Uzlaştırmada mağdur ne isteyebilir? Edim, ödeme planı ve ödenmezse (CMK 253)

Son mevzuat kontrolü: 5 Kasım 2026Hazırlayan: Av. Gülşah MutluDayanak: CMK 253 ve 254; Uzlaştırma Yönetmeliği m. 33

Uzlaştırma kapsamındaki bir suçun mağduru olduğunuzda, bir uzlaştırmacı sizi arayarak şüpheliyle uzlaşmak isteyip istemediğinizi sorar. Bu teklif çoğu zaman beraberinde birçok soru getirir: Ne isteyebilirim, istediğim tutarı nasıl belirlerim, ödeme taksitle yapılırsa ve karşı taraf ödemezse ne olur? Uzlaşmanın sonuçları kalıcıdır; bu nedenle teklifi kabul etmeden önce edimin, yani şüphelinin üstleneceği yükümlülüğün ne olacağını ve nasıl yazılacağını iyi düşünmeniz gerekir. Acele etmeden karar vermek, ileride yaşanabilecek hak kayıplarını önler.

Bu yazıda uzlaştırmanın ve edimin ne anlama geldiğini, mağdurun hangi edimleri isteyebileceğini, zararın nasıl hesaplanabileceğini, ödeme planının nasıl yazılması gerektiğini, edimin hemen ya da ileri bir tarihte yerine getirilmesinin dosyaya etkisini ve edim yerine getirilmezse izlenecek yolları anlatıyoruz. Son bölümde teklife cevap verirken dikkat edilecek noktaları ve sık sorulan soruların cevaplarını bulacaksınız. Amacımız, teklifi değerlendirirken haklarınızı ve seçeneklerinizi bilerek karar vermenizi sağlamaktır. Anlatım genel bilgi niteliğindedir; dosyanızın özel koşulları değerlendirmeyi değiştirebilir.

Uzlaştırma nedir, edim ne anlama gelir?

Uzlaştırma, kanunda sayılan suçlarda şüpheli veya sanık ile mağdurun, tarafsız bir uzlaştırmacı aracılığıyla bir araya gelerek uyuşmazlığı anlaşmayla çözmesini sağlayan bir yoldur. Ceza Muhakemesi Kanunu (CMK) 253. maddeye göre soruşturulması şikâyete bağlı suçlar ile kanunda ayrıca sayılan bazı suçlar uzlaştırma kapsamındadır. Bu suçlar arasında belirli fıkralarıyla kasten yaralama, taksirle yaralama, basit tehdit, konut dokunulmazlığının ihlali, hırsızlık ve dolandırıcılık bulunur. Cinsel dokunulmazlığa karşı suçlar, ısrarlı takip ve hakaret ise uzlaştırma dışında tutulmuştur.

Edim, uzlaşma sonucunda şüphelinin ya da sanığın yerine getirmeyi üstlendiği yükümlülüktür. Bir miktar para ödemek, zarar gören eşyayı onarmak, özür dilemek ya da bir kuruma bağış yapmak edim olabilir. Edimi taraflar kendi iradeleriyle belirler; uzlaştırmacı taraflara yol gösterir, ancak karar sizin ve karşı tarafındır. Uzlaştırmanın genel işleyişi için ceza davalarında uzlaşma yazımızı okuyabilirsiniz. Bu yazıda ise mağdurun bakış açısıyla edim konusuna, yani uzlaşmanın içeriğine ve sonuçlarına odaklanıyoruz.

Mağdur edim olarak neler isteyebilir?

Ceza Muhakemesinde Uzlaştırma Yönetmeliği’nin 33. maddesi edim türlerine örnekler verir: fiilden doğan maddi veya manevi zararın tazmini ya da eski hâle getirilmesi, bağış yapılması, geçici bir hizmetin yerine getirilmesi, topluma faydalı bir programa katılım ve özür dilenmesi. Bu liste sınırlayıcı sayılmaz; hukuka ve ahlaka uygun olmak koşuluyla başka edimler de kararlaştırılabilir. Taraflar dilerlerse hiçbir edim belirlemeden de uzlaşabilir. Birden fazla edimin bir arada kararlaştırılması da mümkündür; örneğin bir ödeme ile özür aynı raporda yer alabilir. Aşağıdaki tablo, varsayımsal örneklerle edim türlerini özetler.

