Ekonomik şiddet nedir? Kadına yönelik şiddette başvuru yolları ve tedbirler

Son mevzuat kontrolü: 5 Kasım 2026Hazırlayan: Av. Gülşah MutluDayanak: 6284 sayılı Kanun md. 2, 3, 4, 5 ve 8, Uygulama Yönetmeliği

Şiddet her zaman bağırarak ya da vurarak gelmez. Bazen maaş kartına el konulması, evin temel ihtiyaçları için bile para verilmemesi, işe gitmenin engellenmesi ya da kişinin adına habersizce borç alınması biçiminde sessizce yaşanır. Ekonomik şiddet, kişinin kendi hayatı hakkında karar verme gücünü elinden alır ve çoğu zaman şiddet içeren ilişkiden ayrılmayı da zorlaştırır. Bu nedenle ekonomik bağımlılık, şiddet döngüsünün en güçlü halkalarından biri olarak görülür ve korumanın da bu bağımlılığı çözecek biçimde kurulması gerekir.

Bu yazıda ekonomik şiddetin 6284 sayılı Kanundaki yerini, Adalet Bakanlığının saydığı örnek davranışları, mülki amir ve hâkim tarafından verilebilecek koruyucu ve önleyici tedbirleri, tedbir nafakası ile geçici maddi yardımın nasıl işlediğini ve başvurunun hangi kurumlara yapılacağını anlatıyoruz. Ekonomik şiddetin hangi durumlarda ayrıca bir suç oluşturabileceğini, başvurunuzda işinize yarayabilecek belgeleri ve resmî destek hatlarını da sakin ve uygulanabilir bir dille bir araya getiriyoruz.

Ekonomik şiddet nedir ve kanunda nerede yer alır?

6284 sayılı Ailenin Korunması ve Kadına Karşı Şiddetin Önlenmesine Dair Kanun, şiddeti kişinin fiziksel, cinsel, psikolojik veya ekonomik açıdan zarar görmesiyle ya da acı çekmesiyle sonuçlanan veya sonuçlanması muhtemel hareketler olarak tanımlar. Tanım, toplumsal, kamusal veya özel alanda gerçekleşen ekonomik her türlü tutum ve davranışı da açıkça içine alır. Böylece ekonomik şiddet, fiziksel şiddetle aynı koruma çerçevesinde değerlendirilir ve aynı tedbirlerden yararlanma imkânı doğar.

Kanunun ev içi şiddet tanımı da ekonomik şiddeti ayrıca anar. Buna göre şiddet mağduru ile şiddet uygulayan aynı haneyi paylaşmasa bile, aile veya hane içinde ya da aile bireyi sayılan kişiler arasında yaşanan ekonomik şiddet de kanunun kapsamındadır. Bu nedenle boşanma sürecindeki ya da boşanmış eşler arasında süren ekonomik baskı da koruma talebine konu olabilir. Kanunun temel amacı, şiddete uğrayan veya uğrama tehlikesi bulunan kişiyi hızla ve etkili biçimde korumaktır.

Hangi davranışlar ekonomik şiddet sayılabilir?

Adalet Bakanlığının 6284 Uygulama Kılavuzu, ekonomik şiddete somut örnekler verir. Bu örnekler, gündelik hayatta sıkça karşılaşılan ancak çoğu zaman şiddet olarak adlandırılmayan davranışları kapsar. Davranışların ortak noktası, kişinin ekonomik bağımsızlığını kısıtlaması ve onu bir başkasına muhtaç bırakmasıdır. Aşağıdaki liste kılavuzdaki örneklere dayanır ve tek başına bir davranış da, birkaçının bir arada görülmesi de başvuru için yeterli bir gerekçe oluşturabilir. Bu davranışların başkalarının gözünden kolayca kaçabildiğini de unutmamak gerekir.

