Duruşmada sanıkla yüz yüze gelmeden ifade verilebilir mi? SEGBİS ve kayıt (CMK 236)

Son mevzuat kontrolü: 5 Kasım 2026Hazırlayan: Av. Gülşah MutluDayanak: CMK 180, 200, 201 ve 236; 5726 sayılı Kanun

Ceza davasında mağdurun en çok kaygı duyduğu anlardan biri, duruşma salonunda sanıkla aynı ortamda bulunmak ve yaşadıklarını onun önünde anlatmaktır. Özellikle şiddet, cinsel suç ya da tehdit dosyalarında bu karşılaşma, olayın yeniden yaşanması gibi hissedilebilir. Kanun, yargılamanın sanık huzurunda yapılması ilkesini ve savunma hakkını korurken, mağdurun yeniden yıpranmasını önlemek için bazı yollar da tanır. Bu yolları bilmek ve zamanında talep etmek, duruşma sürecini sizin için daha katlanılabilir kılabilir.

Bu yazıda mağdurun sanıkla yüz yüze gelmeden ifade verebileceği durumları anlatıyoruz: Ceza Muhakemesi Kanunu (CMK) 236. maddedeki özel ortamda ifade, adli görüşme odaları, Ses ve Görüntü Bilişim Sistemi (SEGBİS) ile dinlenme, sanığın salondan çıkarılması, kapalı duruşma, çocuk ve cinsel suç mağdurlarının ifadesinin kayda alınması ve tanık koruma tedbirleri. Her yöntemin kimler için ve hangi koşullarda uygulandığını kısa örneklerle anlatmaya çalışıyoruz. Son bölümlerde bu taleplerin nasıl yapılacağını ve savunmanın soru sorma hakkının nasıl korunduğunu açıklıyoruz.

Kanun hangi durumlarda sanıkla karşılaşmamayı mümkün kılar?

Ceza yargılamasında kural, delillerin duruşmada ve tarafların huzurunda tartışılmasıdır. Sanık, kendisi aleyhine verilen beyanları duymak ve bunlara karşı soru sormak hakkına sahiptir. Bu nedenle mağdurun beyanı tamamen sanıktan gizli alınamaz; ancak kanun, sanığın soru sorma hakkını koruyarak mağdurun onunla aynı odada bulunmamasını sağlayan yöntemler öngörür. Hangi yöntemin uygulanacağına, mağdurun durumu ve suçun niteliği değerlendirilerek savcı veya mahkeme karar verir. Bu yöntemler birbirinin alternatifi olabileceği gibi aynı dosyada birlikte de uygulanabilir. Aşağıdaki tablo temel seçenekleri özetler.

Özel ortamda ifade ve adli görüşme odaları nasıl işler?

CMK 236. maddenin dördüncü fıkrasına göre Cumhuriyet savcısı veya hâkim, çocuğun ya da mağdurun ifadesinin özel bir ortamda alınmasına veya şüpheli ya da sanıkla yüz yüze gelmesinin sakıncalı olduğuna karar verirse, ifade özel ortamda ve bu alanda çalışan meslek elemanları aracılığıyla alınır. Bu düzenleme 2019 yılında yapılan değişiklikle kanuna eklenmiştir. Hüküm yalnızca çocuklarla sınırlı tutulmamıştır; yaşadığı olay nedeniyle sanıkla karşılaşması sakıncalı görülen yetişkin mağdurlar da bu imkândan yararlanabilir. Örneğin varsayımsal olarak, eşinden uzun süre şiddet gördüğünü anlatan bir kadın mağdur, bu hükme dayanarak ifadesinin özel ortamda alınmasını isteyebilir.

Uygulamada bu ifadeler için adliyelerde kurulan adli görüşme odaları kullanılır. Bu odalar genellikle bekleme, görüşme ve gözlem bölümlerinden oluşur. Mağdurla görüşmeyi psikolog, pedagog ya da sosyal çalışmacı yürütür; hâkim, savcı ve tarafların avukatları gözlem bölümünden süreci izler ve sorularını görüşmeyi yürüten kişiye iletir. Odaların SEGBİS bağlantısı sayesinde ifade gerektiğinde duruşma salonuna canlı olarak aktarılabilir. Çocuklara yönelik uygulamanın ayrıntıları için çocukla adli görüşme yazımıza bakabilirsiniz.

