet başsavcılığına, dava açıldıysa mahkemeye verin ve kayıt tarihini gösteren bir örneğini saklayın.
3. Avukatla ilk görüşmeye hazırlanın. Görevlendirme yapıldığında avukatın adını ve iletişim bilgisini not edin. İlk görüşmeye kimlik belgenizi, sağlık raporlarını, mesaj ve fotoğraf gibi delillerin çıktısını ve tanıkların iletişim bilgilerini götürün. Olayları tarih sırasıyla anlatan bir sayfalık bir özet hazırlamak, görüşmeyi verimli kılar. Baro avukatı vekiliniz olarak delil toplanmasını isteyebilir, kanunun izin verdiği ölçüde dosyayı inceleyebilir ve belge örneği alabilir. Bu nedenle elinizdeki her bilgiyi, size önemsiz görünse bile, paylaşmanız faydalıdır.
4. Süre takviminizi birlikte çıkarın. Baro avukatı isteme hakkı soruşturma ve kovuşturma boyunca kullanılabilir; diğer haklarınız ise kısa sürelere bağlıdır ve görevlendirmenin beklenmesi bu süreleri durdurmaz. Şikâyete bağlı suçlarda altı aylık şikâyet süresini, kovuşturmaya yer olmadığına dair karar verilirse tebliğden itibaren işleyen itiraz süresini ve dava açılırsa katılma talebinin hüküm verilinceye kadar yapılabileceğini avukatınızla birlikte bir takvime yazın. Size gelen her tebligatın tarihini not edin ve aynı gün avukatınıza iletin.
5. Değişiklikleri dosyaya ve avukata bildirin. Süreç boyunca durumunuz değişebilir. Tıbbi raporla olayın suç vasfı ağırlaşırsa ve ilk talebiniz reddedildiyse, yeni durumu belirten bir dilekçeyle görevlendirmeyi yeniden isteyin. Adresiniz veya telefonunuz değişirse bunu hem dosyaya hem avukatınıza bildirin. Vekilinizle iletişimde ciddi bir sorun yaşarsanız önce durumu kendisiyle açıkça konuşun; sorun sürerse görevlendirmeyi yapan baronun ilgili birimine dosya numaranızı belirterek yazılı başvuruda bulunun. Kendi seçtiğiniz bir avukatla çalışmaya karar verirseniz bunu da dosyaya bildirin.

Bu beş adım, CMK 234 ve 239’un tanıdığı hakkın dosyanıza eksiksiz yansımasını amaçlar. Talebin tutanakta ve dilekçede yer alması görevlendirmenin takibini kolaylaştırır; hazırlıklı bir ilk görüşme ve ortak bir süre takvimi ise baro avukatı ile mağdur arasındaki çalışmayı düzenli hâle getirir. Görevlendirilen vekilin ücreti Adalet Bakanlığı bütçesinden karşılandığı için bu adımların hiçbiri sizin avukatlık ücreti ödemenizi gerektirmez. Kapsam dışında kalan durumlarda ise baro adli yardım yolunu ayrıca değerlendirebilirsiniz.

Mağdura Baro Avukatı Atanması Hakkında Merak Edilenler

Yazıyı hazırlayan

Av. Gülşah Mutlu

Ankara Barosuna kayıtlı avukat (sicil 16495), Çankaya Üniversitesi Hukuk Fakültesi 2002 mezunu. Ceza hukuku ve ceza muhakemesi alanında, özellikle suç mağdurları ve yakınları adına şikâyet, katılma ve kanun yolu süreçlerinde vekillik yapmaktadır.

Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır, somut durum için hukuki danışmanlık alınmalıdır.