Edimi belirlerken yalnızca para tutarını düşünmeniz gerekmez. Örneğin varsayımsal olarak, komşusu tarafından tehdit edilen bir mağdur, maddi bir talebin yanında karşı tarafın yazılı olarak özür dilemesini ve benzer davranışları tekrarlamayacağını taahhüt etmesini isteyebilir. Ancak edimin hukuka uygun olması gerekir; örneğin bir kişinin evinden taşınmasını ya da temel bir hakkından vazgeçmesini zorunlu kılan bir edim savcı veya mahkeme tarafından uygun bulunmayabilir. Böyle bir durumda edimin değiştirilmesi istenebilir ve taraflara yeniden görüşme imkânı tanınır.

Edim tutarını belirlerken nelere dikkat etmelisiniz?

Maddi bir edim isteyecekseniz, öncelikle zararınızı belgelerle ortaya koymanız gerekir. Tedavi giderlerini gösteren faturalar, doktor raporları, iş göremediğiniz günler nedeniyle kaybettiğiniz gelir, zarar gören eşyanın onarım ya da yenileme bedeli ve ulaşım gibi ek giderler bu hesabın temelini oluşturur. Yaralanma içeren dosyalarda kasten yaralama sonrası tedavi sürecinin tamamlanıp tamamlanmadığını da düşünün. Belgeleri müzakereden önce bir araya getirmeniz, talebinizin gerekçesini uzlaştırmacıya ve karşı tarafa açıkça göstermenizi sağlar. Manevi zarar için istenecek tutarın belirlenmesinde ise olayın sizin üzerinizdeki etkisini kendi cümlelerinizle anlatmanız yol gösterici olur.

Ödeme planı nasıl yazılmalı?

Edim bir ödeme ise ve tek seferde yapılmayacaksa, ödeme planının açık ve ölçülebilir biçimde yazılması mağdurun en önemli güvencesidir. Belirsiz ifadeler, örneğin “imkân buldukça ödenecek” gibi bir cümle, ileride edimin yerine getirilip getirilmediğinin tespitini zorlaştırır. Uzlaştırmacının hazırladığı rapor tarafların imzasıyla tamamlanır ve savcılığa gönderilir; savcı, uzlaşmanın özgür iradeye dayandığını ve edimin hukuka uygun olduğunu denetler. Ödeme planı karşı tarafın gerçek ödeme gücüne uygun olursa, edimin eksiksiz yerine getirilme ihtimali de artar. Raporu imzalamadan önce aşağıdaki unsurların yer aldığından emin olun:

1. Toplam tutar. Ödenecek toplam miktarı rakamla ve yazıyla belirtin.
2. Taksit sayısı ve tutarı. Her taksitin miktarını ayrı ayrı yazın.
3. Ödeme tarihleri. Her taksitin son ödeme gününü açık bir tarih olarak belirleyin.
4. Ödeme yöntemi. Ödemenin yapılacağı banka hesabını ve hesap sahibinin adını yazın.
5. Diğer yükümlülükler. Özür, onarım gibi edimlerin ne zaman ve nasıl yerine getirileceğini ekleyin.

Edim hemen ya da ileri bir tarihte yerine getirilirse dosya nasıl sonuçlanır?

Soruşturma evresinde uzlaşma sağlanır ve şüpheli edimini tek seferde yerine getirirse, savcılık kovuşturmaya yer olmadığına karar verir. Edimin ileri bir tarihe bırakılması, taksite bağlanması ya da sürekli nitelik taşıması hâlinde ise kamu davasının açılmasının ertelenmesine karar verilir. Bu erteleme süresince dava zamanaşımı işlemez. Taksitler eksiksiz ödendiğinde ve diğer yükümlülükler yerine getirildiğinde dosya kovuşturmaya yer olmadığı kararıyla kapanır. Edimin takibi uzlaştırma bürosu tarafından yapılır; yine de ödemeleri kendiniz de not etmeniz, olası bir gecikmeyi hemen fark etmenizi sağlar.