• Çalışmayan eşe para vermemek, evin ihtiyaçlarını karşılamamak
• Kişiyi çalışmaya ya da çalışmamaya zorlamak
• İşten çıkarılmasına yol açmak
• Kazancını elinden almak, maaş kartına el koymak
• Ekonomik kararlarda kişiyi tamamen dışlamak
• Aşırı borçlanmak veya kişiyi aşırı borçlandırmak

Bu davranışlar çoğu zaman psikolojik şiddetle birlikte görülür. Para verilmesinin aşağılayıcı koşullara bağlanması, her harcamanın hesabının sorulması ya da kişinin kendi parasına ulaşmasının tehditle engellenmesi buna örnektir. Bu durumda başvuruda her iki şiddet biçimini de anlatmak, hâkimin daha kapsamlı tedbirlere karar vermesine imkân tanır. Ekonomik baskı ile tehdit iç içe geçtiğinde, iletişim yasağı ve yaklaşmama tedbirleri de istenebilir. Yaşadıklarınızı anlatırken kısa örnekler vermeniz yeterlidir.

Ekonomik şiddete karşı hangi tedbirler alınabilir?

6284 sayılı Kanun, ekonomik şiddete karşı hem mağduru doğrudan destekleyen koruyucu tedbirler hem de şiddet uygulayana yükümlülük getiren önleyici tedbirler öngörür. Mülki amir; uygun barınma yeri, geçici maddi yardım, psikolojik, mesleki, hukuki ve sosyal rehberlik ile çocukları olan veya çalışan kişiler için sınırlı süreyle kreş imkânı sağlanmasına karar verebilir. Hâkim ise korunan kişinin konutu ve geçimi üzerinde doğrudan etkili olan kararlar verebilir.

Hâkim ayrıca işyerinin değiştirilmesine, evli kişiler için ortak yerleşim yerinden ayrı bir yerleşim yeri belirlenmesine ve şiddet uygulayanın ortak konuttan uzaklaştırılarak konutun korunan kişiye tahsis edilmesine karar verebilir. Bu tedbirler, ekonomik bağımlılık nedeniyle şiddet içeren evden ayrılamayan kişiye somut bir çıkış yolu sunar. Hangi tedbiri istediğinizi başvuruda açıkça söylemek, kararın ihtiyacınıza uygun biçimde verilmesini kolaylaştırır. Hâkim, talep üzerine veya resen bu tedbirlerden birine ya da birkaçına birlikte karar verebilir.

Tedbir nafakası ve geçici maddi yardım nasıl işler?

6284 sayılı Kanunun 5. maddesine göre şiddet uygulayan kişi ailenin geçimini sağlıyor veya geçimine katkıda bulunuyorsa ve daha önce nafakaya hükmedilmemişse, hâkim talep olmasa bile tedbir nafakasına hükmedebilir. Uygulama Yönetmeliği, nafakanın belirlenmesinde korunan kişinin hayat seviyesinin dikkate alınacağını düzenler. Bu imkân, şiddet uygulayanın evden uzaklaştırılmasıyla birlikte evin gelirinin kesilmesi riskine karşı önemli bir güvencedir ve ayrı bir nafaka davası açılmasını beklemeden koruma sağlar.

Geçici maddi yardım ise mülki amir veya hâkim tarafından verilebilen bir koruyucu tedbirdir. Kılavuza göre yardım, kararın tebliğinden sonra şiddet önleme ve izleme merkezi aracılığıyla, korunan kişinin kimlik numarası ve banka hesap numarası beyanına dayanılarak ödenir ve tedbir süresince devam eder. Bu destek, kişinin kendi hesabına doğrudan yatırıldığı için şiddet uygulayanın kontrolü dışında kalır. Başvuru sırasında kendi adınıza açılmış ve yalnızca sizin erişebildiğiniz bir hesap bildirmeniz bu nedenle önem taşır.

Nereye ve nasıl başvurulur?

Ekonomik şiddet nedeniyle koruma isteyen kişi aile mahkemesine, Cumhuriyet başsavcılığına, kolluk birimlerine veya mülki amire, yani valilik ya da kaymakamlığa başvurabilir. Şiddet önleme ve izleme merkezleri de başvuru sürecinde yol gösterir ve tedbirlerin uygulanmasını izler. Tedbir kararı için şiddete ilişkin delil veya belge aranmaz; yaşadıklarınızı anlatmanız yeterlidir. Kararlar ilk defasında en çok altı ay için verilir ve tehlike sürüyorsa uzatılabilir.