SEGBİS ile başka bir yerden ifade vermek mümkün mü?

SEGBİS, Ses ve Görüntü Bilişim Sistemi’nin kısaltmasıdır ve bir kişinin duruşmaya başka bir adliyeden ya da bulunduğu kurumdan görüntülü ve sesli olarak bağlanmasını sağlar. CMK 180. maddeye göre tanık hastalık, malullük gibi bir nedenle uzun süre duruşmaya gelemeyecekse ya da başka bir yargı çevresinde oturuyorsa, eş zamanlı görüntülü ve sesli iletişim imkânı varsa bu yöntemle dinlenir. Mağdur tanık olarak dinlendiğinde tanıklık hükümleri uygulandığı için bu imkân mağdur bakımından da gündeme gelir.

SEGBİS ile dinlenme, mağdurun sanıkla aynı salonda bulunmamasını sağlar; ancak görüntü salona aktarıldığından sanık ifadeyi izleyebilir ve soru sorma hakkını kullanabilir. Bu yöntem özellikle başka şehirde yaşayan ya da olay yerine dönmekte zorlanan mağdurlar için yol masrafını ve bekleme süresini azaltır. Talebinizi duruşma tarihinden önce mahkemeye iletmeniz, bulunduğunuz yerdeki adliyeyle teknik bağlantının zamanında kurulabilmesi için önem taşır. Bağlantı günü kimliğinizi yanınızda bulundurun ve size bildirilen salona zamanında gidin.

Sanığın salondan çıkarılması ve kapalı duruşma ne zaman gündeme gelir?

CMK 200. maddeye göre sanığın yüzüne karşı suç ortaklarından birinin veya bir tanığın gerçeği söylemeyeceğinden endişe edilirse, mahkeme sorgu ya da dinleme sırasında sanığın duruşma salonundan çıkarılmasına karar verebilir. Sanık salona geri getirildiğinde, yokluğunda tutulan tutanaklar okunur ve gerektiğinde içerikleri kendisine anlatılır. Bu yol, özel bir oda ya da teknik donanım gerektirmeden aynı salonda uygulanabilir. Talebin gerekçesini, örneğin sanığın daha önce sizi tehdit ettiğini ya da onun önünde konuşmakta zorlandığınızı açıkça belirtmeniz önemlidir. Bu talep savcı ya da vekiliniz tarafından da dile getirilebilir.

Duruşmalar kural olarak herkese açıktır. CMK 182. maddeye göre genel ahlakın veya kamu güvenliğinin kesin olarak gerekli kıldığı hâllerde mahkeme duruşmanın bir kısmını ya da tamamını kapalı yapabilir. Kapalı duruşma sanığın salondan çıkmasını sağlamaz, ancak izleyicilerin salonda bulunmasını engeller ve özellikle cinsel suç dosyalarında mağdurun mahremiyetini korur. Kapalılık kararının gerekçeli olması, hükmün ise açık duruşmada açıklanması gerekir. Sanık tarafından tehdit ediliyorsanız koruma kararı başvurusu da ayrıca değerlendirilebilir.

Çocuk ve cinsel suç mağdurlarının ifadesi nasıl kayda alınır?

CMK 52. maddeye göre mağdur çocukların tanıklığında ses ve görüntü kaydı alınması zorunludur. CMK 236. madde ise suçun etkisiyle psikolojisi bozulan çocuk veya mağdurun, maddi gerçeğin ortaya çıkarılması için zorunlu hâller dışında yalnızca bir kez dinlenmesini öngörür. Böylece kayda alınan beyan, sonraki aşamalarda tekrar tekrar anlatım yapılmasına gerek bırakmadan değerlendirilebilir. Dinleme sırasında yanında psikoloji, psikiyatri, tıp veya eğitim alanından bir kişinin bulunması da kanunun güvenceleri arasındadır. Bu kurallar, çocuğun yaşadığı olayı farklı makamlarda yeniden anlatarak tekrar yıpranmasını önlemeyi amaçlar.

