Bedelsiz Senedi Kullanma Suçu (TCK 156): Ödenmiş Senedi Takibe Koymanın Cezası

Son mevzuat kontrolü: 28 Eylül 2026Hazırlayan: Av. Gülşah MutluDayanak: mevzuat.gov.tr ve Resmî Gazete

Türk Ceza Kanunu’nun 156. maddesi tek bir cümleden oluşur ve bedelsiz senedi kullanma suçunu şöyle tanımlar: “Bedelsiz kalmış bir senedi kullanan kimseye, şikâyet üzerine, altı aydan iki yıla kadar hapis ve adlî para cezası verilir.” Kısa metnin arkasında ise sık yaşanan bir durum vardır: borç ödenmiş, ama senet alacaklıda kalmış ve bir gün icra takibine konu edilmiştir. Aşağıda suçun hangi hâllerde oluştuğunu, borçlunun ceza ve icra hukukundaki yollarını, şikâyet süresini ve uzlaştırmanın bu dosyalarda nasıl işlediğini açıklıyoruz.

Bedelsiz senedi kullanma suçu nedir, hangi senetler kapsama girer?

Kanun “bedelsiz kalmış” ifadesini kullanır. Bu, senedin başlangıçta gerçek bir borç ilişkisine dayandığını, fakat sonradan bu dayanağını yitirdiğini anlatır. En yaygın örnek, borcu ödenmiş ama borçluya iade edilmemiş senettir. Bir işin teminatı olarak verilen ve teminat konusu borç hiç doğmadan ya da sona erdikten sonra elde tutulan senet de uygulamada bu kapsamda değerlendirilir. Kira güvencesi olarak alınan bir bononun, kiracı tahliye edip bütün borçlarını ödedikten sonra takibe konulması buna örnektir.

Madde senedin türünü sınırlamaz. Bono, poliçe ve çek gibi kambiyo senetleri de adi borç senetleri de konu olabilir. Belirleyici olan, senedin hukuki dayanağını yitirmiş olması ve failin bunu bilmesidir. Senedin geçerli bir alacağı hâlâ temsil ettiği, yalnız tutarı veya vadesi konusunda tarafların anlaşamadığı durumlar ise bir ceza uyuşmazlığı değil, icra ve hukuk mahkemelerinin çözeceği bir borç uyuşmazlığıdır.

“Kullanma” ne demektir, suç ne zaman tamamlanır?

Senedi elde tutmak tek başına suç değildir. Suç, bedelsiz kalmış senedin hukuki sonuç doğuracak biçimde kullanılmasıyla tamamlanır. Senede dayanarak icra takibi başlatmak, dava açmak, senedi ödeme için ibraz etmek veya senedi ciro yoluyla bir başkasına devretmek kullanma sayılabilecek hareketlerdir. Takip başlatıldığı anda suç tamamlanır; alacaklının sonradan takipten vazgeçmesi işlenmiş suçu ortadan kaldırmaz, ancak şikâyet ve uzlaştırma aşamasında önem taşır.

Suç yalnız kastla işlenebilir. Senedi kullanan kişi, senedin bedelsiz kaldığını bilmelidir. Borcun kime ve ne zaman ödendiği konusunda gerçek bir tereddüt varsa, örneğin ödeme alacaklıya değil onun adına bir aracıya yapılmış ve aracı parayı teslim etmemişse, kastın ispatı güçleşir. Ciro yoluyla senedi alan ve bedelsizliği bilmeyen yeni hamil ise bu suçun faili değildir; onun durumu kambiyo hukukunun iyi niyetli hamil kurallarıyla değerlendirilir.

TCK 156 cezası, şikâyet süresi ve yargılama

Bedelsiz senedi kullanma suçunun cezası altı aydan iki yıla kadar hapis ve adli para cezasıdır; iki ceza birlikte verilir. Soruşturma ve kovuşturma şikâyete bağlıdır. Şikâyet, fiili ve failin kim olduğunu öğrenme gününden itibaren altı ay içinde yapılmalıdır. Borçlunun fiili öğrendiği gün, somut olaya göre ödeme emrinin kendisine tebliğ edildiği gün olabilir; tebliğ tarihini gösteren belgeyi bu nedenle saklamak gerekir. Dava zamanaşımı sekiz yıldır.

Bu suçta asliye ceza mahkemesi, iddianameyi kabul ettikten sonra dosyayı duruşma açmadan basit yargılama usulüyle karara bağlayabilir; çünkü kanundaki hapis cezasının üst sınırı iki yılı aşmaz. Bu usulde mahkûmiyet çıkarsa sonuç ceza dörtte bir oranında indirilir. Yakın akrabalar arasında işlenen fiillerde TCK 167 uygulanır: ayrılık kararı olmayan eşin, üstsoy veya altsoyun zararına işlenen suçta ilgili akrabaya ceza verilmez. Ankara’da şikâyetler Ankara Cumhuriyet Başsavcılığına yapılabilir.

Sahtecilik ve dolandırıcılıktan farkı nedir?

Bedelsiz senedi kullanmada senet gerçektir; üzerinde bir değişiklik yapılmamıştır. Sorun, geçerli bir senedin artık karşılığı olmadığı hâlde kullanılmasıdır. Senedin tutarı veya vadesi değiştirilmiş, imza taklit edilmişse durum farklıdır. Emre veya hamile yazılı kambiyo senetleri resmî belge hükmünde olduğundan, bu tür bir müdahale resmî belgede sahtecilik hükümleriyle değerlendirilir ve çok daha ağır bir cezayı gerektirir.