1. Başvuru yerini seçin. Size en yakın aile mahkemesi, savcılık, karakol veya ŞÖNİM olabilir.
2. Yaşadıklarınızı anlatın. Gelirinize, kartlarınıza veya borçlarınıza yönelik davranışları açıkça belirtin.
3. İhtiyacınızı söyleyin. Tedbir nafakası, geçici maddi yardım, barınma veya kreş desteği isteyin.
4. Kararı takip edin. Kararın bir örneğini alın, ödemelerin başlayıp başlamadığını izleyin.

Başvurunun ayrıntılarını koruma kararı başvurusu yazımızda, merkezlerin sunduğu hizmetleri ise şiddet önleme ve izleme merkezi yazımızda bulabilirsiniz. Karara aykırılık hâlinde şiddet uygulayan hakkında zorlama hapsi uygulanır; ihlali vakit kaybetmeden kolluğa veya savcılığa bildirmeniz gerekir. Kararın bir örneğini bankanıza veya çocuğunuzun okuluna sunmanız gerekebileceği için birkaç örnek almanız işinizi kolaylaştırır. Uygulamada aksaklık yaşarsanız durumu ŞÖNİM’e bildirebilirsiniz; merkez, tedbir kararlarının uygulanmasını izlemekle görevlidir.

Ekonomik şiddet ayrıca suç oluşturur mu?

Ceza kanununda ekonomik şiddet adını taşıyan ayrı bir suç bulunmaz. Ancak bazı ekonomik şiddet davranışları, somut olayın özelliklerine göre bir suç tipine de uyabilir. Kişiyi para vermeye veya mal devretmeye zorlamak için korkutmak tehdit ya da şantaj suçunu gündeme getirebilir. Kişinin kimlik bilgileri kullanılarak habersizce kredi çekilmesi veya imzasının taklit edilmesi ise belgede sahtecilik ve dolandırıcılık suçları kapsamında değerlendirilebilir. Hangi suçun söz konusu olduğu, olayın ayrıntılarına göre belirlenir.

Eşler arasındaki bazı malvarlığı suçlarında kanun özel bir düzenleme getirir. Türk Ceza Kanununun 167. maddesi, haklarında ayrılık kararı verilmemiş eşlerden birinin zararına işlenen ve yağma dışında kalan bazı malvarlığı suçlarında cezaya hükmolunmayacağını öngörür. Bu nedenle ekonomik şiddetin her biçimi ceza davasına dönüşmeyebilir. Bu durumda 6284 sayılı Kanundaki tedbirler, hızlı ve etkili bir koruma yolu olarak öne çıkar. Ayrılık kararı verilmiş eşler bakımından ise kanun farklı sonuçlar öngörür.

Başvuruda hangi belgeler işinize yarar?

Koruma kararı için delil aranmasa da bazı belgeler, hâkimin ihtiyacınızı doğru belirlemesine ve ekonomik tedbirlerin kapsamını netleştirmesine yardımcı olur. Özellikle tedbir nafakası ve geçici maddi yardım taleplerinde, hanenin gelir durumunu ve şiddet uygulayanın geçime katkısını gösteren bilgiler önem taşır. Bu belgeleri toplayamamış olmanız başvurunuzu engellemez; mahkeme gerekli bilgileri ilgili kurumlardan da isteyebilir. Elinizdeki belgeleri bir dosyada toplamak, başvuruyu daha rahat yapmanızı sağlar.