Dava açıldıktan sonra suçun uzlaştırma kapsamında olduğu anlaşılırsa, CMK 254. maddeye göre dosya uzlaştırma bürosuna gönderilir. Kovuşturma evresinde uzlaşma sağlanır ve sanık edimini tek seferde yerine getirirse mahkeme davanın düşmesine karar verir. Edim ileri tarihe bırakılmış, taksite bağlanmış ya da sürekli nitelikteyse mahkeme durma kararı verir ve bu sürede zamanaşımı işlemez. 2024 yılında yapılan değişiklikle bu hâlde daha önce uygulanan hükmün açıklanmasının geri bırakılması yerine durma kararı getirilmiştir.

Edim yerine getirilmezse mağdur ne yapabilir?

Kanun, edimin yerine getirilmemesi hâlinde ceza sürecinin kaldığı yerden devam etmesini öngörür. Soruşturma evresinde erteleme kararından sonra şüpheli edimini yerine getirmezse kamu davası açılır. Kovuşturma evresinde durma kararından sonra uzlaşmanın gereklerine uyulmazsa yargılama kaldığı yerden devam eder. Bu nedenle bir taksit ödenmediğinde durumu belgeleriyle birlikte uzlaştırma bürosuna, savcılığa ya da mahkemeye bildirmeniz önemlidir. Bildiriminizde ödenmeyen taksitin tarihini ve tutarını, varsa banka kayıtlarını ekleyin. Bildirimin yazılı yapılması, ileride hangi tarihte haber verdiğinizi kanıtlamanızı kolaylaştırır.

Mağdurun parasal alacağı bakımından da ayrı bir güvence vardır. CMK 253. maddeye göre edimin yerine getirilmemesi hâlinde uzlaşma raporu veya uzlaşma belgesi, İcra ve İflas Kanunu’nun 38. maddesi anlamında ilam niteliğindeki belgelerden sayılır. Bu, ayrıca bir alacak davası açmadan, raporu dayanak göstererek icra takibi başlatabileceğiniz anlamına gelir. Ceza süreci ile icra takibi birbirinden bağımsız yürür; birini başlatmanız diğerini engellemez. Takibin hangi icra dairesinde ve nasıl başlatılacağı konusunda hukuki destek almanız faydalı olur.

Teklif reddedildiyse taraflar sonradan uzlaşabilir mi?

Uzlaşma teklifinin reddedilmesi, tarafların sonradan anlaşma imkânını tamamen ortadan kaldırmaz. CMK 253. maddeye göre teklif reddedilmiş olsa bile taraflar, en geç iddianamenin düzenlendiği tarihe kadar, uzlaştıklarını gösteren bir belgeyle Cumhuriyet savcısına başvurup uzlaştıklarını beyan edebilir. Örneğin varsayımsal olarak, hırsızlık mağduru bir esnaf, ilk teklifi reddettikten sonra şüphelinin çalınan malın bedelini ödemeyi önermesi üzerine bu yolu kullanabilir. Bu durumda da savcı, uzlaşmanın özgür iradeye dayanıp dayanmadığını ve edimin hukuka uygunluğunu denetler.

Mağdur bir çocuk ya da kısıtlı bir kişiyse, uzlaşma teklifi kanuni temsilcisine yapılır ve edime ilişkin kararı kanuni temsilci verir. Bu durumda edimin çocuğun yararını gözetecek şekilde belirlenmesi önem taşır. Mağdurun tüzel kişi olduğu dosyalarda ise teklif, şirketi temsile yetkili kişiye ya da özel yetki verilmiş vekile yapılabilir. Hangi durumda olursanız olun, imzalayacağınız belgede edimin içeriğinin, ödeme tarihlerinin ve tarafların kimlik bilgilerinin eksiksiz yazıldığından emin olun.

Uzlaşma teklifine cevap verirken nelere dikkat etmelisiniz?

Uzlaştırmacı teklifi size yazılı olarak ya da açıklamalı tebligatla yapar ve uzlaşmanın ne olduğunu, kabul ya da reddin sonuçlarını açıklar. 2024 yılında yapılan değişiklikle teklife cevap süresi yedi güne çıkarılmıştır; bu süre içinde karar bildirmezseniz teklifi reddetmiş sayılırsınız. Teklifi kabul edip etmemek tamamen sizin kararınızdır ve uzlaşmanın gerçekleşmemesi size bir yükümlülük getirmez. Birden fazla mağdurun bulunduğu dosyalarda uzlaşma için tüm mağdurların kabulü gerekir. Uzlaştırma bir kez sonuçsuz kalırsa aynı dosyada yeniden uzlaştırma yoluna gidilemez.