Belli bir biçimde doldurulmak üzere imzalı olarak boş teslim edilen bir senedin anlaşmaya aykırı doldurulması ise TCK 209’daki açığa imzanın kötüye kullanılması suçudur; bu suç da şikâyete bağlıdır. Borçluyu kandırarak baştan hiç doğmamış bir borç için senet imzalatmak ise hileli davranışa dayandığından dolandırıcılık hükümleri kapsamında incelenebilir. Doğru nitelendirme, şikâyet dilekçesinde olayın nasıl anlatılacağını da belirler.

Borçlu hangi adımları atmalı?

Bedelsiz bir senetle takibe maruz kalan kişinin önünde iki ayrı yol vardır: icra hukukundaki yollar borçtan kurtulmayı, ceza şikâyeti ise senedi kullananın cezai sorumluluğunu hedefler. Aşağıdaki sıra, ikisini birlikte yürütmeye yardım eder.

1. Ödeme belgelerini toplayın. Banka dekontları, açıklamasında senet veya borç yazan havaleler, makbuzlar, ibraname ve alacaklının ödemeyi kabul ettiği mesajlar temel delillerdir.
2. Ödeme emrindeki süreyi hesaplayın. Kambiyo senedine dayalı takipte itiraz ve şikâyet süreleri kısadır; tebliğ tarihini not edin.
3. Hukuk yolunu belirleyin. Borçlu, İcra ve İflas Kanunu’nun 72. maddesine göre takipten önce veya takip sırasında borçlu olmadığının tespiti için menfi tespit davası açabilir; ödeme yapıldıysa istirdat davası da gündeme gelir.
4. Altı ay içinde şikâyet edin. Şikâyet dilekçesine ödeme belgelerini ve icra dosyasının örneğini ekleyin.
5. Uzlaştırma teklifini değerlendirin. Uzlaştırmacının teklifine yedi günlük süre içinde yanıt vermeyen taraf, teklifi reddetmiş kabul edilir.

Ceza mahkemesi, suçun ispatı başka bir mahkemenin görev alanındaki bir soruna bağlıysa bu sorunu kendisi çözebilir ya da hukuk mahkemesindeki davanın sonucunu bekletici sorun yapabilir. Bu yüzden menfi tespit davasında verilecek karar, ceza dosyasında da önemli bir delil hâline gelebilir. Diyelim ki bir esnaf, tedarikçisine olan borcunu bankadan ödedi ama senedi geri almayı unuttu; havale açıklamasına “senet ödemesi” yazmış olması, hem icra hem ceza dosyasında işini kolaylaştırır.

Alacaklı bedelsiz senedi kullanma iddiasından nasıl korunur?

Suçlamanın diğer tarafında bazen gerçekten alacaklı olduğuna inanan biri bulunur. Birden fazla senet ve birden fazla ödeme bulunan cari hesap ilişkilerinde, hangi ödemenin hangi senede sayıldığı karışabilir. Senedi takibe koymadan önce hesap mutabakatı yapmak, ödemelerin dökümünü çıkarmak ve tereddüt varsa yalnız ödenmemiş kısım için takip başlatmak, bedelsiz senedi kullanma iddiasının önünü keser.

Borç ödendiğinde senedin aslını iade etmek ve ödemeyi alındı belgesiyle kayda geçirmek, alacaklı için de koruyucudur. Hakkında şikâyet yapılan kişi, ifadeye çağrıldığında müdafi yardımı isteyebilir; savunmada en güçlü dayanak, takibin başladığı tarihte borcun hâlâ var olduğunu gösteren hesap kayıtlarıdır. Kast bulunmadığı, yani senedin bedelsiz kaldığının bilinmediği ispatlanırsa suç oluşmaz.

Uzlaştırma ve zararın giderilmesi dosyayı nasıl sonuçlandırır?

Suç şikâyete bağlı olduğu için CMK 253 uyarınca uzlaştırma kapsamındadır. Kamu davası açmaya yeterli şüphe bulunursa dosya uzlaştırma bürosuna gönderilir. Bu dosyalarda edim somut ve ölçülebilir biçimde kurulabilir: icra takibinden feragat, senedin aslının iadesi, borçlunun yaptığı icra masraflarının karşılanması veya ödenmişse tahsil edilen tutarın geri verilmesi. Şüpheli bu edimi bir defada ifa ederse savcılık dosyayı kovuşturmaya yer olmadığı kararıyla kapatır. Uzlaştırma bürosunun çalışma biçimini ve sürelerini uzlaşma hakkındaki yazımızda bulabilirsiniz.

Etkin pişmanlığı düzenleyen TCK 168, bedelsiz senedi kullanmayı saymaz; bu nedenle takipten vazgeçmek veya senedi iade etmek kanuni bir indirim sebebi değildir. Buna karşılık şikâyetçi şikâyetinden vazgeçerse, sanığın kabulüyle dava düşer. Mahkûmiyet ihtimalinde ise mağdurun zararını tamamen karşılamış olmak, hükmün açıklanmasının geri bırakılmasının kanuni koşulları arasında yer alır. Hangi aşamada şikâyetçiye vekil veya şüpheliye müdafi olarak bir ceza avukatının destek olabileceğini dolandırıcılık ve ekonomik suçlar sayfamızda ele aldık.

Bedelsiz Senedi Kullanma Hakkında Merak Edilenler

Yazıyı hazırlayan

Av. Gülşah Mutlu

Ankara Barosuna kayıtlı avukat (sicil 16495), Çankaya Üniversitesi Hukuk Fakültesi 2002 mezunu. Ceza hukuku ve ceza muhakemesi alanında; soruşturma, kovuşturma ve kanun yolu aşamalarında müdafilik ve vekillik yapmaktadır.

Bu yazı genel bilgi vermek amacıyla hazırlanmıştır; somut bir dosya için suç tarihi, deliller ve yürürlükteki mevzuat birlikte incelenmelidir.