Kanun ayrıca kanunda sayılan ağır cinsel suçların mağduru olan çocukların soruşturma evresindeki beyanlarının ilgili merkezlerde, Cumhuriyet savcısının gözetiminde alınıp kayda geçirilmesini öngörür; aynı usul belirli cinsel suçların yetişkin mağdurları için de rızaları alınarak uygulanır. Bu kayıtlar dava dosyasında saklanır, kimseye verilmez ve yazılı tutanağa dönüştürülür. Taraflar kayıtları ancak soruşturma ve kovuşturma makamlarının gözetiminde, gizlilik korunarak izleyebilir. Bu merkezler hakkında daha fazla bilgi için çocuk izlem merkezi yazımıza bakabilirsiniz.

Tanık koruma tedbirleri kimlere uygulanır?

5726 sayılı Tanık Koruma Kanunu, ağırlaştırılmış müebbet hapis, müebbet hapis veya alt sınırı on yıl ya da daha fazla hapis cezasını gerektiren suçlar ile kanunda sayılan örgüt ve terör suçlarında uygulanır. Kanun, ceza muhakemesinde dinlenen tanıkları ve CMK 236. madde kapsamında tanık olarak dinlenen mağdurları korur; koşulları varsa yakınları da kapsama girer. Tedbire karar verilebilmesi için kişinin ya da yakınlarının hayatı, vücut bütünlüğü veya malvarlığı bakımından ağır ve ciddi bir tehlike bulunması ve korumanın gerekli olması aranır.

Uygulanabilecek tedbirler arasında kimlik ve adres bilgilerinin gizli tutulması, duruşmada hazır bulunma hakkı olmayanlar çıkarılarak ya da ses ve görüntüsü değiştirilerek dinlenme, fiziki koruma, işyeri veya okul değişikliği ve geçici maddi destek bulunur. Daha hafif bir tedbir aynı sonucu sağlıyorsa o tedbir tercih edilir. Kanun, bu yöntemlerle dinlenen tanığın beyanının tek başına hükme esas alınamayacağını da düzenler. Ayrıntılar için tanık koruma yazımızı inceleyebilirsiniz.

Bu taleplerde nasıl bulunulur, savunmanın hakları nasıl korunur?

Sanıkla karşılaşmama talebini soruşturma evresinde savcılığa, kovuşturma evresinde davaya bakan mahkemeye iletebilirsiniz. Talep sözlü olarak ifade sırasında tutanağa geçirilebileceği gibi, duruşmadan önce dilekçeyle de yapılabilir. Davaya katılan sıfatını aldıysanız vekiliniz bu talepleri sizin adınıza sunar; katılma hakkınız için ceza davasına katılma yazımıza bakabilirsiniz. Talebin kabul edilip edilmeyeceği mahkemenin değerlendirmesine bağlıdır, bu nedenle gerekçenin somut olması önem taşır. Talebiniz reddedilirse, duruşmada vekiliniz aracılığıyla başka bir yöntemin uygulanmasını isteyebilirsiniz.

1. Endişenizi açıkça belirtin. Sanığın önünde konuşmakta neden zorlanacağınızı kısa ve net biçimde yazın.
2. Belgeleri ekleyin. Varsa tehdit mesajlarını, koruma kararını ya da psikolojik destek aldığınızı gösteren belgeleri sunun.
3. Yöntem önerin. Özel ortamda ifade, SEGBİS ya da sanığın salondan çıkarılması gibi tercihlerinizi belirtin.
4. Erken başvurun. Talebinizi duruşma gününden yeterli süre önce iletin.

Bu yöntemlerin hiçbiri savunmanın soru sorma hakkını ortadan kaldırmaz. CMK 201. maddeye göre savcı ve avukatlar tanıklara doğrudan soru yöneltebilir; sanık ve katılan ise sorularını mahkeme başkanı veya hâkim aracılığıyla sorar. Bir soruya itiraz edildiğinde, sorunun yöneltilmesinin gerekip gerekmediğine mahkeme başkanı karar verir. Bu kural, aşağılayıcı ya da olayla ilgisiz sorulara karşı mağdur için de bir güvence işlevi görür. Vekiliniz, uygun olmayan sorulara duruşmada itiraz edebilir.