Müzakerelere avukatınızla birlikte katılabilirsiniz. Müzakereler gizlidir ve burada yapılan açıklamalar soruşturma ve kovuşturmada delil olarak kullanılamaz; bu kural açık konuşabilmenizi sağlar. Haklı bir mazeret olmadan müzakereye katılmayan taraf uzlaşmayı kabul etmemiş sayılır; bu nedenle katılamayacaksanız mazeretinizi uzlaştırmacıya önceden bildirin. Uzlaşma gerçekleşirse uzlaştırmacı ücreti ve giderler devlet tarafından karşılanır. Uzlaşma ile şikâyetten vazgeçme farklı sonuçlar doğurur; ayrıntılar için şikâyetten vazgeçme ve mağdurun hakları yazılarımıza bakabilirsiniz.

Uzlaştırma edimi için 6 maddelik kontrol listesi: tekliften son ödemeye

Uzlaştırma sürecinde mağdurun yapacağı işler kısa bir süreye sığar: teklifin değerlendirilmesi, zararın hesaplanması ve raporun imzalanması. Ardından aylar sürebilecek bir ödeme takibi başlar. Bu bölüm, yazıda anlatılan kuralları uygulamada adım adım izleyebileceğiniz altı maddelik bir kontrol listesine dönüştürür. Her maddede neyi yazıya geçireceğinizi, hangi belgeyi hazır tutacağınızı ve hangi tarihi takip edeceğinizi bulacaksınız. Listeyi teklif geldiği gün kâğıda ya da telefonunuza aktarmanız, uzlaştırmacıyla görüşürken eksik bir noktayı fark etmenizi kolaylaştırır. Liste, avukatla ya da tek başınıza ilerlediğiniz durumlarda aynı şekilde kullanılabilir. Tamamladığınız maddeleri işaretleyerek ilerleyebilirsiniz.