• Kendi adınıza olan banka hesap dökümleri ve kart ekstreleri
• Bilginiz dışında çekilmiş kredi veya borç kayıtları
• Şiddet uygulayanın maaşına veya gelirine ilişkin bilgiler
• Para talebinizin reddedildiğini gösteren mesajlar
• Kira sözleşmesi, tapu bilgisi ve çocukların okul giderleri

Kendi adınıza kayıtlı borçları ve hesapları e-Devlet üzerinden kontrol etmek, habersiz yapılmış işlemleri fark etmenizi sağlayabilir. Şüpheli bir işlem görürseniz bankanıza bildirerek kartınızı ve hesabınızı korumaya almanız, zararın büyümesini önler. Şiddet uygulayanın e-Devlet şifrenizi bildiğinden şüpheleniyorsanız, şifrenizi değiştirmeniz ve kayıtlı telefon numaranızın size ait olduğunu kontrol etmeniz de önemlidir. Bu basit adımlar, yeni bir borçlandırma girişiminin önüne geçebilir. Belgelerin fotoğraflarını güvenli bir yerde saklamanız da faydalı olur.

Destek hatları ve hukuki yardım imkânları nelerdir?

Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığına bağlı ALO 183 Sosyal Destek Hattı, şiddet ve istismar konusunda yedi gün yirmi dört saat ücretsiz rehberlik ve danışmanlık hizmeti verir. Bu hat, ekonomik şiddet nedeniyle başvurmak isteyen kişiye hangi kuruma gideceği ve hangi desteklerden yararlanabileceği konusunda yol gösterir. Acil bir tehlike anında 112 Acil Çağrı aranabilir; kadınlar İçişleri Bakanlığının KADES uygulamasıyla da kolluğa ihbarda bulunabilir.

Avukatlık ücretini karşılayamayan kişiler, barolar bünyesindeki adli yardım bürolarına başvurarak ücretsiz hukuki destek isteyebilir. Başvuru sırasında gelir durumunuzu gösteren belgeleri yanınızda bulundurmanız süreci hızlandırır. Bu imkânın şartlarını adli yardım yazımızda bulabilirsiniz. Şiddet önleme ve izleme merkezleri de yedi gün yirmi dört saat çalışır; barınma, psikolojik destek ve hukuki yönlendirme konusunda yanınızda olur. Ekonomik bağımsızlığınızı yeniden kurmak zaman alabilir ve bu yolda destek istemek tamamen meşrudur.

Ekonomik şiddetten çıkış için 5 adımlık finansal güvenlik planı

Ekonomik şiddet, kişiyi şiddet içeren ilişkiye bağlayan somut bağlardan biri olduğu için, korumanın da para, hesap ve belge düzeyinde planlanması gerekir. Yazıda anlatılan tedbirler, kararın ardından ödemelerin size ulaşması, hesaplarınızın güvende olması ve sürelerin izlenmesiyle gerçek bir destek hâline gelir. Aşağıdaki beş adım, ekonomik şiddet nedeniyle yapılacak başvurudan önceki hazırlıktan karar sonrasındaki takibe kadar uzanan bir finansal güvenlik planı sunar. Her adımda yanınızda bulundurmanız gereken belgeleri ve kontrol etmeniz gereken noktaları ayrıca belirttik.