Bu süreçte mağdur hangi desteklerden yararlanabilir?

Adalet Bakanlığına bağlı adli destek ve mağdur hizmetleri müdürlükleri, suç mağdurlarına adli süreç ve haklar konusunda bilgi verir, gerektiğinde psikososyal destek sunar ve savcılık ile mahkemelerin talebi üzerine ifade sırasında meslek elemanı görevlendirir. Çocuklar, cinsel suç mağdurları ve aile içi şiddet mağdurları bu birimlerin öncelikli olarak değerlendirdiği gruplar arasındadır. Duruşmadan önce bu birimle görüşmeniz, adliyede neyle karşılaşacağınızı öğrenmenizi ve sanıkla karşılaşmama talebinizi nasıl dile getireceğinizi planlamanızı kolaylaştırır.

Avukat desteği de önemli bir güvencedir. Kanunda sayılan cinsel suçlarda, ısrarlı takipte, kadına karşı işlenen kasten yaralama, işkence ve eziyet suçlarında ve alt sınırı beş yıldan fazla hapis cezası gerektiren suçlarda, vekili olmayan mağdur barodan avukat görevlendirilmesini isteyebilir. Dava nakli ya da adli tıp işlemleri nedeniyle yerleşim yeri dışına gitmek zorunda kalan mağdurun ulaşım, konaklama ve yemek giderlerinin de Adalet Bakanlığı bütçesinden karşılanması kanunda öngörülmüştür. Bu desteklerden yararlanmak için talebinizi savcılığa veya mahkemeye bildirmeniz yeterlidir.

Sanıkla karşılaşma endişesi için 4 adımlık hazırlık planı

Koruyucu yolların her biri, doğru zamanda ve doğru makama talep edildiğinde işe yarar. Bu bölüm, soruşturmanın başından duruşma gününe kadar izleyebileceğiniz dört adımlık bir plan sunar. Plan, özel ortamda ifade, SEGBİS ile dinlenme, sanığın salondan çıkarılması ve tanık koruma gibi seçenekleri bir zaman çizelgesine yerleştirir. Her adımda kime başvuracağınızı, hangi belgeleri hazırlayacağınızı ve neyi not edeceğinizi bulacaksınız. Sanıkla karşılaşma kaygınızı ilk aşamadan itibaren dosyaya yansıtmanız, sonraki taleplerinizin de daha kolay değerlendirilmesini sağlar. Adımları vekilinizle ya da adli destek biriminden aldığınız bilgilerle birlikte uygulayabilirsiniz. Hangi seçeneğin size uygun olduğunu yukarıdaki tablo üzerinden önceden düşünmeniz de hazırlığı hızlandırır.