1. Teklif gününü ve yedi günlük süreyi kaydedin. Uzlaştırmacı sizi aradığında ya da tebligat geldiğinde o günün tarihini not edin ve yedi günlük cevap süresinin son gününü takviminize işleyin; bu süre içinde cevap vermezseniz teklifi reddetmiş sayılırsınız. Aynı notta uzlaştırmacının adını, telefonunu, soruşturma numarasını ve teklifin hangi suç için yapıldığını yazın. Teklifin yazılı bir örneğini isteyip saklamanız da yararlı olur. Dosyada başka mağdurlar da varsa bunu sorun, çünkü uzlaşma için hepsinin kabulü gerekir. Avukatla çalışmak istiyorsanız ilk görüşmeden önce avukatınızı bilgilendirin; müzakerelere onunla birlikte katılabilirsiniz.
2. Zarar tablonuzu hazırlayın. Belgelerinizi topladıktan sonra onları basit bir tabloya dönüştürün: bir sütuna zarar kalemini, diğerine tutarı, üçüncüsüne dayanak belgeyi yazın. Tedavi, ilaç, onarım, ulaşım ve çalışamadığınız günlerin gelir kaybı ayrı satırlarda yer alsın. Tedaviniz ya da kontrol muayeneleriniz sürüyorsa bunları ayrı bir satırda “devam eden” olarak gösterin ve uzlaştırmacıya bildirin. Uzlaşmadan sonra aynı suç için kural olarak tazminat davası açılamadığından tablonun bilinen tüm zararları kapsaması önem taşır. Manevi zarar talebinizi de kısa bir gerekçeyle tabloya ekleyin. Tablonun bir örneğini müzakereye götürüp uzlaştırmacıya vermeniz, görüşmeyi somut bir zemine taşır.
3. Karşı tarafın ödeme gücünü gerçekçi değerlendirin. Büyük bir tutarın uzun vadeye yayılması kâğıt üzerinde cazip görünebilir; ancak taksitler karşı tarafın gerçek gücünü aşarsa ödemeler aksayabilir ve süreç uzar. Müzakerede taksit sayısını, aylık tutarı ve ilk ödemenin ne zaman yapılacağını birlikte konuşun. Tek seferde ödeme yapılırsa soruşturmada kovuşturmaya yer olmadığı kararı verildiğini, taksitli ödemede ise kamu davasının açılmasının ertelendiğini hatırlayın. Hangi seçeneğin size uygun olduğuna, zararınızın büyüklüğünü ve ödemenin güvenilirliğini birlikte tartarak karar verin. Düşünmek için zamana ihtiyaç duyarsanız cevabınızı yedi günlük süre içinde verebilirsiniz. Müzakerelerin gizli olması, bu konuları açıkça konuşabilmenizi sağlar.
4. Para dışı taahhütleri ölçülebilir yazdırın. Özür, onarım, bağış ya da topluma faydalı bir programa katılım gibi yükümlülükler de ödeme kadar açık yazılmalıdır. Özrün yazılı mı yüz yüze mi olacağını ve hangi tarihe kadar yapılacağını belirtin. Onarımda işin kim tarafından, hangi kapsamda ve hangi tarihe kadar yapılacağını, bağışta ise kurumun adını ve tutarı gösterin. Benzer davranışların tekrarlanmayacağına dair bir taahhüt istiyorsanız bunu da açık bir cümleyle rapora ekletin. Yükümlülüğün yerine getirildiğinin nasıl belgeleneceğini, örneğin yazılı özür metni ya da onarım faturasıyla, raporda önceden kararlaştırmanız ileride tartışmayı azaltır.
5. Raporu imzalamadan önce son okumayı yapın. Uzlaştırma raporunu imzalamadan önce tarafların kimlik bilgilerini, toplam tutarı, taksit tarihlerini ve banka hesap bilgilerinizi tek tek kontrol edin. Hesap numarasındaki tek bir hatalı rakam ödemenin başka bir hesaba gitmesine yol açabilir; bu yüzden numarayı banka belgenizle karşılaştırın. Savcı ya da mahkeme, uzlaşmanın özgür iradeye dayandığını ve edimin hukuka uygun olduğunu denetler. Raporda anlamadığınız bir cümle varsa uzlaştırmacıdan açıklama isteyin. İmzadan sonra raporun bir örneğini alın ve hem kâğıt hem dijital olarak saklayın.
6. Ödeme takvimini aylık olarak izleyin. Rapordaki her taksit tarihini takviminize işleyin ve ödeme gününden sonra hesabınızı kontrol edin. Gelen her ödemenin dekontunu indirip rapor örneğiyle aynı klasörde saklayın, elden yapılan ödemeler için imzalı ve tarihli makbuz alın. Bir taksit gecikirse ödenmeyen tutarı ve tarihini gösteren banka kaydıyla birlikte uzlaştırma bürosuna, savcılığa ya da mahkemeye yazılı bildirimde bulunun. Bu durumda ceza süreci kaldığı yerden devam eder. Parasal alacağınız için ise uzlaşma raporu ilam niteliğinde belge sayıldığından ayrıca dava açmadan icra takibi başlatabilirsiniz. Takip sırasında rapor örneğinizi hazır bulundurun.

Bu altı madde, uzlaştırma edimi konusunda mağdurun elinde somut bir yol haritası oluşturur: süreyi kaydetmek, zararı tabloya dökmek, ödeme gücünü tartmak, para dışı taahhütleri netleştirmek, raporu dikkatle okumak ve ödemeleri izlemek. Her maddede tuttuğunuz notlar ve belgeler bir sonraki maddeyi kolaylaştırır, olası bir gecikmede de hızlı hareket etmenizi sağlar. Uzlaşmayı kabul edip etmemek her zaman sizin kararınızdır; bu listeyi, kararınızı bilgi ve belgeyle desteklemek için kullanabilirsiniz. Listenin bir örneğini rapor ve dekontlarla birlikte saklamanız, takibi kolaylaştırır. Sorularınızı her aşamada uzlaştırmacıya ya da avukatınıza iletebilirsiniz.

Uzlaştırmada Edim Hakkında Merak Edilenler

Yazıyı hazırlayan

Av. Gülşah Mutlu

Ankara Barosuna kayıtlı avukat (sicil 16495), Çankaya Üniversitesi Hukuk Fakültesi 2002 mezunu. Ceza hukuku ve ceza muhakemesi alanında, özellikle suç mağdurları ve yakınları adına şikâyet, katılma ve kanun yolu süreçlerinde vekillik yapmaktadır.

Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır, somut durum için hukuki danışmanlık alınmalıdır.