1. Finansal durumunuzun haritasını çıkarın. Kendi adınıza açılmış banka hesaplarını, kartlarınızı, kredilerinizi ve borçlarınızı bir listeye yazın. Kayıtlı borçlarınızı ve hesaplarınızı e-Devlet üzerinden kontrol ederek bilginiz dışında yapılmış işlemleri belirleyin. Şiddet uygulayanın maaşı veya geliri, evin kirası, tapu bilgisi ve çocukların okul giderleri hakkında bildiklerinizi ekleyin. Ekonomik şiddet çoğu zaman bu bilgilerin sizden saklanmasıyla yürüdüğü için, bilmediğiniz kalemleri de soru işaretiyle not edin; mahkeme gerekli bilgileri ilgili kurumlardan isteyebilir.
2. Hesaplarınızı ve erişimlerinizi güvenceye alın. Ekonomik şiddet çoğu zaman hesaplar ve kartlar üzerinden sürdüğü için, geçici maddi yardımın yatırılacağı hesabın yalnızca size ait olması önem taşır; şiddet uygulayanın şifresini bildiği bir hesap varsa yeni bir hesap açabilirsiniz. Mobil bankacılık ve e-Devlet şifrelerinizi değiştirin, kayıtlı telefon numaranızın size ait olduğunu ve başka cihazlarda açık oturum bulunmadığını kontrol edin. Şüpheli bir işlem görürseniz bankanıza bildirerek kartınızı korumaya alın. Kimliğinizin ve banka kartınızın kopyasını güvendiğiniz bir yakınınızda saklayın.
3. Ekonomik şiddet biçimlerini tedbirlerle eşleştirin. Aile mahkemesine, savcılığa, kolluğa veya valilik ya da kaymakamlığa giderken kimliğinizi, hesap bilgilerinizi, banka dökümlerini, habersiz çekilmiş kredi kayıtlarını ve para talebinizin reddedildiğini gösteren mesajları yanınıza alın. Yaşadığınız ekonomik şiddet biçimlerini tek tek anlatın ve her biri için istediğiniz desteği söyleyin: evin geliri kesilecekse tedbir nafakası, ihtiyaçlarınız için geçici maddi yardım, konutun satılma riski varsa aile konutu şerhi, evde kalmak istiyorsanız konutun size tahsisi, çalışmak için kreş imkânı. Belgeleri toplayamamış olmanız başvurunuzu engellemez.
4. Kararın uygulanmasını izleyin. Kararın birkaç örneğini alın; bankanıza veya çocuğunuzun okuluna sunmanız gerekebilir. Geçici maddi yardım kararın tebliğinden sonra şiddet önleme ve izleme merkezi aracılığıyla ödendiği için, tebliğ tarihini ve ilk ödemenin hesabınıza geçtiği tarihi not edin. Ödemelerde bir aksaklık yaşarsanız durumu ŞÖNİM’e bildirin; tedbir nafakasının ödenmemesi hâlinde izlenecek yolu avukatınızla değerlendirin. Ekonomik şiddet karardan sonra da sürebilir: eşyalarınıza zarar verilmesi gibi karara aykırı davranışları tarih ve saatiyle kaydedip vakit kaybetmeden kolluğa veya savcılığa iletin.
5. Süreleri ve uzun vadeli adımları planlayın. Tedbir kararları ilk defasında en çok altı ay için verildiğinden bitiş tarihini takviminize yazın; tehlike sürüyorsa süre dolmadan uzatma isteyin ve geçici maddi yardım talebinizi de yenileyin. Habersiz kredi çekilmesi gibi suç oluşturabilecek olaylarda, şikâyete bağlı suçlar için altı aylık süreyi ve eşler arasındaki malvarlığı suçlarına ilişkin özel düzenlemeyi avukatınızla birlikte değerlendirin. Avukatlık ücretini karşılayamıyorsanız baroların adli yardım bürolarına başvurabilirsiniz. Mesleki rehberlik ve kreş desteği, ekonomik şiddetten sonra kendi gelirinizi kurmanıza yardımcı olabilir.

Ekonomik şiddet karşısında hukuki koruma, kararın kâğıt üzerinde kalmayıp gündelik hayatınıza yansımasıyla anlam kazanır. Bu nedenle başvurudan önceki hazırlık kadar, karardan sonraki ödeme ve süre takibi de önem taşır. Ekonomik bağımsızlığınızı yeniden kurmak zaman alabilir ve her adımı aynı anda atmanız gerekmez. ALO 183 hattı yedi gün yirmi dört saat yol gösterir, şiddet önleme ve izleme merkezleri tedbirlerin uygulanmasını izler, avukatınız ise hangi talebin hangi mercide ileri sürüleceğini sizinle birlikte belirleyebilir. Destek istemek, bu sürecin meşru ve değerli bir parçasıdır.

Ekonomik Şiddet Hakkında Merak Edilenler

Yazıyı hazırlayan

Av. Gülşah Mutlu

Ankara Barosuna kayıtlı avukat (sicil 16495), Çankaya Üniversitesi Hukuk Fakültesi 2002 mezunu. Ceza hukuku ve ceza muhakemesi alanında, özellikle suç mağdurları ve yakınları adına şikâyet, katılma ve kanun yolu süreçlerinde vekillik yapmaktadır.

Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır, somut durum için hukuki danışmanlık alınmalıdır.