1. Soruşturmadaki ilk dinlemede endişenizi kayda geçirin. Kaygınızı en erken aşamada, savcılıkta ya da kollukta yapılan ilk dinlemede dile getirin. Şüpheliyle yüz yüze gelmekten neden çekindiğinizi kısaca anlatın ve bu cümlenin tutanağa yazılmasını isteyin. Çocuk mağdurlarda ve olayın etkisiyle yıpranmış mağdurlarda özel ortamda ifade talebini bu aşamada yapmak, adli görüşme odasının kullanılmasını kolaylaştırır. Tutanak örneğini ve soruşturma numarasını not edin. Daha önce aldığınız tehdit mesajları, koruma kararı ya da psikolojik destek belgeleri varsa bunları da aynı gün dosyaya sunun; bu belgeler kovuşturma evresinde de dayanak olur. Bu belgelerin tarihlerini kısa bir listede göstermeniz de değerlendirmeyi kolaylaştırır. Avukatınız varsa bu talebi onunla birlikte hazırlayın.
2. Duruşma tarihi belli olunca mahkemeye yazılı talep verin. Dava açılıp duruşma günü size bildirildiğinde talebinizi davaya bakan mahkemeye dilekçeyle yineleyin. Dilekçede dosya numarasını, duruşma tarihini ve tercih ettiğiniz yöntemi yazın. Başka bir şehirde yaşıyorsanız bulunduğunuz yerdeki adliyenin adını belirterek SEGBİS ile dinlenmeyi isteyin; bu bilgi bağlantının zamanında kurulmasını kolaylaştırır. Sanığın önünde konuşmakta zorlanacaksanız dinleme sırasında salondan çıkarılmasını da talep edebilirsiniz. Ağır bir suçta sizin ya da yakınlarınızın güvenliği ciddi tehlike altındaysa tanık koruma tedbirlerinin değerlendirilmesini ayrıca isteyin. Dilekçeye, ilk dinlemede kayda geçen endişenizi gösteren tutanak örneğini de ekleyebilirsiniz. Dilekçenin alındı belgesini saklayın.
3. Duruşma gününün düzenini önceden planlayın. Duruşmadan birkaç gün önce mahkeme kaleminden talebiniz hakkında karar verilip verilmediğini ve hangi yöntemin uygulanacağını öğrenmeye çalışın. Adli destek ve mağdur hizmetleri müdürlüğüyle görüşerek adliyeye giriş, bekleme alanı ve meslek elemanı desteği hakkında bilgi alın. Duruşma günü kimliğinizi, dilekçenizin örneğini ve varsa koruma kararınızı yanınıza alın. Adliyeye vardığınızda mübaşire ya da kalem personeline sanıkla karşılaşmamak için ayrı beklemek istediğinizi söyleyin. Sanığın yakınlarının da adliyede bulunabileceğini düşünüyorsanız bunu da belirtin. SEGBİS ile bağlanacaksanız size bildirilen salona erken gidin, çıkışta da aynı önlemlerin alınmasını isteyin. Yanınızda güvendiğiniz bir yakınınızın bulunması da bekleme süresini kolaylaştırabilir.
4. Dinleme sırasında ve sonrasında haklarınızı izleyin. Hangi yöntemle dinlenirseniz dinlenin, savunma soru sorma hakkını kullanır; sanık sorularını mahkeme başkanı veya hâkim aracılığıyla yöneltir. Aşağılayıcı ya da olayla ilgisiz bir soru gelirse vekiliniz itiraz edebilir. Soruyu anlamadıysanız tekrarlanmasını isteyebilir, düşünmek için zaman da talep edebilirsiniz. Dinleme sırasında ara verilmesine ihtiyaç duyarsanız bunu vekiliniz aracılığıyla mahkemeye iletebilirsiniz. Dinleme bittikten sonra uygulanan yöntemin duruşma tutanağına yazıldığını kontrol edin. Mahkeme sizi yeniden dinlemek isterse özel ortamda dinlenme gibi aynı güvencelerin bu kez de uygulanmasını talep edin. Sanık veya yakınları sizi tehdit ederse durumu hemen görevlilere ve savcılığa bildirin.

Bu dört adım, kanundaki koruyucu yolları dosyanızın takvimine bağlar. İlk dinlemede kayda geçen endişe, duruşma öncesinde verilen gerekçeli dilekçe, planlanmış bir duruşma günü ve dinleme sonrasında yapılan kontrol birbirini tamamlar. Hangi yöntemin uygulanacağına savcı veya mahkeme karar verir; sizin katkınız, ihtiyacınızı somut ve zamanında ortaya koymaktır. Sanıkla karşılaşma kaygısı yaşayan her mağdur, özel ortam, SEGBİS ve diğer seçenekler hakkında savcılıktan, mahkemeden ya da adli destek biriminden bilgi isteyebilir. Bu hazırlık, duruşma gününü sizin için daha öngörülebilir kılar. Belgelerinizi tek bir klasörde toplamanız, her aşamada aynı bilgileri hızla sunmanızı kolaylaştırır. Her talebin bir örneğini de bu klasörde saklayın.

Sanıkla Karşılaşmadan İfade Hakkında Merak Edilenler

Yazıyı hazırlayan

Av. Gülşah Mutlu

Ankara Barosuna kayıtlı avukat (sicil 16495), Çankaya Üniversitesi Hukuk Fakültesi 2002 mezunu. Ceza hukuku ve ceza muhakemesi alanında, özellikle suç mağdurları ve yakınları adına şikâyet, katılma ve kanun yolu süreçlerinde vekillik yapmaktadır.

Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır, somut durum için hukuki danışmanlık alınmalıdır.